Prawidłowa masa ciała od lat bywa utożsamiana z dobrym zdrowiem metabolicznym. Najnowsze badania pokazują jednak, że taki obraz jest niepełny. Naukowcy z University of Gothenburg wykazali, że osoby z pozornie prawidłowym BMI mogą być obciążone istotnym ryzykiem chorób metabolicznych. Kluczem do jego identyfikacji okazuje się nowy wskaźnik – metaboliczny BMI (MetBMI), który ujawnia zaburzenia niewidoczne na wadze.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego prawidłowe BMI nie zawsze oznacza niskie ryzyko metaboliczne,
- Czym różni się metaboliczny wskaźnik BMI (MetBMI) od klasycznego BMI i co dokładnie mierzy,
- Jakie choroby i zaburzenia wiążą się z wysokim MetBMI u osób o prawidłowej masie ciała,
- Dlaczego styl życia i mikrobiota jelitowa mają większe znaczenie niż geny dla zdrowia metabolicznego.
Dlaczego tradycyjny BMI nie wystarcza
Klasyczny wskaźnik BMI opiera się wyłącznie na masie ciała i wzroście, klasyfikując osoby jako niedowagę, wagę prawidłową, nadwagę lub otyłość. Choć prosty i powszechnie stosowany, nie uwzględnia funkcjonowania metabolizmu ani jakości tkanki tłuszczowej.
W praktyce oznacza to, że dwie osoby o identycznym BMI mogą mieć zupełnie odmienne profile ryzyka – jedna metabolicznie zdrowa, druga narażona na cukrzycę, stłuszczenie wątroby czy choroby sercowo-naczyniowe.
Czym jest metaboliczny wskaźnik BMI (MetBMI)
MetBMI to wskaźnik opracowany na podstawie zaawansowanych analiz metabolomicznych, obejmujących setki małych cząsteczek obecnych we krwi. Odzwierciedlają one realny stan przemian metabolicznych w organizmie.
W badaniu, opublikowanym w Nature Medicine, przeanalizowano dane 1408 uczestników, porównując klasyczny BMI z metabolicznym profilem zdrowia. Wyniki pokazały, że wysoki MetBMI przy prawidłowej masie ciała wiąże się z dwu- do pięciokrotnie wyższym ryzykiem wielu poważnych chorób.
Ukryte zaburzenia metaboliczne przy prawidłowej wadze
Osoby z nieoczekiwanie wysokim MetBMI były istotnie częściej narażone na:
- stłuszczenie wątroby,
- cukrzycę typu 2,
- otyłość brzuszną,
- insulinooporność,
- a także gorszą odpowiedź na leczenie chirurgiczne otyłości, w tym mniejszą utratę masy ciała po operacji bariatrycznej.
Jak podkreśla pierwsza autorka badania, Rima Chakaroun z Akademii Sahlgrenska:
Nasz wskaźnik metBMI ujawnia ukryte zaburzenie metaboliczne, które nie zawsze jest widoczne na wadze. Dwie osoby z tym samym BMI mogą mieć zupełnie inne profile ryzyka, w zależności od tego, jak funkcjonuje ich metabolizm i tkanka tłuszczowa.
Rola mikrobioty jelitowej
Jednym z kluczowych odkryć badania był silny związek między MetBMI, a składem mikrobioty jelitowej. Osoby z wyższym MetBMI charakteryzowały się:
- mniejszą różnorodnością bakterii jelitowych,
- ograniczoną zdolnością do rozkładu błonnika pokarmowego,
- niższą produkcją kwasu masłowego, związku o działaniu przeciwzapalnym.
Te cechy mikrobiomu wcześniej wiązano ze zwiększonym ryzykiem chorób metabolicznych i sercowo-naczyniowych, co dodatkowo wzmacnia kliniczne znaczenie MetBMI.
Styl życia ważniejszy niż geny
Analiza wykazała również, że czynniki genetyczne mają mniejszy wpływ na MetBMI niż styl życia i środowisko. Oznacza to, że zdrowie metaboliczne – nawet u osób o prawidłowej masie ciała – może być modyfikowane poprzez dietę, aktywność fizyczną oraz wpływ na skład mikrobioty jelitowej. Jak podkreśla współautor badania, Fredrik Bäckhed, profesor Akademii Sahlgrenska:
Tradycyjne BMI często pomija osoby o prawidłowej masie ciała, ale wysokim ryzyku metabolicznym. MetBMI może przyczynić się do bardziej sprawiedliwej i dokładnej oceny ryzyka choroby, a tym samym utorować drogę do bardziej spersonalizowanej profilaktyki i leczenia. Dodaje również: metabolity, które w dużym stopniu przyczyniają się do przewidywania metBMI, są w rzeczywistości modulowane lub produkowane przez mikrobiotę jelitową, co sprawia, że jest to w pewnym sensie pokrętło metaboliczne.
Znaczenie kliniczne i przyszłość diagnostyki
Wyniki badania sugerują, że MetBMI może stać się narzędziem wczesnej identyfikacji osób z tzw. otyłością metabolicznie niezdrową, nawet jeśli ich masa ciała mieści się w normie. Taka zmiana perspektywy ma istotne znaczenie dla profilaktyki chorób sercowo-naczyniowych i cukrzycy oraz dla personalizacji zaleceń zdrowotnych.
Główne wnioski
- Badanie obejmujące 1408 uczestników wykazało, że osoby z wysokim metabolicznym BMI (MetBMI) mogą mieć dwu- do pięciokrotnie wyższe ryzyko chorób metabolicznych mimo prawidłowej masy ciała.
- Podwyższony MetBMI wiąże się m.in. z cukrzycą typu 2, stłuszczeniem wątroby, insulinoopornością oraz otyłością brzuszną.
- MetBMI jest silnie powiązany z mikrobiotą jelitową, w tym z mniejszą różnorodnością bakterii i ograniczoną produkcją kwasu masłowego.
- Na MetBMI większy wpływ mają czynniki środowiskowe i styl życia niż genetyka, co otwiera drogę do skuteczniejszej, spersonalizowanej profilaktyki.
Źródło:
- University of Gothenburg
- https://www.nature.com/articles/s41591-025-04009-7
