Farmaceuci w Anglii otrzymają kolejne możliwości prowadzenia pacjentów bez wcześniejszej wizyty u lekarza rodzinnego. NHS England rozszerza program Pharmacy First o pięć nowych ścieżek klinicznych, obejmujących m.in. migrenę, trądzik, świerzb, ostre zapalenie ucha zewnętrznego i sezonowy alergiczny nieżyt nosa. Nowe świadczenia mają być uruchamiane od jesieni 2026 r. w uczestniczących w programie aptekach. Po pełnym wdrożeniu NHS szacuje, że apteki mogą realizować od 2 do 3 mln takich konsultacji rocznie.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie pięć nowych ścieżek leczenia zostanie dodanych do programu Pharmacy First.
- Którzy pacjenci będą mogli otrzymać pomoc i leki bez wcześniejszej wizyty u lekarza rodzinnego.
- Jak dotychczas działa Pharmacy First i ile konsultacji przeprowadzono od jego uruchomienia.
- Jak rozszerzenie kompetencji farmaceutów ma odciążyć lekarzy rodzinnych i oddziały ratunkowe.
Pharmacy First rozszerzony o pięć nowych ścieżek leczenia
NHS England poinformował o dalszym rozszerzeniu programu Pharmacy First. Pacjenci będą mogli zgłaszać się bezpośrednio do uczestniczącej w programie apteki, gdzie farmaceuta z odpowiednimi kwalifikacjami będzie mógł przeprowadzić ocenę stanu zdrowia i – jeśli będzie to uzasadnione – przepisać lek. Wizyta u lekarza rodzinnego nie będzie wcześniej konieczna.
Nowe ścieżki obejmą:
- migrenę epizodyczną o małej częstotliwości u dorosłych,
- sezonowy alergiczny nieżyt nosa u dzieci,
- ostre zapalenie ucha zewnętrznego u dorosłych,
- łagodny i umiarkowany trądzik,
- łagodne zakażenia skóry i tkanek miękkich oraz świerzb.
Zakres świadczeń będzie zależał od konkretnej ścieżki klinicznej i kryteriów dotyczących pacjenta. Przykładowo leczenie migreny przewidziano dla osób w wieku 18-64 lat, ostrego zapalenia ucha zewnętrznego – dla dorosłych od 18. roku życia, a sezonowego alergicznego nieżytu nosa – dla dzieci w wieku 4-11 lat.
Farmaceuta będzie mógł przepisać lek bez wcześniejszej wizyty u GP
Rozszerzenie jest elementem szerszego uruchamiania niezależnego ordynowania leków przez farmaceutów. Zgodnie z ustaleniami Community Pharmacy Contractual Framework 2026/27 od jesieni ma rozpocząć się krajowa usługa NHS umożliwiająca przepisywanie leków w aptekach ogólnodostępnych. Początkowo obejmie ograniczoną liczbę placówek.
Do programu będą mogły przystąpić apteki zatrudniające farmaceutę posiadającego uprawnienia do samodzielnego ordynowania leków. Będzie on mógł ocenić pacjenta i bezpośrednio przepisać preparaty przewidziane dla schorzeń objętych określonymi ścieżkami Pharmacy First. Nie oznacza to zatem ogólnego prawa do przepisywania leków w przypadku każdej drobnej dolegliwości zgłaszanej w aptece.
Nowe kompetencje rozszerzają zakres programu działającego od lutego 2024 r. Dotychczas Pharmacy First umożliwiał zapewnienie leczenia w ramach siedmiu ścieżek dotyczących zapalenia zatok, bólu gardła, bólu ucha u dzieci i młodzieży, zakażonych ukąszeń owadów, liszajca, półpaśca oraz niepowikłanych zakażeń dróg moczowych u kobiet.
