Światowe wytyczne dotyczące diagnostyki i leczenia endometriozy nie zapewniają jednolitych standardów opieki nad pacjentkami. Naukowcy z Uniwersytetu Queensland przeanalizowali zalecenia z 47 krajów i wykazali istotne różnice w podejściu do rozpoznawania choroby, leczenia niepłodności oraz uwzględniania potrzeb pacjentów. Aż 70% wytycznych opracowano bez udziału osób żyjących z endometriozą. Wyniki badania opublikowano w czasopiśmie „Communications Medicine”.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie luki w światowych wytycznych dotyczących diagnostyki i leczenia endometriozy ujawniło międzynarodowe badanie obejmujące 47 krajów.
- Dlaczego 70% wytycznych opracowano bez udziału osób żyjących z endometriozą i jakie może to mieć konsekwencje dla jakości opieki.
- W jakim stopniu obowiązujące zalecenia uwzględniają nastolatki, osoby o zróżnicowanej tożsamości płciowej oraz lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej.
- Jakie działania planują naukowcy z Uniwersytetu Queensland i Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), aby ujednolicić globalne standardy opieki nad osobami z endometriozą.
Endometrioza dotyka 190 milionów kobiet na świecie
Endometrioza jest przewlekłą chorobą zapalną, w której tkanka przypominająca błonę śluzową macicy występuje poza jej jamą. Może powodować silne bóle menstruacyjne, przewlekły ból miednicy, dolegliwości jelitowe oraz problemy z płodnością. Według szacunków Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) endometrioza dotyczy około 10% kobiet w wieku rozrodczym, czyli blisko 190 milionów osób na świecie. Z kolei australijskie badania populacyjne wskazują, że choroba występuje nawet u jednej na siedem kobiet w Australii. Pomimo tak dużej skali problemu dostęp do diagnostyki i odpowiedniego leczenia pozostaje nierówny. Jedną z przyczyn są różnice między krajowymi wytycznymi klinicznymi, które określają zasady postępowania z pacjentkami.
Analiza wytycznych z 47 krajów ujawniła istotne nierówności
Międzynarodowy zespół badawczy, w którego pracach uczestniczyli eksperci WHO, przedstawiciele World Endometriosis Society oraz organizacji pacjenckich, przeanalizował wytyczne dotyczące endometriozy z 47 państw. Uwzględniono również 19 dokumentów opublikowanych w językach innych niż angielski. Badanie wykazało, że 70% analizowanych wytycznych opracowano bez uwzględnienia doświadczeń osób chorujących na endometriozę.
Ponadto stwierdzono znaczne rozbieżności w zaleceniach dotyczących diagnostyki, farmakoterapii, leczenia niepłodności oraz metod niefarmakologicznych. Większość dostępnych dokumentów pochodziła z krajów o wysokich dochodach, przede wszystkim europejskich. Szczególnie duże luki zidentyfikowano natomiast w Afryce oraz regionie wschodniego Morza Śródziemnego. Brak krajowych wytycznych może utrudniać organizację opieki, prowadzić do opóźnień diagnostycznych i ograniczać dostęp do odpowiedniego leczenia.
Nastolatki i osoby o zróżnicowanej tożsamości płciowej pomijane w zaleceniach
Jednym z najważniejszych ustaleń badania było niedostateczne uwzględnianie szczególnych grup pacjentów. Około jednej czwartej przeanalizowanych wytycznych nie zawierało zaleceń dotyczących nastolatek, mimo że pierwsze objawy endometriozy często pojawiają się już w okresie dojrzewania.
To istotna luka, ponieważ wczesne rozpoznanie choroby pozwala szybciej wdrożyć odpowiednie postępowanie i ograniczyć wpływ objawów na codzienne funkcjonowanie. Jednocześnie zaledwie co piąty dokument wyraźnie uwzględniał różnorodność płciową osób z endometriozą. Oznacza to, że potrzeby części pacjentów, w tym osób transpłciowych i niebinarnych, pozostają niedostatecznie reprezentowane w standardach opieki.
Lekarze rodzinni mają zbyt mały udział w opracowywaniu wytycznych
Analiza ujawniła również ograniczony udział podstawowej opieki zdrowotnej w tworzeniu zaleceń. Chociaż we wszystkich międzynarodowych wytycznych uczestniczyli ginekolodzy, mniej niż połowa dokumentów powstała z uwzględnieniem opinii lekarzy pierwszego kontaktu. Tymczasem to właśnie lekarze POZ często jako pierwsi spotykają pacjentki zgłaszające przewlekły ból podbrzusza, bolesne miesiączki lub inne objawy sugerujące endometriozę.
Dr Dereje Gete z Uniwersytetu Queensland podkreśla, że większe zaangażowanie lekarzy rodzinnych mogłoby poprawić wczesne rozpoznawanie choroby i usprawnić kierowanie pacjentek do specjalistów.
WHO i naukowcy pracują nad globalnymi standardami leczenia endometriozy
Autorzy badania wskazują na konieczność opracowania międzynarodowych, opartych na dowodach naukowych standardów opieki, uwzględniających również doświadczenia pacjentów. Przykładem rozwoju takich rozwiązań jest Australia, która w 2025 roku opublikowała aktualizowane wytyczne kliniczne dotyczące endometriozy, oparte na bieżącej ocenie dowodów naukowych.
Kolejnym krokiem ma być współpraca badaczy z WHO nad ujednoliceniem globalnych zaleceń. Ich celem będzie ograniczenie nierówności w dostępie do diagnostyki, leczenia i kompleksowej opieki.
Wnioski: potrzebne są bardziej spójne i dostępne standardy opieki
Badanie Uniwersytetu Queensland pokazuje, że problem opieki nad osobami z endometriozą wykracza poza dostępność nowoczesnych metod leczenia. Równie istotne są jakość wytycznych klinicznych, udział pacjentów w ich opracowywaniu oraz współpraca między specjalistami a podstawową opieką zdrowotną.
Ujednolicenie standardów może przyczynić się do wcześniejszego rozpoznawania endometriozy, poprawy jakości leczenia i ograniczenia nierówności zdrowotnych, szczególnie w krajach o ograniczonych zasobach.
Główne wnioski
- Analiza wytycznych dotyczących endometriozy z 47 krajów ujawniła istotne nierówności w opiece zdrowotnej. Zalecenia różnią się pod względem diagnostyki, leczenia, postępowania w przypadku niepłodności oraz metod niefarmakologicznych. Największe luki dotyczą m.in. Afryki i regionu wschodniego Morza Śródziemnego.
- Aż 70% przeanalizowanych wytycznych opracowano bez udziału osób żyjących z endometriozą. Ograniczone uwzględnianie doświadczeń pacjentów może prowadzić do pomijania ich rzeczywistych potrzeb podczas tworzenia standardów diagnostyki i leczenia.
- Około 25% wytycznych nie uwzględniało nastolatek, a tylko 20% wyraźnie odnosiło się do różnorodności płciowej. Ponadto mniej niż połowa międzynarodowych dokumentów uwzględniała opinie lekarzy pierwszego kontaktu, którzy odgrywają ważną rolę we wczesnym rozpoznawaniu endometriozy.
- Uniwersytet Queensland i Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) planują współpracę nad ujednoliceniem globalnych wytycznych dotyczących endometriozy. Nowe standardy mają pomóc ograniczyć nierówności w dostępie do diagnostyki i leczenia choroby, która dotyka około 190 milionów kobiet w wieku rozrodczym na świecie.
Źródło:
- University of Queensland.
- https://www.nature.com/articles/s43856-026-01907-w
