Rzecznik Praw Obywatelskich przystąpił do postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym dotyczącego decyzji Głównego Inspektora Farmaceutycznego wobec Taco Hemingwaya. GIF uznał, że raper prowadził niedozwoloną reklamę produktu leczniczego w utworze „Zakochałem się pod apteką” i nakazał jej zaprzestanie. Artysta zaskarżył decyzję, a RPO wnosi o uwzględnienie jego skargi. Spór dotyczy granicy między przepisami Prawa farmaceutycznego a konstytucyjnie chronioną wolnością twórczości artystycznej.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego GIF uznał utwór Taco Hemingwaya za niedozwoloną reklamę produktu leczniczego.
- Jakie argumenty prawne dotyczące kodeiny i ochrony zdrowia publicznego przedstawił GIF.
- Dlaczego RPO kwestionuje sposób interpretacji utworu przyjęty przez Inspekcję.
- Na czym polega wskazywane przez RPO ryzyko efektu mrożącego dla wolności artystycznej.
RPO przystąpił do postępowania przed WSA
Rzecznik Praw Obywatelskich poinformował 20 sierpnia 2026 r. o przystąpieniu do postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w sprawie o sygnaturze V SA/Wa 1553/26. Dotyczy ono decyzji GIF nakazującej Taco Hemingwayowi zaprzestanie prowadzenia reklamy produktu leczniczego niezgodnej z przepisami.
Sprawa rozpoczęła się na początku 2026 r. i dotyczy utworu „Zakochałem się pod apteką”, w którym pada nazwa konkretnego leku. Na początku kwietnia GIF uznał, że sposób przedstawienia produktu spełnia przesłanki reklamy produktu leczniczego określone w art. 52 ust. 1 Prawa farmaceutycznego.
Artysta nie zgodził się z rozstrzygnięciem i skierował sprawę do sądu administracyjnego. Do postępowania przystąpiła RPO Sylwia Gregorczyk-Abram, która w piśmie procesowym wniosła o uwzględnienie skargi rapera.
GIF: utwór mógł wpływać na zainteresowanie produktem leczniczym
Według Głównego Inspektora Farmaceutycznego wykorzystanie nazwy produktu leczniczego w piosence miało charakter reklamowy. Organ argumentował m.in., że przekaz prowadził do romantyzowania działania produktów leczniczych, a w konsekwencji mógł sprzyjać normalizacji ryzykownych zachowań oraz przedstawianiu rekreacyjnego stosowania leków w atrakcyjnej formie.
GIF wskazywał również na reakcje odbiorców utworu w mediach społecznościowych i uznał, że jego rozpowszechnienie wywołało tendencję zakupową.
Istotnym elementem stanowiska organu jest skład substancji czynnych produktu wymienionego przez rapera. Preparat zawiera kodeinę, zaliczaną do środków odurzających. GIF odwoływał się m.in. do art. 57 ust. 1 pkt 2 Prawa farmaceutycznego, który zakazuje kierowania do publicznej wiadomości reklamy produktów leczniczych zawierających środki odurzające i substancje psychotropowe.
Organ zwracał również uwagę, że kodeina stosowana niezgodnie z zaleceniami może prowadzić do uzależnienia i poważnych konsekwencji zdrowotnych.
GIF: wolność artystyczna może podlegać ograniczeniom
W stanowisku przedstawionym w tej sprawie GIF argumentował, że wolność twórczości artystycznej nie ma charakteru absolutnego. Może być ograniczana ustawowo m.in. ze względu na ochronę zdrowia publicznego, zgodnie z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.
Inspekcja wskazywała również na szczególny charakter produktów leczniczych. Ze względu na ich właściwości i potencjalne zagrożenia związane ze stosowaniem podlegają one szczegółowym regulacjom dotyczącym reklamy.
GIF nie zgodził się także z odwoływaniem się do obecności w utworach muzycznych marek innych produktów, np. alkoholu lub wyrobów tytoniowych. Regulacje dotyczące takich produktów pozostają poza kompetencjami Inspekcji i – według organu – nie mogą stanowić punktu odniesienia przy stosowaniu przepisów farmaceutycznych.
