W Dzienniku Urzędowym Ministra Zdrowia 9 listopada 2026 r. opublikowano obwieszczenie określające kluczowe zalecenia dotyczące organizacji opieki onkologicznej oraz postępowania klinicznego u pacjentów z czerniakiem. Dokument obejmuje dwa obszary – czerniaki skóry i błon śluzowych oraz czerniaka błony naczyniowej oka. Zalecenia odnoszą się do diagnostyki, leczenia, rehabilitacji i dalszej opieki nad pacjentami.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie 21 kluczowych zaleceń dotyczących czerniaka ogłosił Minister Zdrowia.
- Jakie zasady diagnostyki i leczenia określono dla czerniaków skóry, błon śluzowych i błony naczyniowej oka.
- Jakie badania i metody leczenia wskazano w poszczególnych zaleceniach.
- Jak powinno wyglądać monitorowanie pacjentów po zakończeniu leczenia.
Ministerstwo Zdrowia ogłosiło zalecenia dotyczące czerniaka
Obwieszczenie Ministra Zdrowia z 6 listopada 2026 r., opublikowane 9 listopada w Dzienniku Urzędowym Ministra Zdrowia (poz. 81), zostało wydane na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy z 9 marca 2023 r. o Krajowej Sieci Onkologicznej.
Dokument zawiera dwa załączniki określające kluczowe zalecenia dotyczące:
- czerniaków skóry i błon śluzowych – 11 zaleceń,
- czerniaka błony naczyniowej oka – 10 zaleceń.
Podstawę opracowania stanowią wytyczne postępowania diagnostyczno-terapeutycznego u chorych na czerniaki autorstwa P. Rutkowskiego i współautorów, w wersji 2 z października 2024 r.
Czerniaki skóry i błon śluzowych – kluczowe zalecenia [Lista]
Zalecenia dotyczące czerniaków skóry i błon śluzowych obejmują przede wszystkim diagnostykę patomorfologiczną, ocenę stopnia zaawansowania choroby oraz kwalifikację do leczenia chirurgicznego i systemowego.
| Numer zalecenia | Zalecenie | Siła zalecenia |
|---|---|---|
| 1. | U pacjenta z podejrzeniem czerniaka skóry i błon śluzowych jest wymagane ustalenie rozpoznania patomorfologicznego zgodnie ze standardami organizacyjnymi opieki zdrowotnej w dziedzinie patomorfologii1) oraz stosując wytyczne dla pracowni i zakładów patomorfologii2). | (-) |
| 2. | Raport badania histopatologicznego zmiany pierwotnej powinien obowiązkowo zawierać: grubość nacieku według Breslowa w mm, obecność lub nieobecność owrzodzenia, liczbę figur podziału na 1 mm2, stopień zaawansowania pT3), fazy wzrostu, obecność lub nieobecność mikroskopowych ognisk satelitarnych, margines obwodowy oraz głęboki (ocena radykalności zabiegu). | 2A |
| 3. | U pacjenta z podejrzeniem czerniaka skóry lub błon śluzowych należy przeprowadzić wywiad w kierunku występowania innych nowotworów oraz wywiad rodzinny i rozważyć ocenę ryzyka. | 2A |
| 4. | Biopsję węzła wartowniczego należy wykonać, jeżeli grubość nacieku Breslowa ≥ 0,8 mm lub jest z (mikro-) owrzodzeniem na powierzchni czerniaka niezależnie od grubości nacieku (pT1b–T4b)3). | I, 1 |
| 5. | W systemowym leczeniu pacjenta z rozpoznaniem czerniaka skóry w stopniu III nieoperacyjnym lub IV z obecnością mutacji BRAF V600, zalecane jest leczenie systemowe zgodnie z aktualnymi wytycznymi postepowania diagnostyczno-terapeutycznego w czerniakach4). | (-) |
| 6. | Badanie molekularne w kierunku obecności mutacji genu BRAF jest obowiązkowe u pacjentów z rozpoznaniem czerniaka w stopniu III (operacyjnym i nieoperacyjnym) i IV. | I, 1 |
| 7. | Limfadenektomię należy wykonać w przypadku obecności klinicznie jawnych przerzutów czerniaka w węzłach chłonnych przy wykluczonej, w badaniach obrazowych, obecności przerzutów odległych. | II, 2A |
| 8. | Dermatoskopię należy wykonać we wstępnej, szybkiej i nieinwazyjnej diagnostyce zmian skórnych oraz przed ich ewentualnym usunięciem. | III, 2A |
| 9. | Pacjentowi należy zapewnić dostęp do wczesnej rehabilitacji, specjalistycznej pomocy psychologicznej oraz w przypadkach tego wymagających, konsultacji psychiatrycznej. | 2A |
| 10. | Po zakończonym leczeniu należy opracować plan opieki nad pacjentem z określeniem zadań dla onkologa, dermatologa i lekarza pierwszego kontaktu w zakresie obserwacji pacjenta pod kątem powikłań po leczeniu i wczesnego wykrycia możliwej wznowy. | 2A |
| 11. | Po leczeniu chirurgicznym pacjenta z rozpoznaniem czerniaka w stopniu IIB/IIC, III lub IV resekcyjnym należy rozważyć systemowe leczenie uzupełniające zgodnie z aktualnymi wytycznymi postepowania diagnostyczno-terapeutycznego w czerniakach4). | (-) |
1) Standardy zostały określone w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 grudnia 2017 r. w sprawie standardów organizacyjnych opieki zdrowotnej w dziedzinie patomorfologii (Dz. U. poz. 2435).
2) R. Langfort i wsp.: Standardy organizacyjne oraz standardy postępowania w patomorfologii. Wytyczne dla pracowni/zakładów patomorfologii.
