Mikrobiom staje się coraz ważniejszym obszarem badań współczesnej medycyny, jednak wiedza społeczeństwa nie rozwija się równie szybko jak nauka. Najnowsze wyniki Międzynarodowego Obserwatorium Mikrobioty pokazują, że choć 72% badanych słyszało o mikrobiomie, tylko 24% deklaruje, że dokładnie wie, czym on jest. Szczególnie duże braki dotyczą jego znaczenia w chorobach oraz możliwego wpływu na odpowiedź organizmu na leczenie.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak duża jest różnica między znajomością pojęcia mikrobiomu a rzeczywistym rozumieniem jego znaczenia – słyszało o nim 72% badanych, ale tylko 24% dokładnie wie, czym jest.
- Które rodzaje mikrobiomu są najlepiej znane i dlaczego społeczna świadomość nadal koncentruje się przede wszystkim na mikrobiomie jelitowym.
- Jak niewielka jest wiedza o związku mikrobiomu z odpowiedzią na leczenie przeciwnowotworowe i niektórymi chorobami alergicznymi.
- Dlaczego lekarze, farmaceuci i pielęgniarki mogą odgrywać kluczową rolę w edukacji o mikrobiomie oraz jak często pacjenci otrzymują informacje na ten temat podczas antybiotykoterapii.
Mikrobiom jest znany, ale nadal słabo rozumiany
Pojęcie mikrobiomu w ostatnich latach coraz częściej pojawia się zarówno w publikacjach naukowych, jak i w przestrzeni publicznej. Wyniki badania przeprowadzonego przez Instytut Mikrobioty Biocodex i Ipsos wskazują jednak na wyraźną różnicę między rozpoznawalnością samego terminu, a rzeczywistym rozumieniem jego znaczenia. O mikrobiomie słyszało 72% respondentów, ale jedynie 24% uważa, że dokładnie wie, czym on jest. Oznacza to, że dla znacznej części społeczeństwa mikrobiom pozostaje pojęciem znanym przede wszystkim z nazwy.
Najbardziej rozpowszechniona jest wiedza dotycząca mikrobiomu jelitowego. Słyszało o nim 63% ankietowanych. Inne obszary organizmu są jednak znacznie rzadziej kojarzone z obecnością charakterystycznych społeczności mikroorganizmów. O mikrobiomie jamy ustnej słyszało 52% respondentów, o mikrobiomie pochwy – 51%, skóry – 50%, układu moczowego – 46%, uszu, nosa i gardła – 45%, natomiast płuc – 44%. Jedynie 32% badanych deklaruje, że zna wszystkie wymienione rodzaje mikrobiomu. Jeszcze mniejsza grupa – zaledwie 7% – twierdzi, że dokładnie rozumie każde z tych pojęć.
Mikrobiom to nie tylko jelita
Silne utożsamianie mikrobiomu z jelitami nie jest zaskakujące. To właśnie mikrobiom jelitowy przez lata znajdował się w centrum zainteresowania zarówno naukowców, jak i mediów. Jego znaczenie jest analizowane m.in. w kontekście metabolizmu, odporności oraz funkcjonowania przewodu pokarmowego. Mikroorganizmy zasiedlają jednak również inne obszary ludzkiego organizmu, m.in. skórę, jamę ustną, drogi moczowe i układ oddechowy. Poszczególne społeczności drobnoustrojów różnią się składem i funkcjami w zależności od miejsca występowania.
Jednocześnie rozwój badań nad mikrobiomem sprawił, że przestał on być analizowany wyłącznie w kontekście trawienia. Jego potencjalne znaczenie badane jest obecnie w wielu dziedzinach medycyny, w tym gastroenterologii, alergologii i onkologii. Społeczna świadomość tych zależności pozostaje jednak ograniczona.
Dieta i antybiotyki są dobrze znane. Trudniej z onkologią i alergologią
Badanie pokazuje, że respondenci stosunkowo dobrze orientują się w najbardziej rozpowszechnionych zależnościach dotyczących mikrobiomu. Aż 79% badanych wie, że sposób odżywiania może wpływać na jego równowagę. Z kolei 71% ma świadomość, że na mikrobiom mogą oddziaływać antybiotyki. Znacznie większe problemy pojawiają się wtedy, gdy pytania dotyczą bardziej złożonych i stosunkowo nowych obszarów badań.
