Polski system ochrony zdrowia stoi dziś przed poważnymi wyzwaniami finansowymi, organizacyjnymi i demograficznymi. Zdaniem ekspertów uczestniczących w debacie „Jak uratować finanse polskiej ochrony zdrowia?” w ramach Okrągłego Stołu Zdrowia w Centrum Prasowym PAP, konieczne są zarówno pilne działania krótkoterminowe, jak i głębokie reformy systemowe w perspektywie wieloletniej. Eksperci podkreślają, że poprawa funkcjonowania systemu mogłaby przynieść nawet 17 miliardów złotych oszczędności, jednak wymaga to zmian w sposobie finansowania świadczeń, zarządzania placówkami medycznymi oraz większego nacisku na profilaktykę zdrowotną.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego system ochrony zdrowia w Polsce stoi przed poważnym kryzysem finansowym oraz jakie prognozy dotyczą deficytu NFZ w najbliższych latach.
- Jakie krótkoterminowe i długoterminowe zmiany proponują eksperci, aby poprawić finansowanie i efektywność działania systemu.
- Dlaczego profilaktyka zdrowotna, cyfryzacja oraz lepsze zarządzanie placówkami medycznymi mogą przynieść znaczące oszczędności.
- Jakie konkretne działania – od refundacji leków generycznych po lepsze wykorzystanie Internetowego Konta Pacjenta – mogą ograniczyć koszty funkcjonowania ochrony zdrowia.
Rosnące koszty i pogłębiający się deficyt systemu
Jednym z głównych problemów polskiej ochrony zdrowia pozostaje rosnąca luka finansowa. Według danych zaprezentowanych podczas debaty deficyt Narodowego Funduszu Zdrowia może w 2026 roku wynieść od 23 do nawet 50 miliardów złotych.
Sytuację dodatkowo pogarszają niekorzystne trendy demograficzne. Prognozy wskazują, że do 2060 roku liczba osób pracujących i odprowadzających składki zdrowotne może spaść o 25–40 procent. W dłuższej perspektywie oznacza to lukę finansową w systemie ochrony zdrowia sięgającą nawet 434 miliardów złotych. Prof. Maciej Banach, przewodniczący Think-Tanku „Innowacje dla Zdrowia”, zwrócił uwagę na niedostateczny poziom finansowania ochrony zdrowia w Polsce.
Aby dojść do siedmiu procent PKB w roku 2030 nakłady musiałyby rosnąć realnie o sześć do siedmiu procent rocznie. Tymczasem plan budżetowy przewiduje mniej niż trzy procent. Lawinowo wzrastają koszty pracy. Ustawa o minimalnych płacach medyków indeksuje wynagrodzenie o 10-12 procent rocznie, co do roku 2028 pochłonie dodatkowe 12 miliardów złotych. Tymczasem finansowanie NFZ rośnie wolniej – luka płacowa od roku 2027 będzie większa niż pięć miliardów złotych – powiedział prof. Banach.
Polska wciąż poniżej średniej unijnej
Z danych przedstawionych podczas debaty wynika również, że Polska przeznacza na ochronę zdrowia znacznie mniej środków niż większość krajów Unii Europejskiej. W ubiegłym roku wydatki na ochronę zdrowia w Polsce wyniosły 6,8 proc. PKB, podczas gdy średnia unijna sięga 8,9 proc. PKB. Oznacza to brak około 45 miliardów złotych rocznie w porównaniu z poziomem finansowania w innych państwach UE.
Eksperci podkreślają także malejące wsparcie z funduszy europejskich. W latach 2014–2020 sektor ochrony zdrowia otrzymał około 18 miliardów złotych, natomiast prognozy na lata 2027–2030 wskazują na wsparcie poniżej 4 miliardów złotych.
Strategia jako fundament reform systemu
Zdaniem ekspertów pierwszym krokiem do poprawy funkcjonowania systemu powinna być spójna i długoterminowa strategia. Anna Gołębicka z Centrum im. Adama Smitha zwróciła uwagę, że dotychczasowe działania często mają charakter doraźny.
Cały czas naprawiamy coś na szybko, a nawet nie dochodzimy do prawdziwego źródła, tylko nakładamy na to >>łatkę<<. Musimy najpierw ustalić, jakie mamy problemy, dlaczego, jak wygląda mapa potrzeb zdrowotnych. Następny punkt tej strategii to ustalenie dla kogo to musimy zrobić – wskazała Anna Gołębicka.
Eksperci podkreślają, że skuteczna reforma systemu musi obejmować zarówno zwiększenie przychodów, jak i optymalizację kosztów.
Profilaktyka i odpowiedzialność za zdrowie
Jednym z kluczowych elementów poprawy funkcjonowania systemu ochrony zdrowia jest zwiększenie znaczenia profilaktyki. Dr Małgorzata Gałązka-Sobotka z Uczelni Łazarskiego wskazała, że konieczne jest zwiększenie świadomości zdrowotnej społeczeństwa.
Nauczmy rozumieć, co to znaczy moje zdrowie i moje wybory, które wpływają na zdrowie. Inaczej, nawet jeśli będzie super lekarz rodzinny i świetnie zorganizowana opieka, to efekt będzie wątpliwy. Prowadzi nas do tego profilaktyka. Płaćmy za to, co przynosi konkretną wartość, a nie za wszystko, co zostaje po prostu dobrze sprzedane. I dbajmy o dobrostan – zaapelowała dr Małgorzata Gałązka-Sobota.
