Coraz więcej badań pokazuje, że zdrowie przewodu pokarmowego zależy nie tylko od diety, genów czy mikrobioty jelitowej. Naukowcy zwracają uwagę na znacznie szerszą grupę czynników wpływających na rozwój i przebieg chorób jelit. Najnowsza publikacja współtworzona przez prof. Agatę Mulak z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu wskazuje, że istotną rolę odgrywają również stres, relacje społeczne, warunki życia oraz czynniki kulturowe.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie znaczenie mają Kryteria Rzymskie V w diagnostyce zaburzeń jelitowo-mózgowych.
- Jak przewlekły stres może wpływać na pracę jelit i mikrobiotę.
- Jaką rolę odgrywają czynniki społeczne, ekonomiczne i kulturowe.
- Dlaczego leczenie coraz częściej wykracza poza samą farmakoterapię.
Zaburzenia jelitowo-mózgowe dotyczą milionów osób
W czasopiśmie Gastroenterology, wydawanym przez American Gastroenterological Association, opublikowano pracę stanowiącą część aktualizacji Kryteriów Rzymskich V. Jest to najważniejszy na świecie system klasyfikacji i diagnostyki zaburzeń interakcji jelitowo-mózgowych (Disorders of Gut-Brain Interaction, DGBI).
Do tej grupy należą schorzenia określane wcześniej jako czynnościowe zaburzenia przewodu pokarmowego, wśród których znajduje się m.in. zespół jelita nadwrażliwego.
Według dostępnych szacunków zaburzenia interakcji jelitowo-mózgowych mogą dotyczyć nawet 42% populacji. Mimo dużej częstości występowania pozostają trudnym wyzwaniem diagnostycznym. Wielu pacjentów przez długi czas doświadcza objawów takich jak bóle brzucha, wzdęcia, biegunki, zaparcia czy nudności, pomimo braku nieprawidłowości w standardowych badaniach.
Jak wyjaśnia prof. Agata Mulak z Katedry i Kliniki Gastroenterologii, Hepatologii i Chorób Wewnętrznych UMW, obecne spojrzenie na te schorzenia wynika z modelu biopsychospołecznego, który uwzględnia współdziałanie czynników biologicznych, psychologicznych oraz społeczno-kulturowych.
Oś jelito-mózg coraz ważniejsza w medycynie
Nowe Kryteria Rzymskie zwracają uwagę na fakt, że objawy nie są wyłącznie efektem zaburzeń psychicznych ani wyłącznie problemów przewodu pokarmowego. Ich źródłem są złożone zależności zachodzące pomiędzy układem nerwowym, odpornościowym, hormonalnym oraz mikrobiotą jelitową.
Coraz większą rolę przypisuje się tzw. osi jelitowo-mózgowej, czyli systemowi komunikacji pomiędzy przewodem pokarmowym a ośrodkowym układem nerwowym. W procesie tym uczestniczą nerwy, hormony, komórki odpornościowe oraz mikroorganizmy zamieszkujące jelita.
– Przewlekły stres zaburza komunikację między mózgiem a przewodem pokarmowym, wpływając na motorykę jelit, nadwrażliwość trzewną, przepuszczalność bariery jelitowej oraz skład mikrobioty – wskazuje prof. Mulak.
Badania wskazują, że długotrwałe napięcie psychiczne może prowadzić do zmian w składzie bakterii jelitowych, nasilenia procesów zapalnych oraz zwiększenia wrażliwości przewodu pokarmowego. Konsekwencją bywa zaostrzenie objawów i pogorszenie jakości życia pacjentów.
Czynniki społeczne i kulturowe wpływają na przebieg chorób
Jednym z głównych wniosków przedstawionej publikacji jest rosnące znaczenie czynników społeczno-kulturowych w rozwoju oraz przebiegu zaburzeń jelitowo-mózgowych.
Naukowcy wskazują, że na zdrowie przewodu pokarmowego mogą wpływać m.in. poziom bezpieczeństwa ekonomicznego, jakość relacji społecznych, przeciążenie obowiązkami zawodowymi, doświadczenie wykluczenia społecznego czy przewlekła niepewność finansowa.
– Czynniki społeczno-kulturowe wywierają istotny wpływ na poziom stresu, styl życia oraz to, jak postrzegamy objawy i jak na nie reagujemy – zaznacza prof. Mulak.
Znaczenie mają również normy kulturowe związane z postrzeganiem choroby i korzystaniem z opieki zdrowotnej. W części społeczeństw problemy jelitowe pozostają tematem tabu, co może opóźniać diagnostykę i rozpoczęcie leczenia.
Badaczka zwraca uwagę, że sposób interpretowania i komunikowania dolegliwości zdrowotnych może bezpośrednio wpływać na przebieg choroby oraz skuteczność terapii.
Znaczenie mikrobioty wykracza poza gastroenterologię
Autorzy publikacji podkreślają, że zaburzenia osi jelitowo-mózgowej mogą mieć znaczenie także dla innych dziedzin medycyny.
Coraz więcej badań analizuje zależności pomiędzy mikrobiotą jelitową a chorobami metabolicznymi, autoimmunologicznymi, neurologicznymi oraz psychiatrycznymi. Mikroorganizmy zamieszkujące przewód pokarmowy wpływają na funkcjonowanie układu odpornościowego, procesy metaboliczne oraz aktywność mózgu.
Z tego powodu zaburzenia równowagi mikrobiologicznej są obecnie badane m.in. w odniesieniu do depresji, chorób neurodegeneracyjnych oraz otyłości.
Leczenie coraz częściej obejmuje więcej niż farmakoterapię
Zmienia się także podejście terapeutyczne wobec pacjentów z zaburzeniami interakcji jelitowo-mózgowych. Coraz większe znaczenie przypisuje się indywidualizacji leczenia oraz budowaniu dobrej relacji pomiędzy lekarzem a pacjentem. Prof. Agata Mulak wskazuje, że skuteczna komunikacja oparta na aktywnym słuchaniu, empatii i zaufaniu stanowi jeden z fundamentów efekywnej terapii.
– Holistyczne podejście nie tylko zmniejsza nasilenie objawów, lecz także poprawia jakość życia chorych. W przyszłości można spodziewać się coraz bardziej spersonalizowanych terapii uwzględniających zarówno biologiczne, jak i psychospołeczne aspekty zdrowia – dodaje badaczka.
Główne wnioski
- Zaburzenia interakcji jelitowo-mózgowych mogą dotyczyć nawet 42% populacji ogólnej.
- Kryteria Rzymskie V zwracają uwagę na rolę czynników biologicznych, psychologicznych oraz społeczno-kulturowych.
- Przewlekły stres może wpływać na motorykę jelit, nadwrażliwość trzewną, barierę jelitową i skład mikrobioty.
- Leczenie pacjentów coraz częściej obejmuje nie tylko farmakoterapię, ale także dietę, sen, aktywność fizyczną, redukcję stresu i wsparcie psychologiczne.
Źródło:
- https://www.umw.edu.pl/pl/aktualnosci/mozg-emocje-i-jelita