14 mln konsultacji w aptekach od uruchomienia Pharmacy First
NHS podaje, że od rozpoczęcia programu w lutym 2024 r. w ramach Pharmacy First przeprowadzono już 14 mln konsultacji. Około 7 mln dotyczyło siedmiu schorzeń objętych dotychczasowymi ścieżkami klinicznymi, 3,5 mln – pilnego zapewnienia leków, a kolejne 3 mln odbyły się po skierowaniu pacjentów z NHS 111 lub podstawowej opieki zdrowotnej.
Dostępność aptek ma być jednym z głównych argumentów za dalszym rozwijaniem tego modelu. Według NHS około 4 na 5 mieszkańców Anglii mieszka w odległości nieprzekraczającej 20 minut pieszo od apteki ogólnodostępnej. Łącznie w Anglii działa około 10 tys. aptek NHS.
Po pełnym uruchomieniu nowych ścieżek NHS spodziewa się, że tylko w przypadku pięciu dodawanych grup schorzeń apteki będą mogły przeprowadzać od 2 do 3 mln konsultacji rocznie.
NHS chce odciążyć lekarzy rodzinnych i oddziały ratunkowe
Rozszerzenie kompetencji farmaceutów jest również elementem przygotowań NHS do sezonu jesienno-zimowego. Założenie jest takie, aby pacjenci z częstymi i możliwymi do prowadzenia w aptece problemami zdrowotnymi nie musieli umawiać wizyty u lekarza rodzinnego ani szukać pomocy w szpitalnych oddziałach ratunkowych.
Dane NHS za rok 2024/2025 pokazują, że odnotowano 47 536 hospitalizacji, w których migrena była wskazana jako czynnik współistniejący, 77 441 związanych z chorobami ucha, 4677 z naczynioruchowym lub alergicznym nieżytem nosa oraz 681 ze świerzbem.
– Dzięki zespołom aptek ogólnodostępnych miliony ludzi otrzymały szybko i wygodnie leczenie częstych schorzeń w swojej okolicy – mówiła dr Amanda Doyle, National Director for Primary Care and Community Services w NHS England.
Jak wyjaśniła, rozszerzenie programu ma zwiększyć zakres pomocy dostępnej blisko miejsca zamieszkania i ograniczyć konieczność korzystania z opieki szpitalnej.
Rola aptek w NHS ma być dalej rozwijana
Rozbudowa Pharmacy First jest częścią szerszych zmian zwiększających udział aptek ogólnodostępnych w opiece nad pacjentem. NHS i brytyjski rząd rozwijają również usługi związane m.in. z antykoncepcją, kontrolą ciśnienia tętniczego oraz wsparciem pacjentów przyjmujących leki przeciwdepresyjne.
Główne wnioski
- NHS England rozszerza Pharmacy First o pięć nowych ścieżek klinicznych, obejmujących m.in. migrenę, trądzik, świerzb, ostre zapalenie ucha zewnętrznego i sezonowy alergiczny nieżyt nosa.
- Farmaceuta posiadający odpowiednie uprawnienia będzie mógł ocenić pacjenta i przepisać lek bez wcześniejszej wizyty u lekarza rodzinnego w zakresie przewidzianym dla poszczególnych ścieżek.
- Od uruchomienia Pharmacy First w lutym 2024 r. przeprowadzono już 14 mln konsultacji, a około 4 na 5 mieszkańców Anglii ma aptekę w odległości do 20 minut pieszo.
- Po pełnym wdrożeniu nowych ścieżek apteki mogą realizować od 2 do 3 mln dodatkowych konsultacji rocznie.
Źródło:
- https://cpe.org.uk/our-news/nhs-england-announce-the-new-pharmacy-first-prescribing-pathways/
- https://www.healthwatch.co.uk/advice-and-information/2026-09-21/what-can-pharmacy-first-scheme-do-me
- https://www.england.nhs.uk/2026/09/patients-to-get-quicker-treatment-for-migraines-acne-and-3-other-everyday-conditions-at-pharmacies/
