Analiza białek obecnych w guzach czerniaka może pomóc przewidywać skuteczność immunoterapii jeszcze przed rozpoczęciem leczenia. Naukowcy z Uniwersytetu w Pittsburghu opracowali kompleksowy atlas molekularny czerniaka oraz zidentyfikowali trzy podtypy nowotworu różniące się profilem proteomicznym, odpowiedzią na leczenie i rokowaniem. Wyniki dwóch badań, opublikowanych w „Cancer Discovery” i „Clinical Cancer Research”, mogą otworzyć drogę do bardziej spersonalizowanej immunoterapii.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego analiza białek guza może pomóc przewidywać skuteczność immunoterapii czerniaka jeszcze przed rozpoczęciem leczenia.
- Jakie informacje dostarcza nowy atlas molekularny czerniaka opracowany przez naukowców z Uniwersytetu w Pittsburghu.
- Który z trzech podtypów proteomicznych czerniaka wykazuje największą wrażliwość na immunoterapię.
- Jak nowe biomarkery mogą pomóc w wyborze leczenia, przewidywaniu rokowania i ograniczaniu działań niepożądanych immunoterapii.
Proteomika w poszukiwaniu biomarkerów odpowiedzi na immunoterapię
Inhibitory immunologicznych punktów kontrolnych znacząco poprawiły przeżywalność pacjentów z czerniakiem w ciągu ostatnich 15 lat. Nadal jednak znaczna część chorych nie odpowiada na leczenie, a identyfikacja wiarygodnych biomarkerów predykcyjnych pozostaje wyzwaniem współczesnej onkologii.
Aby lepiej poznać mechanizmy oporności na immunoterapię, naukowcy skoncentrowali się na proteomie, czyli całokształcie białek obecnych w określonej tkance lub organizmie. W przeciwieństwie do analizy genomu badania proteomiczne pozwalają uzyskać bardziej bezpośredni obraz procesów biologicznych zachodzących w komórkach nowotworowych.
W 2003 roku zdekodowaliśmy ludzki genom. Ponieważ jednak białka są prawdziwymi maszynami molekularnymi, które realizują pracę życia, scharakteryzowanie stanu proteomicznego guzów ma kluczowe znaczenie dla zrozumienia zarówno biologii guzów, jak i identyfikacji biomarkerów prognostycznych – mówi dr Diwakar Davar, współautor badań z Uniwersytetu w Pittsburghu i UPMC Hillman Cancer Center. – Atlasy białek łączą możliwości genomiczne z rzeczywistością terapeutyczną.
Atlas molekularny czerniaka obejmuje 13 poziomów analizy
W pierwszym badaniu, opublikowanym w „Cancer Discovery”, naukowcy przeanalizowali guzy 183 pacjentów przed rozpoczęciem leczenia. Charakterystyka objęła jednocześnie 13 poziomów molekularnych, w tym genom, proteom i metabolom. Zastosowanie multiomiki, czyli integracji danych pochodzących z różnych poziomów organizacji molekularnej, umożliwiło dokładniejsze scharakteryzowanie biologii czerniaka oraz jego mikrośrodowiska.
Badacze zidentyfikowali modyfikacje chemiczne białek związane z przeżyciem pacjentów, a także setki potencjalnych celów dalszych badań. Powstały atlas może zatem wspierać zarówno poszukiwanie nowych biomarkerów, jak i opracowywanie terapii ukierunkowanych molekularnie.
Aby zrozumieć obraz proteomiczny czerniaka, potrzebowaliśmy dwóch różnych zestawów analiz – mówi Davar. – Podstawowa analiza guza powiązała zmiany w genomie z ich konsekwencjami białkowymi, ujawniając podatność terapeutyczną i wzorce białkowe w nieleczonych czerniakach. Charakterystyka czerniaków przed immunoterapią skojarzoną ujawniła właściwości guza i układu odpornościowego, które kształtują wrażliwość lub oporność na leczenie.
