Nowotwory od dekad postrzegane są przede wszystkim jako choroby wieku podeszłego. Najnowsza międzynarodowa analiza zapadalności podważa jednak ten schemat. Badanie opublikowane w czasopiśmie Military Medical Research wskazuje, że w co najmniej pięciu krajach sześć typów nowotworów rozwija się szybciej u osób poniżej 50. roku życia niż u starszych dorosłych. Co więcej, w przypadku raka jelita grubego i raka szyjki macicy odnotowano nie tylko wzrost zachorowań, lecz także wzrost śmiertelności w młodszych grupach wiekowych.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Które sześć nowotworów rośnie szybciej u osób poniżej 50. roku życia niż u starszych oraz w ilu krajach zaobserwowano ten trend.
- Dlaczego rak jelita grubego i rak szyjki macicy budzą szczególne obawy w kontekście rosnącej zapadalności i śmiertelności w młodszych grupach wiekowych.
- Jaką rolę mogą odgrywać otyłość, dieta zachodnia i siedzący tryb życia w zwiększaniu ryzyka wczesnych zachorowań na nowotwory.
- W jaki sposób zmieniają się wytyczne badań przesiewowych i dlaczego część krajów obniża wiek rozpoczęcia profilaktyki onkologicznej.
Globalna analiza danych z lat 2000–2017
Badanie objęło dane z dwóch dużych międzynarodowych baz nowotworowych, analizując przypadki z lat 2000–2017. Celem było lepsze zrozumienie rosnącej liczby zachorowań wśród dorosłych poniżej 50. roku życia – trendu sprzecznego z tradycyjnym postrzeganiem nowotworów jako chorób dotykających głównie osoby starsze.
Wyniki wskazują, że 13 typów nowotworów występuje u osób poniżej 50 lat w co najmniej 10 krajach. Szczególnie niepokojące jest jednak to, że sześć nowotworów:
- rak jelita grubego,
- rak szyjki macicy,
- rak trzustki,
- rak prostaty,
- rak nerki,
- szpiczak mnogi
zwiększa swoją częstość u młodych dorosłych szybciej niż w starszych grupach wiekowych w co najmniej pięciu krajach.
Rak jelita grubego: szczególny powód do niepokoju
Szczególną uwagę badaczy przyciągnął rak jelita grubego. Obecnie około 10% globalnych przypadków dotyczy osób poniżej 50. roku życia. Co więcej, prognozy wskazują, że do 2030 roku:
- zapadalność w grupie 20–34 lata wzrośnie o 90%,
- w grupie 35–49 lat wzrośnie o 46%.
Wzrost obserwowany jest zwłaszcza w Ameryce Północnej, Europie i Oceanii. Jednocześnie w starszych grupach wiekowych w kilku krajach notuje się spadek zachorowań na późne stadia raka jelita grubego, co prawdopodobnie wiąże się z programami badań przesiewowych i wcześniejszym wykrywaniem zmian przedrakowych.
Rak szyjki macicy: wzrost zachorowań i śmiertelności
Analiza wykazała również, że w pięciu krajach wzrost zapadalności na raka szyjki macicy u kobiet poniżej 50. roku życia idzie w parze ze wzrostem śmiertelności. W przypadku raka jelita grubego podobny trend śmiertelności odnotowano w trzech krajach wśród kobiet i pięciu wśród mężczyzn. To szczególnie niepokojące, ponieważ wskazuje nie tylko na większą liczbę rozpoznań, lecz także na potencjalnie bardziej agresywny przebieg choroby lub opóźnienia diagnostyczne w młodszych grupach.
Czy wzrost zachorowań wynika z lepszych badań przesiewowych?
W niektórych przypadkach wzrost liczby rozpoznań może być częściowo efektem udoskonalonych procedur przesiewowych. Dotyczy to m.in.:
- raka tarczycy,
- raka prostaty,
- raka skóry innego niż czerniak.
W tych nowotworach nie zaobserwowano równoczesnego wzrostu śmiertelności, co sugeruje, że większa liczba wykrywanych przypadków może wynikać z wcześniejszej i dokładniejszej diagnostyki. Badacze ze Stanów Zjednoczonych, Japonii i Korei Południowej wskazali, że zmiany w programach przesiewowych mogły przyczynić się do wzrostu wykrywalności.
Zmiany w wytycznych przesiewowych
Niektóre kraje już zareagowały na obserwowane trendy. W Stanach Zjednoczonych:
- w 2021 r. US Preventive Services Task Force obniżyła wiek rozpoczęcia badań przesiewowych w kierunku raka jelita grubego z 50 do 45 lat,
- w 2024 r. obniżono wiek rozpoczęcia badań przesiewowych w kierunku raka piersi z 50 do 40 lat.
Zmiany te odzwierciedlają rosnące obawy dotyczące wcześniejszych zachorowań.
Możliwe przyczyny: otyłość i styl życia
Autorzy badania wskazują, że wzrost zachorowań na nowotwory wśród młodych dorosłych jest silnie powiązany z rosnącą częstością otyłości. Trend ten najszybciej rozwija się w krajach zamożnych. Tomotaka Ugai, wykładowca patologii w Harvard Medical School i główny autor badania, podkreśla:
Istnieje możliwość, że czynniki takie jak otyłość, dieta zachodnia czy siedzący tryb życia mogą być przenoszone na młodsze populacje. Dodaje również: Młodsze populacje mogą być narażone na nowe czynniki ryzyka wczesnych zachorowań na nowotwory, które mogą być nieznane lub wciąż wymagają badań.
Ograniczenia badania i potrzeba dalszych analiz
Analiza nie obejmowała wszystkich regionów świata – brakowało części danych z Azji, Afryki oraz Ameryki Południowej i Środkowej. Oznacza to, że rzeczywisty obraz globalny może być jeszcze bardziej złożony. Ugai podkreśla:
Wiele badań, w tym nasze, wskazuje, że w wielu częściach świata wzrasta zapadalność na nowotwory we wczesnym stadium. Jednocześnie zaznacza: Ale to nie oznacza, że wiele typów nowotworów rośnie wszędzie w podobnym tempie. Na całym świecie sytuacja jest bardzo, bardzo zróżnicowana, dlatego musimy wiedzieć więcej o tym, co się teraz dzieje, jakie są czynniki ryzyka i jak zapobiegać tym nowotworom.
Przyszłe badania mają obejmować analizy biologii guza oraz mikrośrodowiska nowotworowego, co może pomóc zrozumieć mechanizmy stojące za wcześniejszymi zachorowaniami.
Główne wnioski
- Sześć nowotworów — jelita grubego, szyjki macicy, trzustki, prostaty, nerek i szpiczak mnogi — zwiększa się szybciej u osób poniżej 50 lat niż u starszych dorosłych w co najmniej pięciu krajach.
- Rak jelita grubego stanowi około 10% globalnych przypadków w grupie <50 lat, a prognozy wskazują na wzrost zapadalności do 2030 r. o 90% w grupie 20–34 lata i o 46% w grupie 35–49 lat.
- W niektórych krajach wzrost zachorowań idzie w parze ze wzrostem śmiertelności, szczególnie w przypadku raka szyjki macicy oraz raka jelita grubego u kobiet i mężczyzn.
- Wzrost zachorowań koreluje z otyłością i stylem życia charakterystycznym dla krajów wysokorozwiniętych, co wskazuje na konieczność dostosowania polityki profilaktycznej i badań przesiewowych.
Źródło:
- https://link.springer.com/article/10.1186/s40779-025-00670-8
- Harvard Gazette
