Coraz więcej badań wskazuje, że to nie tylko co jemy, ale także jak bardzo przetworzona jest żywność, ma znaczenie dla zdrowia. Nowe dane z długoterminowego włoskiego badania kohortowego sugerują, że wysokie spożycie żywności ultraprzetworzonej (UPF) może być związane ze zwiększonym ryzykiem zgonu – w tym zgonu z powodu raka – u osób, które przeżyły chorobę nowotworową.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego wysokie spożycie żywności ultraprzetworzonej (UPF) może mieć znaczenie dla przeżycia osób po chorobie nowotworowej
- Jakie wyniki przyniosło długoterminowe badanie Moli-sani obejmujące osoby, które przeżyły raka
- W jaki sposób stan zapalny i zaburzenia metaboliczne mogą pośredniczyć w obserwowanym ryzyku zgonu
- Jakie praktyczne wnioski żywieniowe wynikają z badania dla pacjentów onkologicznych po zakończeniu leczenia
Dlaczego żywność ultraprzetworzona budzi obawy naukowców
Żywność ultraprzetworzona jest uznawana za niekorzystną dla zdrowia, ponieważ często zawiera niewielkie ilości błonnika, witamin i minerałów, a jednocześnie dużo dodatków technologicznych, cukru, soli i niekorzystnych tłuszczów. Jak podkreśla dr Marialaura Bonaccio z IRCCS Neuromed:
Ultraprzetworzona żywność może być uznawana za niezdrową, ponieważ często zawiera mało niezbędnych składników odżywczych, takich jak witaminy, minerały i błonnik, a przemysłowe metody przetwarzania stosowane do jej produkcji wiążą się z obecnością dodatków, sztucznych aromatów, konserwantów, emulgatorów oraz wysokim poziomem dodanego cukru i niezdrowych tłuszczów, z którymi organizm nie jest w stanie sobie poradzić.
Zdaniem badaczy, substancje stosowane w procesach przemysłowych mogą zaburzać metabolizm, mikrobiotę jelitową oraz sprzyjać przewlekłemu stanowi zapalnemu, nawet wtedy, gdy kaloryczność diety pozostaje zbliżona do diety opartej na żywności minimalnie przetworzonej.
Dieta po diagnozie raka – niedostatecznie zbadany obszar
Bonaccio zwraca uwagę, że choć rola diety w prewencji nowotworów jest dobrze udokumentowana, znacznie mniej wiadomo o jej znaczeniu po rozpoznaniu choroby nowotworowej:
To, co ludzie jedzą po zdiagnozowaniu raka, może mieć wpływ na przeżycie, ale większość badań w tej populacji skupiała się wyłącznie na składnikach odżywczych, a nie na stopniu przetworzenia żywności.
To właśnie tę lukę postanowili wypełnić autorzy najnowszej analizy.
Badanie Moli-sani – metodologia i populacja
Analiza została przeprowadzona w ramach prospektywnego badania kohortowego Moli-sani, obejmującego 24 325 osób obserwowanych od 2005 do 2022 r. W tej grupie zidentyfikowano 802 osoby, które przeżyły raka (476 kobiet i 326 mężczyzn). Uczestnicy dostarczyli szczegółowych danych żywieniowych za pomocą kwestionariusza EPIC.
Do klasyfikacji stopnia przetworzenia żywności wykorzystano system NOVA, który dzieli produkty na cztery grupy w zależności od poziomu i celu przetworzenia. Wyniki badania opublikowano w czasopiśmie Cancer Epidemiology, Biomarkers & Prevention. Spożycie żywności ultraprzetworzonej oceniano dwojako:
- jako udział wagowy UPF w całkowitej masie spożywanej żywności,
- jako udział energetyczny UPF w dziennym bilansie kalorycznym.
Wyższe spożycie UPF a ryzyko zgonu
W trakcie średnio 14,6 roku obserwacji odnotowano 281 zgonów wśród osób, które przeżyły raka. Wyniki były jednoznaczne:
- osoby z najwyższym udziałem wagowym żywności ultraprzetworzonej miały
- o 48% wyższe ryzyko zgonu z dowolnej przyczyny,
- o 59% wyższe ryzyko zgonu z powodu raka,
w porównaniu z osobami spożywającymi najmniej UPF.