Trzy podtypy proteomiczne czerniaka a skuteczność immunoterapii
W drugim badaniu, opublikowanym w „Clinical Cancer Research”, wykorzystano dane z 208 próbek guzów pobranych przed immunoterapią. Analizę przeprowadzono w ramach międzynarodowej współpracy obejmującej programy Melanoma SPORE finansowane przez amerykański National Cancer Institute (NCI). Naukowcy wyróżnili trzy podtypy proteomiczne czerniaka:
- podtyp charakteryzujący się zwiększoną aktywnością immunologiczną,
- podtyp związany z nasilonymi procesami proliferacji komórkowej,
- podtyp wykazujący cechy związane ze wzrostem guza i powstawaniem przerzutów.
Największą wrażliwość na immunoterapię wykazywały guzy należące do pierwszej grupy. Ponadto u pacjentów otrzymujących immunoterapię skojarzoną poszczególne podtypy korelowały z progresją choroby i przeżyciem.
Model predykcyjny może wspierać wybór leczenia czerniaka
Na podstawie uzyskanych danych naukowcy opracowali klasyfikator przyporządkowujący guzy do jednego z trzech podtypów proteomicznych. Model, niezależnie przetestowany w dwóch kohortach pacjentów, umożliwiał przewidywanie odpowiedzi na leczenie oraz przeżycia wolnego od progresji (PFS).
Obecnie brakuje nam solidnych biomarkerów pozwalających przewidzieć, którzy pacjenci odniosą korzyści z skojarzonej immunoterapii. Biomarker proteomiczny mógłby identyfikować guzy o największym prawdopodobieństwie odpowiedzi, stanowiąc podstawę do badań klinicznych, które posłużą do wyboru metody leczenia – powiedział Davar. – Po przełożeniu na walidowany test kliniczny, biomarker mógłby umożliwić laboratoriom patologicznym w całym kraju, od Pittsburgha po Palm Beach, określenie, czy pacjent prawdopodobnie odniesie korzyści z leczenia.
W kierunku spersonalizowanej immunoterapii czerniaka
Wyniki obu badań wskazują na potencjał proteomiki w personalizacji leczenia onkologicznego. Przewidywanie odpowiedzi na immunoterapię przed jej rozpoczęciem mogłoby ograniczyć narażenie pacjentów na niepotrzebne działania niepożądane oraz opóźnienia we wdrażaniu alternatywnych metod leczenia. Przed zastosowaniem opracowanego klasyfikatora w praktyce klinicznej konieczna jest jednak dalsza walidacja.
Główne wnioski
- Badanie opublikowane w „Cancer Discovery” pozwoliło opracować kompleksowy atlas molekularny czerniaka na podstawie analizy guzów 183 pacjentów, obejmującej 13 poziomów molekularnych. Naukowcy zidentyfikowali modyfikacje białek związane z przeżyciem oraz setki potencjalnych celów dalszych badań.
- Analiza 208 próbek guzów umożliwiła wyodrębnienie trzech podtypów proteomicznych czerniaka, różniących się odpowiedzią na immunoterapię. Największą wrażliwość na leczenie wykazywały guzy o zwiększonej aktywności immunologicznej.
- Model klasyfikacyjny, niezależnie przetestowany w dwóch kohortach pacjentów, pozwalał przewidywać odpowiedź na immunoterapię i przeżycie wolne od progresji (PFS) na podstawie profili białkowych guzów.
- Biomarkery proteomiczne mogą w przyszłości wspierać personalizację immunoterapii czerniaka jeszcze przed rozpoczęciem leczenia, ograniczając narażenie pacjentów na działania niepożądane nieskutecznej terapii. Ich wdrożenie do praktyki klinicznej wymaga jednak dalszej walidacji.
Źródło:
- https://aacrjournals.org/clincancerres/article/doi/10.1158/1078-0432.CCR-26-2295/789922/Identification-of-Proteomic-Subtypes-with
- https://aacrjournals.org/cancerdiscovery/article/doi/10.1158/2159-8290.CD-26-0302/789900/A-comprehensive-proteogenomic-immunopeptidomic-and

