Wspinanie się na drzewa, szybka jazda na rowerze czy samodzielne odkrywanie otoczenia mogą mieć istotne znaczenie dla zdrowia i rozwoju dzieci. Międzynarodowa analiza 74 badań wykazała, że zabawa na świeżym powietrzu, pozwalająca na podejmowanie kontrolowanego ryzyka, wiąże się z lepszym zdrowiem fizycznym i psychicznym oraz rozwojem kompetencji społecznych i poznawczych. Wyniki badań naukowców z University of Exeter i University of British Columbia opublikowano w czasopiśmie „PLOS One”.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Czym jest zabawa pełna przygód (ryzykowna zabawa) i jakie aktywności obejmuje.
- Jak zabawa na świeżym powietrzu wiąże się ze zdrowiem fizycznym i psychicznym dzieci.
- Jakie korzyści rozwojowe może przynosić dzieciom samodzielne odkrywanie otoczenia i podejmowanie kontrolowanego ryzyka.
- Co wykazała analiza 74 badań i dlaczego naukowcy podkreślają potrzebę dalszych badań.
Czym jest zabawa pełna przygód i dlaczego jest ważna?
Zabawa pełna przygód, określana również jako zabawa ryzykowna (ang. risky play), polega na podejmowaniu przez dzieci wyzwań związanych z niepewnością, ekscytacją i kontrolowanym ryzykiem. Może obejmować wspinanie się na drzewa, jazdę na rowerze z dużą prędkością, brodzenie w strumieniu czy zabawy siłowe z rówieśnikami.
Badacze wyróżniają sześć kategorii takich aktywności: zabawę na wysokości, z dużą prędkością, z możliwością oddalenia się od opiekunów, w pobliżu potencjalnie niebezpiecznych elementów, z wykorzystaniem narzędzi oraz zabawy wymagające kontaktu fizycznego. Kluczowe znaczenie ma umożliwienie dzieciom samodzielnego oceniania ryzyka, przy jednoczesnym ograniczaniu zagrożeń mogących prowadzić do poważnych urazów.
Analiza 74 badań wskazuje na korzyści zdrowotne
Międzynarodowy zespół naukowców przeanalizował wyniki 74 badań dotyczących dzieci w wieku od 3 do 12 lat. Oceniano związki między zabawą pełną przygód a sześcioma obszarami zdrowia i rozwoju, obejmującymi m.in. kondycję fizyczną, dobrostan psychiczny, agresję, kompetencje społeczne i poznawcze oraz umiejętność oceny ryzyka i urazy.
Wyniki wskazują, że dostęp do odpowiednio zaprojektowanych placów zabaw, terenów zielonych i przestrzeni sprzyjających eksploracji wiąże się z korzystniejszymi wskaźnikami zdrowia i rozwoju dzieci. Co więcej, samodzielne przemieszczanie się bez bezpośredniego nadzoru dorosłych było pozytywnie związane z poziomem aktywności fizycznej.
Nadmierna ochrona może ograniczać możliwości rozwoju
Zdaniem prof. Helen Dodd z University of Exeter, dyrektor Outdoor Play Research Centre, ograniczanie dzieciom możliwości samodzielnego odkrywania otoczenia może pozbawiać je ważnych doświadczeń rozwojowych. Badaczka podkreśla potrzebę zachowania równowagi między bezpieczeństwem, a swobodą eksploracji. Dzieci powinny mieć możliwość podejmowania decyzji, popełniania błędów i stopniowego rozwijania umiejętności radzenia sobie z niepewnością.
Nie oznacza to jednak przyzwolenia na niekontrolowane zagrożenia. Zabawa pełna przygód powinna odbywać się w warunkach dostosowanych do wieku, możliwości i doświadczenia dziecka.
Czy ryzykowna zabawa rzeczywiście poprawia zdrowie dzieci?
Autorzy analizy zaznaczają, że dotychczasowe wyniki wskazują przede wszystkim na zależności statystyczne, a nie potwierdzony związek przyczynowo-skutkowy. Nie można zatem jednoznacznie stwierdzić, że sama zabawa ryzykowna bezpośrednio poprawia zdrowie psychiczne lub fizyczne. Możliwe jest również, że dzieci o lepszej kondycji i większej samodzielności częściej uczestniczą w takich aktywnościach.
Naukowcy podkreślają konieczność dalszych badań, które pozwolą określić mechanizmy tych zależności i opracować skuteczniejsze zalecenia dotyczące organizacji przestrzeni do zabawy.
Główne wnioski
- Zabawa pełna przygód wiąże się z lepszym zdrowiem fizycznym i psychicznym dzieci. Międzynarodowa analiza 74 badań wskazuje również na korzystne zależności dotyczące rozwoju społecznego i poznawczego.
- Badania obejmowały dzieci w wieku od 3 do 12 lat. Naukowcy z University of Exeter i University of British Columbia analizowali m.in. aktywność fizyczną, dobrostan psychiczny, kompetencje społeczne oraz umiejętność oceny ryzyka.
- Dostęp do terenów zielonych i przestrzeni sprzyjających zabawie ma znaczenie dla zdrowia dzieci. Samodzielne przemieszczanie się bez bezpośredniego nadzoru dorosłych wiązało się z wyższym poziomem aktywności fizycznej.
- Nie potwierdzono jeszcze związku przyczynowo-skutkowego. Wyniki opublikowane w czasopiśmie „PLOS One” wskazują na zależności między ryzykowną zabawą a zdrowiem dzieci, jednak konieczne są dalsze badania.
Źródło:
- https://borealisdata.ca/dataset.xhtml?persistentId=doi:10.5683/SP4/293KJZ
- University of Exeter