3) Według klasyfikacji TNM AJCC 8. Rewizja.
4) Aktualne wytyczne postępowania diagnostyczno-terapeutycznego w czerniakach publikowane na stronie: https://nio.gov.pl/instytut/nso/nso-wytyczne/.
Czerniak błony naczyniowej oka – kluczowe zalecenia [Lista]
Drugi załącznik określa zasady diagnostyki, leczenia i monitorowania pacjentów z czerniakiem błony naczyniowej oka.
| Numer zalecenia | Zalecenie | Siła zalecenia |
|---|---|---|
| 1. | U pacjenta z podejrzeniem czerniaka błony naczyniowej oka nie jest wymagane ustalenie rozpoznania patomorfologicznego. U pacjenta z podejrzeniem czerniaka błony naczyniowej, u którego wykonano zabieg wyłuszczenia gałki ocznej lub wycięcia guza (endo- lub egzoresekcję), wymagane jest ustalenie rozpoznania patomorfologicznego zgodnie ze standardami organizacyjnymi opieki zdrowotnej w dziedzinie patomorfologii1) oraz stosując wytyczne dla pracowni i zakładów patomorfologii2). | (-) |
| 2. | U pacjenta z podejrzeniem czerniaka błony naczyniowej oka należy przeprowadzić wywiad w kierunku występowania innych nowotworów oraz wywiad rodzinny i rozważyć ocenę ryzyka. | 2A |
| 3. |
U pacjenta z podejrzeniem czerniaka błony naczyniowej oka jest zalecane wykonanie:
1) badania okulistycznego przedniego odcinka gałki ocznej w lampie szczelinowej;
2) badania dna oka po poszerzeniu źrenicy (preferowana oftalmoskopia pośrednia); 3) USG: a) ultrabiomikroskopii, b) tylnego odcinka gałki ocznej; 4) optycznej koherentnej tomografii (OCT, optical coherence tomography); 5) fotografii obserwowanej zmiany w celu potwierdzenia ewentualnej progresji; 6) gonioskopii, przy podejrzeniu, że zmiana zajmuje lub dochodzi do kąta przesączania. |
III, 2A |
| 4. | Monitorowanie pacjenta po leczeniu okulistycznym obejmuje MRI lub ewentualnie TK lub USG jamy brzusznej co 3–12 miesięcy, próby wątrobowe co 3–6 miesięcy oraz badanie RTG klatki piersiowej raz na 12 miesięcy. | III, 2A |
| 5. |
Po leczeniu pacjenta z rozpoznaniem czerniaka błony naczyniowej oka zalecane jest wykonanie badania okulistycznego:
1) w pierwszych 2 latach co 3–6 miesięcy;
2) w kolejnych latach co 6–12 miesięcy. |
III, 2A |
| 6. |
Po leczeniu zachowawczym jest zalecane wykonanie u pacjenta:
1) badania oceny ostrości wzroku;
2) pomiaru ciśnienia wewnątrzgałkowego; 3) badania przedniego odcinka w lampie szczelinowej oraz dna oka po poszerzeniu źrenicy; 4) USG; 5) fotografii obserwowanej zmiany; 6) OCT. |
III, 2A |
| 7. |
W leczeniu miejscowym zachowawczym zaleca się radioterapię w postaci:
1) brachyterapii;
2) radioterapii protonowej; 3) radioterapii stereotaktycznej. |
II, 2A |
| 8. | Pacjentowi należy zapewnić dostęp do wczesnej rehabilitacji, specjalistycznej pomocy psychologicznej oraz w przypadkach tego wymagających, konsultacji psychiatrycznej. | 2A |
| 9. | Po zakończonym leczeniu należy opracować plan opieki nad pacjentem z określeniem zadań dla okulisty, onkologa i lekarza pierwszego kontaktu w zakresie: obserwacji pacjenta pod kątem powikłań po leczeniu, wczesnego wykrycia możliwej wznowy, a także choroby przerzutowej i aktualnych metod ich leczenia. | 2A |
| 10. | U pacjenta z rozpoznaniem przerzutów czerniaka błony naczyniowej oka zalecane jest leczenie systemowe zgodnie z aktualnymi wytycznymi postepowania diagnostyczno-terapeutycznego w czerniakach3). | (-) |
1) Standardy zostały określone w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 grudnia 2017 r. w sprawie standardów organizacyjnych opieki zdrowotnej w dziedzinie patomorfologii (Dz. U. poz. 2435).
2) R. Langfort i wsp.: Standardy organizacyjne oraz standardy postępowania w patomorfologii. Wytyczne dla pracowni/zakładów patomorfologii.
3) Aktualne wytyczne postępowania diagnostyczno-terapeutycznego w czerniakach publikowane na stronie: https://nio.gov.pl/instytut/nso/nso-wytyczne/.
Główne wnioski
- Minister Zdrowia ogłosił 21 kluczowych zaleceń dotyczących czerniaka w obwieszczeniu z 6 listopada 2026 r., opublikowanym 9 listopada w Dzienniku Urzędowym Ministra Zdrowia (poz. 81).
- 11 zaleceń dotyczy czerniaków skóry i błon śluzowych, obejmując m.in. diagnostykę patomorfologiczną, badania molekularne BRAF oraz kwalifikację do leczenia chirurgicznego i systemowego.
- 10 zaleceń odnosi się do czerniaka błony naczyniowej oka i określa zasady diagnostyki okulistycznej, radioterapii oraz monitorowania pacjentów po leczeniu.
- Obie grupy zaleceń uwzględniają opiekę po zakończeniu terapii, w tym rehabilitację, pomoc psychologiczną i opracowanie planu dalszej obserwacji pacjenta.
Źródło:
- https://dziennikmz.mz.gov.pl/legalact/2026/81/