RPO: GIF przyjął jedną z możliwych interpretacji utworu
Inaczej sprawę ocenia Rzecznik Praw Obywatelskich. Zdaniem RPO decyzja GIF narusza wolność twórczości artystycznej skarżącego gwarantowaną przez art. 73 Konstytucji RP. Rzecznik powołuje się również na ochronę wynikającą z Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej, Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych.
Jednym z głównych zarzutów RPO jest sposób interpretacji utworu przez GIF. Rzecznik zwraca uwagę, że organ oparł swoją ocenę m.in. na reakcjach części użytkowników mediów społecznościowych, jednocześnie pomijając inne okoliczności istotne dla oceny intencji autora.
Wśród nich RPO wymienia brak współpracy Taco Hemingwaya z podmiotem odpowiedzialnym za produkt leczniczy, zastosowane środki artystyczne, charakterystyczny dla twórcy sposób prowadzenia narracji oraz jego dotychczasowe postawy.
Rzecznik zwraca również uwagę, że w samym utworze pojawia się odniesienie do zagrożeń związanych z niewłaściwym stosowaniem produktu. Padają w nim słowa: „to jest silny proszek, więc dać nie mogę. Są zasady, wie pan, niech pan dba o zdrowie”.
Zdaniem RPO wszystkie te elementy powinny zostać uwzględnione przy ustalaniu, czy twórcy rzeczywiście można przypisać zamiar reklamowy.
RPO ostrzega przed efektem mrożącym
Rzecznik wskazuje, że znaczenie sprawy wykracza poza sytuację jednego artysty. Ze względu na medialny charakter sporu rozstrzygnięcie może oddziaływać również na innych twórców i wpływać na sposób korzystania przez nich z wolności artystycznej.
RPO kwestionuje założenie, zgodnie z którym intencję reklamową autora można wyprowadzać z jednej z możliwych interpretacji utworu i reakcji części odbiorców. Przy takim podejściu twórca musiałby liczyć się z odpowiedzialnością za możliwe sposoby społecznego odbioru swojej twórczości, nawet jeśli nie były one zgodne z jego zamiarem.
– Historia sztuki pełna jest przypadków, w których reakcje odbiorców utworu były wprost sprzeczne z treścią samego przekazu oraz zamiarem autora – wskazuje Sylwia Gregorczyk-Abram.
Według RPO tak szeroka interpretacja przepisów mogłaby utrudnić wyznaczenie czytelnej granicy między zachowaniem dozwolonym a niedozwolonym. W rezultacie organ administracji publicznej uzyskałby daleko idącą możliwość wpływania na granice swobody artystycznej. Rzecznik wskazuje, że może to prowadzić do efektu mrożącego – artyści, obawiając się konsekwencji prawnych, mogliby unikać przedstawiania w swojej twórczości otaczającego ich świata, także jego negatywnych aspektów.
Czy piosenka zachęcała do stosowania leku? RPO wskazuje na drugą interpretację
Rzecznik zwraca także uwagę, że obecność nazwy produktu leczniczego oraz opisu sposobu jego używania można odczytywać inaczej niż zrobił to GIF. Taki przekaz może również uczestniczyć w publicznej dyskusji o ryzykach i zagrożeniach zdrowotnych związanych z pozamedycznym stosowaniem leków.
RPO nie kwestionuje problemu wysokiej konsumpcji produktów leczniczych używanych z przyczyn pozamedycznych. Wskazuje jednak, że przeciwdziałanie temu zjawisku nie może prowadzić do nieproporcjonalnego ograniczania praw i wolności jednostki. Organy państwa dysponują innymi instrumentami pozwalającymi ograniczać nieuzasadnione używanie leków.
Główne wnioski
- RPO przystąpił do postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w sprawie decyzji GIF dotyczącej Taco Hemingwaya i wniósł o uwzględnienie skargi rapera.
- GIF uznał użycie nazwy leku w utworze za reklamę produktu leczniczego i nakazał artyście zaprzestanie prowadzenia jej niezgodnie z przepisami.
- Produkt wymieniony w piosence zawiera kodeinę zaliczaną do środków odurzających, a GIF powołał się m.in. na zakaz reklamy takich produktów kierowanej do publicznej wiadomości.
- Zdaniem RPO decyzja GIF może naruszać wolność twórczości artystycznej i prowadzić do efektu mrożącego, wpływając także na zachowania innych twórców.
Źródło:
- https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/rpo-produkt-leczniczy-utwor-muzyczny-reklama-wsa
