Dieta zachodnia może mieć związek z szybszym pogarszaniem uwagi u starszych osób będących nosicielami allelu APOE ε4, który zwiększa ryzyko choroby Alzheimera. Tak wynika z długoterminowej analizy australijskich naukowców opublikowanej w czasopiśmie „Nutrients”. Autorzy podkreślają jednak, że zależność osłabła po przeprowadzeniu dodatkowej analizy, dlatego wynik należy traktować jako eksploracyjny.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Czy dieta zachodnia może mieć związek z pogarszaniem funkcji poznawczych u osób starszych.
- Jak allel APOE ε4, związany ze zwiększonym ryzykiem choroby Alzheimera, może wpływać na zależność między dietą a zdrowiem poznawczym.
- Dlaczego spośród sześciu analizowanych domen poznawczych szczególną uwagę badaczy zwróciła koncentracja uwagi.
- Dlaczego wyniki badania należy interpretować ostrożnie i dlaczego nie pozwalają one stwierdzić, że dieta zachodnia powoduje chorobę Alzheimera.
Dieta i genetyczne ryzyko choroby Alzheimera
Wraz ze starzeniem się populacji coraz większe znaczenie mają badania nad czynnikami, które mogą wpływać na tempo pogarszania funkcji poznawczych. Jednym z nich jest sposób żywienia. Dotychczasowe analizy dotyczące związku diety ze zdrowiem mózgu przynosiły jednak niejednoznaczne wyniki.
Australijscy naukowcy postanowili sprawdzić, czy znaczenie diety może zależeć od predyspozycji genetycznych. Szczególną uwagę poświęcili allelowi APOE ε4, uznawanemu za najważniejszy genetyczny czynnik ryzyka późno rozpoczynającej się choroby Alzheimera. Badacze porównali dwa wzorce żywieniowe – zachodni oraz określany jako „Prudent”, czyli bardziej rozważny – i ocenili ich związek ze zmianami poszczególnych funkcji poznawczych.
Badanie obejmowało nawet 7,5 roku obserwacji
Analiza objęła 185 uczestników Western Australia Memory Study (WAMS), rekrutowanych w Perth w latach 2006–2009. Średni wiek badanych wynosił 70,6 roku, a 30,8 proc. było nosicielami allelu APOE ε4. Na początku uczestnicy wypełnili kwestionariusz częstotliwości spożycia żywności, przeszli badania neuropsychologiczne oraz oddali próbki krwi do genotypowania APOE. Na podstawie 33 grup produktów spożywczych naukowcy wyodrębnili zachodni i bardziej rozważny wzorzec żywieniowy.
Funkcje poznawcze oceniano na początku oraz podczas maksymalnie pięciu kolejnych wizyt odbywających się co 18 miesięcy. Oznacza to, że obserwacja mogła obejmować do 90 miesięcy, czyli 7,5 roku. Analizowano sześć domen poznawczych, co pozwoliło sprawdzić nie tylko ogólne zmiany sprawności umysłowej, ale również to, czy dieta może być związana z konkretnymi zdolnościami.
Uwaga wyróżniła się spośród badanych funkcji poznawczych
W analizach obejmujących całą grupę nie stwierdzono istotnego związku pomiędzy wzorcami żywieniowymi, a tempem pogarszania funkcji poznawczych. Inny obraz pojawił się jednak po uwzględnieniu statusu APOE ε4. Otóż wśród nosicieli tego allelu większa zgodność z zachodnim wzorcem żywieniowym była związana z szybszym spadkiem wyniku dotyczącego uwagi. Zależność pozostała istotna po korekcie uwzględniającej wielokrotne porównania (β = −0,0028; p po korekcie FDR = 0,016).
Co istotne, podobnego związku nie stwierdzono dla pozostałych analizowanych obszarów poznawczych. Nie wykazano go również u osób, które nie były nosicielami APOE ε4. Wzorzec żywieniowy Prudent nie wiązał się natomiast istotnie z tempem pogarszania funkcji poznawczych.
Dodatkowa analiza osłabiła wynik
Wyniki wymagają jednak ostrożnej interpretacji. Naukowcy przeprowadzili analizę wrażliwości, w której wykluczyli 19 osób uzyskujących na początku mniej niż 23 punkty w teście Montreal Cognitive Assessment (MoCA). Miało to ograniczyć wpływ możliwych wyjściowych zaburzeń funkcji poznawczych.
Po wyłączeniu tych uczestników zależność pomiędzy dietą zachodnią, a szybszym pogarszaniem uwagi u nosicieli APOE ε4 osłabła i przestała być statystycznie istotna (β = −0,0017; p po korekcie FDR = 0,233). Z tego powodu autorzy uznali główny wynik longitudinalny za eksploracyjny. Dodatkowym ograniczeniem była niewielka liczebność badania oraz zmniejszająca się z czasem liczba uczestników – szóstą ocenę funkcji poznawczych ukończyło jedynie 36 osób.
Wyniki nie oznaczają, że dieta zachodnia powoduje chorobę Alzheimera
Badanie nie pozwala stwierdzić, że zachodni sposób odżywiania powoduje chorobę Alzheimera ani że prowadzi do pogorszenia uwagi u nosicieli APOE ε4. Wskazuje jedynie na potencjalną zależność, która wymaga potwierdzenia w większych badaniach.
Istotnym ograniczeniem jest również to, że dietę oceniono tylko raz – na początku obserwacji – za pomocą kwestionariusza częstotliwości spożycia żywności. Naukowcy nie mogli więc dokładnie określić, jak sposób żywienia uczestników zmieniał się podczas kolejnych lat. Nie można także całkowicie wykluczyć odwrotnej zależności przyczynowo-skutkowej.
Dieta, APOE ε4 i funkcje poznawcze – potrzebne są dalsze badania
Australijskie wyniki wskazują, że związek sposobu żywienia ze starzeniem poznawczym może różnić się w zależności od podatności genetycznej. Spośród analizowanych funkcji szczególną uwagę zwróciła koncentracja uwagi u nosicieli APOE ε4.
Jednocześnie osłabienie tej zależności w analizie wrażliwości sprawia, że na podstawie obecnych danych nie można formułować rekomendacji żywieniowych przeznaczonych specjalnie dla nosicieli tego allelu. Potrzebne są większe, długoterminowe badania kohortowe i interwencyjne, które pozwolą ustalić, czy obserwowany związek jest rzeczywisty i ma znaczenie kliniczne.
Główne wnioski
- Badanie Western Australia Memory Study (WAMS) objęło 185 osób starszych o średniej wieku 70,6 roku, z których 30,8% było nosicielami allelu APOE ε4.
- U nosicieli APOE ε4 większa zgodność z zachodnim wzorcem żywieniowym była związana z szybszym spadkiem uwagi podczas obserwacji trwającej maksymalnie 90 miesięcy, czyli 7,5 roku.
- Po wykluczeniu 19 uczestników z możliwymi wyjściowymi zaburzeniami funkcji poznawczych związek między dietą zachodnią a pogorszeniem uwagi osłabł i przestał być statystycznie istotny.
- Autorzy uznali wynik za eksploracyjny i wymagający potwierdzenia w większych badaniach. Nie wykazano, że dieta zachodnia powoduje chorobę Alzheimera ani że zmiana sposobu żywienia może modyfikować ryzyko związane z APOE ε4.
Źródło:
- https://www.mdpi.com/2072-6643/18/16/2592