W opinii ekspertów działania profilaktyczne mogłyby znacząco ograniczyć koszty leczenia chorób przewlekłych oraz zmniejszyć presję na system ochrony zdrowia.
Potrzeba lepszego zarządzania i wykorzystania technologii
Eksperci zwracali również uwagę na znaczenie efektywnego zarządzania systemem oraz wykorzystania nowych technologii. Krzysztof Zdobylak ze Stowarzyszenia IFIC Polska podkreślił, że kluczowym problemem jest brak kompetencji w zakresie wdrażania zmian.
Moim zdaniem kluczowy, obok strategii i celów, jest trzeci element, czyli wdrożenie. W naszym systemie nie ma kompetencji zarządzania zmianą, nie mówiąc o wspieraniu jej jakąkolwiek komunikacją i sensowną analizą danych, żeby wprowadzić chociaż jeden z tych pomysłów – zauważył Zdobylak.
Również technologie cyfrowe mogą odgrywać ważną rolę w poprawie efektywności systemu. Dr Jarosław Bułka zwrócił uwagę, że sektor ochrony zdrowia wciąż wykazuje stosunkowo niskie zaufanie do technologii, mimo że narzędzia cyfrowe mogą znacząco poprawić efektywność procesów i ograniczyć koszty.
Niewykorzystany potencjał narzędzi cyfrowych
Jednym z przykładów niewykorzystanego potencjału cyfrowych rozwiązań jest Internetowe Konto Pacjenta (IKP). Prof. Piotr Rutkowski wskazał, że narzędzie to mogłoby znacznie usprawnić funkcjonowanie systemu ochrony zdrowia, jednak jego możliwości nie są w pełni wykorzystywane.
Wszyscy chorzy powinni mieć DILO, ale nikt tego nie kontroluje. A jeżeli pacjent wchodzi w opiekę koordynowaną w onkologii, w POZ czy w kardiologii to jest zadowolony, bo wie, w jaki sposób wygląda jego ścieżka leczenia. Niestety, NFZ ominął swoją funkcję kontrolną w tym zakresie, w którym powinien egzekwować pewne rzeczy. Tak jest z Internetowym Kontem Pacjenta. To rewelacyjne narzędzie. A nie reklamujemy go, nie mobilizujemy społeczeństwa, żeby wykorzystywało IKP w każdy możliwy sposób. A profilaktyka w IKP leży zupełnie – zaznaczył prof. Rutkowski.
Kadry medyczne i struktura zatrudnienia
Eksperci wskazali również na wyzwania związane z zasobami kadrowymi w ochronie zdrowia. Prof. Krystian Wita zauważył, że w Polsce pracuje obecnie około 166 tysięcy lekarzy, co statystycznie odpowiada średniej europejskiej. Znacznie większym problemem jest natomiast niedobór pielęgniarek.
Jednak wedle mojej oceny za chwilę będziemy mieli >>nadprodukcję<< lekarzy. Gorzej jest z paniami pielęgniarkami, ponieważ jest ich około 219 tysięcy i jest ich trochę mało. Mamy jeszcze fantastyczny zawód asystent medyczny, ale nie mamy go w żadnych normach (…) i być może czas o tym porozmawiać – podkreślił prof. Wita.
Oszczędności dzięki lekom generycznym
Jednym z obszarów potencjalnych oszczędności może być również szybsze wprowadzanie do refundacji leków generycznych. Barbara Misiewicz-Jagielak z Business Centre Club wskazała, że wprowadzenie odpowiedników leków po wygaśnięciu patentu mogłoby przynieść znaczące oszczędności dla NFZ.
Tylko nasi producenci w czasie ostatnich pięciu lat wprowadzili kilkadziesiąt takich odpowiedników. Oszczędności NFZ powinny sięgać w refundacji aptecznej miliard złotych, w refundacji szpitalnej prawie trzy miliardy złotych, ale, niestety, tak nie jest ze względu na to, że monopoliści starają się utrzymać monopol jak najdłużej i wprowadzają tak zwane patenty drugiej generacji – wyjaśniła ekspertka.
Główne wnioski
- Deficyt Narodowego Funduszu Zdrowia może w 2026 roku wynieść od 23 do nawet 50 mld zł, a w dłuższej perspektywie luka finansowa systemu ochrony zdrowia może sięgnąć około 434 mld zł.
- Polska przeznacza na ochronę zdrowia około 6,8 proc. PKB, podczas gdy średnia w Unii Europejskiej wynosi 8,9 proc. PKB, co oznacza niedobór finansowania rzędu około 45 mld zł rocznie.
- Eksperci wskazują, że poprawa zarządzania systemem, rozwój profilaktyki oraz cyfryzacja – m.in. lepsze wykorzystanie Internetowego Konta Pacjenta – mogą przynieść nawet około 17 mld zł oszczędności.
- Istotnym źródłem oszczędności dla NFZ może być szybsze wprowadzanie refundacji leków generycznych, które według ekspertów mogłoby przynieść nawet kilka miliardów złotych oszczędności rocznie.
Źródło:
- PAP MediaRoom
