Rodzaj spożywanego alkoholu może mieć znaczenie dla długoterminowego ryzyka zgonu, jednak żaden napój alkoholowy nie jest całkowicie bezpieczny dla zdrowia. Naukowcy przeanalizowali dane 340 924 uczestników brytyjskiego projektu UK Biobank, obserwowanych średnio przez 13,4 roku. Wyniki opublikowane w czasopiśmie „Nutrition Journal” wskazują, że piwo, wino i napoje spirytusowe wykazują odmienne związki ze śmiertelnością, szczególnie z powodu nowotworów i chorób układu krążenia.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak spożywanie piwa, wina i mocnych alkoholi wiąże się z ryzykiem zgonu z powodu nowotworów i chorób układu krążenia.
- Jakie zależności między ilością spożywanego alkoholu a śmiertelnością wykazało badanie obejmujące ponad 340 tys. osób.
- Dlaczego niewielkie spożycie wina wiązało się z niższą śmiertelnością i czy oznacza to korzyści zdrowotne.
- Jak picie alkoholu podczas posiłków wpływało na obserwowane wyniki i jakie znaczenie mają one dla profilaktyki zdrowotnej.
Alkohol a ryzyko zgonu – analiza ponad 340 tys. dorosłych
Wpływ alkoholu na zdrowie od lat pozostaje przedmiotem badań epidemiologicznych. Chociaż szkodliwość nadmiernego spożycia jest dobrze udokumentowana, wyniki dotyczące niewielkich i umiarkowanych ilości alkoholu bywają niejednoznaczne. Zespół badaczy pod kierownictwem Z. Li wykorzystał dane z UK Biobank, aby sprawdzić, czy rodzaj napoju alkoholowego, ilość spożywanego etanolu oraz picie podczas posiłków wiążą się z różnicami w śmiertelności.
Do analizy włączono 340 924 osoby w średnim wieku około 56 lat. Wykluczono uczestników z rozpoznanymi na początku obserwacji chorobami układu krążenia lub nowotworami, a także osoby z niekompletnymi informacjami o spożyciu alkoholu. Podczas średnio 13,4 roku obserwacji zarejestrowano 22 381 zgonów. Naukowcy oceniali śmiertelność ogólną oraz zgony związane z chorobami sercowo-naczyniowymi, nowotworami i innymi przyczynami.
Ile alkoholu spożywali uczestnicy badania?
Badanych podzielono na grupy według ilości spożywanego czystego alkoholu. Uwzględniono różnice między kobietami i mężczyznami.
| Poziom spożycia | Mężczyźni | Kobiety |
|---|---|---|
| Brak lub sporadyczne | Do 20 g tygodniowo | Do 20 g tygodniowo |
| Niskie | Powyżej 20 g tygodniowo, do 20 g dziennie | Powyżej 20 g tygodniowo, do 10 g dziennie |
| Umiarkowane | Powyżej 20–40 g dziennie | Powyżej 10–20 g dziennie |
| Wysokie | Powyżej 40 g dziennie | Powyżej 20 g dziennie |
Dla porównania 500 ml piwa o zawartości alkoholu 5% dostarcza około 20 g czystego etanolu. Analizy uwzględniały m.in. wiek, płeć, palenie tytoniu, aktywność fizyczną, BMI, jakość diety, wykształcenie oraz sytuację społeczno-ekonomiczną.
Piwo i cydr – większa śmiertelność nawet przy niewielkim spożyciu
Jednym z istotnych wyników było powiązanie spożywania piwa i cydru ze zwiększoną śmiertelnością. Wysokie spożycie piwa lub cydru wiązało się z większym ryzykiem zgonu ogółem, a także z powodu nowotworów, chorób układu krążenia i innych przyczyn.
Co ważne, nawet niskie spożycie tych napojów wykazywało związek z wyższą śmiertelnością nowotworową. Autorzy zwrócili również uwagę na różnice w charakterystyce uczestników. Osoby pijące dużo piwa i cydru częściej były mężczyznami, miały niższy poziom wykształcenia oraz mniej korzystne nawyki żywieniowe. Czynniki te mogą częściowo wpływać na obserwowane zależności.
Mocne alkohole a ryzyko nowotworów i chorób serca
Niekorzystne wyniki odnotowano także w przypadku napojów spirytusowych. Spożywanie mocnych alkoholi wiązało się ze zwiększoną śmiertelnością ogólną i z określonych przyczyn, również przy niższych poziomach konsumpcji.