Tylko 40% respondentów poprawnie oceniło zależność pomiędzy mikrobiomem, a odpowiedzią organizmu na leczenie przeciwnowotworowe. Jeszcze większą lukę w wiedzy zaobserwowano w odniesieniu do niektórych chorób alergicznych. Prawidłowej odpowiedzi udzieliło w tym przypadku zaledwie 23% uczestników badania. Dane pokazują więc, że społeczna wiedza o mikrobiomie koncentruje się przede wszystkim na zagadnieniach, które od dłuższego czasu funkcjonują w debacie publicznej – takich jak dieta, jelita czy antybiotykoterapia. Znacznie słabiej rozpowszechniona jest natomiast wiedza o nowych kierunkach badań.
Jeszcze kilka lat temu mikrobiom był tematem znanym głównie naukowcom. Dziś staje się jednym z ważniejszych obszarów współczesnej medycyny, ponieważ jego znaczenie dostrzega się w coraz większej liczbie dziedzin – od gastroenterologii po onkologię czy alergologię. Wyniki badania pokazują jednak, że wiedza społeczeństwa nie rozwija się w tym samym tempie co nauka, dlatego równie ważne jak prowadzenie kolejnych badań jest przekładanie ich wyników na praktyczną wiedzę pacjentów – mówi dr n. med. i n. o zdr. Kinga Kazimierska-Gęca, przedstawicielka Biocodex Microbiota Foundation.
Mikroorganizmy a odpowiedź na leczenie przeciwnowotworowe
Jednym z obszarów szczególnie dobrze pokazujących tempo rozwoju badań nad mikrobiomem jest onkologia. Naukowcy analizują m.in., czy skład i aktywność mikroorganizmów mogą mieć związek z odpowiedzią pacjentów na określone terapie przeciwnowotworowe. Jest to jednak obszar złożony i nadal intensywnie badany. Zależności obserwowane w badaniach nie oznaczają, że poprzez samodzielne modyfikowanie mikrobiomu można poprawić skuteczność terapii onkologicznej. Wyniki wymagają odpowiedniej interpretacji, a potencjalne zastosowania kliniczne – potwierdzenia w badaniach.
Fakt, że tylko 40% uczestników Międzynarodowego Obserwatorium Mikrobioty prawidłowo oceniło zależność między mikrobiomem, a odpowiedzią na leczenie przeciwnowotworowe, dobrze ilustruje jednak, jak duża może być różnica pomiędzy szybko rozwijającym się obszarem nauki a wiedzą dostępną przeciętnemu pacjentowi.
Pacjenci najbardziej ufają lekarzom i farmaceutom
Badanie pozwoliło również sprawdzić, skąd ludzie chcieliby czerpać informacje dotyczące mikrobiomu. Wyniki wyraźnie wskazują na szczególną rolę przedstawicieli zawodów medycznych. Aż 94% respondentów zalicza lekarzy, farmaceutów i pielęgniarki do najbardziej zaufanych źródeł informacji o mikrobiomie. Co więcej, 79% ankietowanych wskazało przedstawicieli zawodów medycznych jako źródło znajdujące się na pierwszym miejscu pod względem zaufania.
W praktyce potencjał ten nie jest jednak w pełni wykorzystywany. Tylko połowa respondentów deklaruje, że kiedykolwiek otrzymała od pracownika ochrony zdrowia przynajmniej jedną informację dotyczącą mikrobiomu. Co istotne, odsetek ten zmniejszył się o 5 punktów procentowych w porównaniu z poprzednim rokiem. Powstaje zatem wyraźna luka: pacjenci najbardziej ufają specjalistom medycznym, ale jednocześnie znaczna część z nich nie otrzymuje od tych specjalistów podstawowych informacji dotyczących mikrobiomu.
Wyniki badania pokazują, że potencjał edukacyjny gabinetów lekarskich nadal nie jest w pełni wykorzystywany. Tymczasem to właśnie lekarze, farmaceuci i inni przedstawiciele zawodów medycznych mogą odgrywać kluczową rolę w przekazywaniu rzetelnej wiedzy na temat znaczenia mikrobiomu dla zdrowia – komentuje dr n. med. i n. o zdr. Kinga Kazimierska-Gęca, przedstawicielka Biocodex Microbiota Foundation.
Antybiotykoterapia a mikrobiom – pacjentom nadal brakuje informacji
Szczególnie istotnym obszarem edukacji pozostaje stosowanie antybiotyków. Ich wpływ na mikroorganizmy tworzące mikrobiom jest jednym z najlepiej rozpoznawanych społecznie zagadnień – świadomość takiej zależności deklaruje 71% badanych. Mimo to informacje przekazywane pacjentom podczas antybiotykoterapii nadal okazują się ograniczone. Tylko 25% respondentów deklaruje, że podczas ostatniego przepisywania antybiotyku otrzymało od lekarza komplet informacji dotyczących możliwych konsekwencji dla mikrobiomu oraz sposobów ograniczania jego niekorzystnego wpływu.