Wyższy udział energetyczny UPF również wiązał się ze wzrostem zgonów z powodu raka, choć nie wszystkich przyczyn. Jak wyjaśnia Bonaccio:
Niektóre produkty spożywcze mogą dużo ważyć, ale zawierać mało kalorii, lub odwrotnie, dlatego wyniki mogą się różnić w zależności od użytej miary.
Rola stanu zapalnego i markerów biologicznych
Aby lepiej zrozumieć możliwe mechanizmy biologiczne, naukowcy przeanalizowali biomarkery zapalne, metaboliczne i sercowo-naczyniowe. Po uwzględnieniu markerów stanu zapalnego oraz spoczynkowej częstości akcji serca, związek między UPF a zgonem z dowolnej przyczyny osłabł o 37,3%.
Wyniki te wskazują, że nasilony stan zapalny i przyspieszone tętno w spoczynku mogą częściowo wyjaśniać związek między większym spożyciem żywności wysoko przetworzonej a zwiększoną śmiertelnością – podkreśla Bonaccio.
Czy wszystkie produkty ultraprzetworzone są równie szkodliwe?
Badacze przeanalizowali siedem grup żywności ultraprzetworzonej, m.in. napoje słodzone, przetworzone mięso, słone przekąski, słodycze czy sosy. Część z nich była wyraźnie związana z wyższą śmiertelnością, inne nie wykazywały jednoznacznego efektu. Zdaniem autorów kluczowe jest jednak spojrzenie na cały wzorzec żywieniowy, a nie na pojedyncze produkty:
Głównym przesłaniem dla społeczeństwa jest to, że ogólne spożycie żywności wysoko przetworzonej ma o wiele większe znaczenie niż spożycie jakiejkolwiek pojedynczej sztuki.
Co wyniki oznaczają w praktyce
Eksperci podkreślają, że najbardziej korzystnym podejściem jest ograniczenie żywności ultraprzetworzonej na rzecz świeżej, minimalnie przetworzonej, domowej żywności. Bonaccio wskazuje prostą zasadę:
Praktycznym sposobem na osiągnięcie tego celu jest sprawdzanie etykiet: żywność zawierająca więcej niż pięć składników, a nawet tylko jeden dodatek do żywności, prawdopodobnie jest ultraprzetworzona.
Ograniczenia badania
Autorzy podkreślają, że badanie ma charakter obserwacyjny, co uniemożliwia wnioskowanie o związku przyczynowo-skutkowym. Dodatkowe ograniczenia obejmują samodzielne raportowanie diety, możliwe zmiany nawyków żywieniowych w czasie, niewielką liczbę zgonów oraz brak danych o stadium nowotworu w momencie diagnozy.
Główne wnioski
- W badaniu Moli-sani osoby z najwyższym udziałem żywności ultraprzetworzonej w diecie miały o 48% wyższe ryzyko zgonu z dowolnej przyczyny oraz o 59% wyższe ryzyko zgonu z powodu raka w porównaniu z osobami o najniższym spożyciu.
- Związek między spożyciem UPF a śmiertelnością utrzymywał się niezależnie od ogólnej jakości diety, co sugeruje, że sam stopień i charakter przetwarzania żywności odgrywa istotną rolę.
- Analiza biomarkerów wskazuje, że przewlekły stan zapalny i podwyższone tętno spoczynkowe mogą częściowo wyjaśniać zależność między UPF a ryzykiem zgonu.
- Najważniejszym praktycznym zaleceniem jest ograniczenie żywności ultraprzetworzonej i przesunięcie diety w stronę świeżej, minimalnie przetworzonej żywności.
Źródło:
- https://aacrjournals.org/cebp/article-abstract/doi/10.1158/1055-9965.EPI-25-0808/772087/Ultra-processed-food-and-mortality-among-long-term
- American Association for Cancer Research