Ponadto analiza zależności dawka–odpowiedź wykazała, że wraz ze wzrostem całkowitej ilości spożywanego alkoholu rosła śmiertelność, a szczególnie istotny udział w tym związku miały napoje spirytusowe oraz piwo i cydr. Wyniki podkreślają znaczenie ilości spożywanego etanolu niezależnie od rodzaju napoju.
Wino a śmiertelność – czy rzeczywiście jest korzystniejsze?
Odmienny wzorzec zaobserwowano wśród osób pijących wino. Niskie spożycie tego napoju wiązało się z niższą śmiertelnością ogólną i z niektórych przyczyn. W przypadku czerwonego wina niewielkie lub umiarkowane spożycie wykazywało związek z niższą śmiertelnością ogólną i sercowo-naczyniową. Natomiast wysokie spożycie czerwonego wina wiązało się ze zwiększoną śmiertelnością ogólną i nowotworową.
Podobnie wysokie spożycie białego wina wiązało się z większą śmiertelnością ogólną, nowotworową i z innych przyczyn. Badacze zaobserwowali zależność przypominającą literę J, w której najniższa śmiertelność występowała przy niewielkim spożyciu wina, a następnie wzrastała wraz z jego ilością. Nie oznacza to jednak, że wino chroni przed chorobami. Osoby wybierające ten napój mogą różnić się stylem życia, sposobem odżywiania i statusem społeczno-ekonomicznym od konsumentów innych alkoholi.
Picie alkoholu podczas posiłków może mieć znaczenie
Naukowcy sprawdzili również, czy okoliczności spożywania alkoholu wpływają na obserwowane zależności. Picie wina okazjonalnie lub zazwyczaj podczas posiłków wiązało się z niższą śmiertelnością. Z kolei spożywanie alkoholu poza posiłkami wykazywało silniejsze niekorzystne związki ze śmiertelnością przy wyższych poziomach konsumpcji.
Może to odzwierciedlać zarówno różnice w sposobie spożywania alkoholu, jak i szersze wzorce żywieniowe oraz zachowania zdrowotne.
Alkohol a nowotwory – ryzyko także przy umiarkowanym spożyciu
Szczególnie istotne z perspektywy zdrowia publicznego są wyniki dotyczące chorób nowotworowych. Nawet umiarkowane całkowite spożycie alkoholu wiązało się ze zwiększoną śmiertelnością z powodu nowotworów. W analizach szczegółowych stwierdzono niekorzystne zależności obejmujące m.in. nowotwory głowy i szyi, przewodu pokarmowego, wątroby, piersi oraz układu oddechowego.
Wyniki pozostają zgodne z ostrzeżeniami Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), która podkreśla, że nie ustalono bezpiecznego dla zdrowia poziomu spożycia alkoholu.
Ograniczenia badania i znaczenie dla zdrowia publicznego
Badanie miało charakter obserwacyjny, dlatego nie pozwala wykazać, że określony rodzaj alkoholu bezpośrednio powodował wzrost lub spadek śmiertelności. Ponadto dane o spożyciu pochodziły z deklaracji uczestników, a ocena była oparta przede wszystkim na informacjach z początku obserwacji. Większość badanych stanowiły osoby białe, co ogranicza możliwość uogólnienia wyników na inne populacje.
Mimo uwzględnienia licznych czynników zakłócających nie można wykluczyć wpływu pozostałych różnic w stylu życia.
Główne wnioski
- Badanie 340 924 uczestników UK Biobank, obserwowanych średnio przez 13,4 roku, wykazało różnice w śmiertelności związanej ze spożywaniem piwa, wina i napojów spirytusowych. W tym okresie odnotowano 22 381 zgonów.
- Wysokie spożycie alkoholu wiązało się z większą śmiertelnością ogólną, nowotworową i sercowo-naczyniową. Nawet umiarkowane całkowite spożycie alkoholu wykazywało związek ze zwiększoną śmiertelnością z powodu nowotworów.
- Piwo, cydr i napoje spirytusowe wykazywały niekorzystne związki ze śmiertelnością, również przy niższych poziomach spożycia. Z kolei niewielkie spożycie wina wiązało się z niższą śmiertelnością w niektórych analizach, ale nie dowodzi to jego działania ochronnego.
- Rodzaj alkoholu, jego ilość i okoliczności spożywania mogą mieć znaczenie dla obserwowanego ryzyka. Badanie opublikowane w „Nutrition Journal” miało jednak charakter obserwacyjny, dlatego nie pozwala ustalić zależności przyczynowo-skutkowych ani wskazać bezpiecznej dawki alkoholu.
Źródło:
- https://link.springer.com/article/10.1186/s12937-026-01361-3