Ponadto 39% badanych zostało poinformowanych, że stosowanie antybiotyków może zaburzać równowagę mikrobiomu. Z kolei 36% otrzymało wskazówki dotyczące ograniczania niekorzystnego wpływu antybiotykoterapii na mikrobiom. Dane te mają szczególne znaczenie w kontekście racjonalnego stosowania antybiotyków. Edukacja pacjentów może bowiem obejmować nie tylko wyjaśnienie sposobu przyjmowania leku, ale również przedstawienie powodów, dla których antybiotyki powinny być stosowane zgodnie ze wskazaniami i zaleceniami specjalisty.
Dlaczego edukacja o mikrobiomie staje się coraz ważniejsza?
Rosnące zainteresowanie mikrobiomem tworzy również ryzyko nadmiernych uproszczeń. Wraz z pojawianiem się kolejnych badań do przestrzeni publicznej trafiają informacje o potencjalnych zależnościach między mikroorganizmami, a bardzo różnymi aspektami zdrowia. Nie każda obserwowana zależność oznacza jednak związek przyczynowo-skutkowy, a wyniki badań podstawowych lub obserwacyjnych nie zawsze można bezpośrednio przełożyć na zalecenia dla pacjentów.
Dlatego edukacja dotycząca mikrobiomu powinna nie tylko zwiększać znajomość samego pojęcia, lecz także pomagać w rozumieniu, co zostało już dobrze udokumentowane, co pozostaje przedmiotem badań, a gdzie dowody są nadal niewystarczające do formułowania konkretnych zaleceń klinicznych. Ma to znaczenie również dlatego, że zainteresowanie mikrobiomem wykracza dziś poza środowisko naukowe. Pacjenci coraz częściej spotykają się z informacjami dotyczącymi probiotyków, prebiotyków, diet czy innych metod mających wpływać na skład mikroorganizmów. Tym ważniejszy staje się dostęp do rzetelnej wiedzy opartej na aktualnych dowodach naukowych.
Badanie objęło 7500 osób z 11 krajów
Dane pochodzą z najnowszej edycji badania Międzynarodowego Obserwatorium Mikrobioty. Badanie zostało przeprowadzone online przez Instytut Mikrobioty Biocodex i Ipsos od 3 lutego do 13 marca 2026 roku. Wzięło w nim udział 7500 osób z 11 krajów, w tym z Polski. Badanie przeprowadzono na reprezentatywnej próbie respondentów.
Jego wyniki pozwalają ocenić nie tylko znajomość samego pojęcia mikrobiomu, lecz także poziom wiedzy dotyczącej jego różnych rodzajów, wpływu diety i antybiotyków, powiązań z wybranymi obszarami medycyny oraz źródeł, z których respondenci otrzymują informacje.
O Fundacji i Instytucie Biocodex Microbiota
Fundacja i Instytut Biocodex Microbiota są organizacjami non-profit zajmującymi się szerzeniem wiedzy dotyczącej mikrobioty człowieka i jej znaczenia dla zdrowia. Instytut realizuje projekty edukacyjne, kampanie społeczne i inicjatywy naukowe związane m.in. z odpowiedzialnym stosowaniem antybiotyków. Działania obejmują popularyzację badań, szkolenia oraz inicjatywy medialne. Organizacja promuje również podejście One Health i działania związane z problemem oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe.
Główne wnioski
- 72% respondentów słyszało o mikrobiomie, ale tylko 24% deklaruje, że dokładnie wie, czym on jest. Najbardziej rozpoznawalny pozostaje mikrobiom jelitowy, o którym słyszało 63% badanych.
- Wiedza o bardziej złożonych zależnościach pozostaje ograniczona: tylko 40% badanych poprawnie oceniło związek mikrobiomu z odpowiedzią na leczenie przeciwnowotworowe, a 23% – z niektórymi chorobami alergicznymi.
- 94% respondentów uznaje przedstawicieli zawodów medycznych za jedne z najbardziej zaufanych źródeł informacji o mikrobiomie, jednak tylko połowa badanych kiedykolwiek otrzymała od pracownika ochrony zdrowia choć jedną informację na ten temat.
- Podczas ostatniego przepisywania antybiotyku tylko 25% respondentów otrzymało komplet informacji o możliwych konsekwencjach antybiotykoterapii dla mikrobiomu i sposobach ograniczania jej niekorzystnego wpływu. Badanie objęło 7500 osób z 11 krajów, w tym z Polski.
Źródło:
- Materiał prasowy
