Rak jelita grubego pozostaje jednym z najczęstszych nowotworów na świecie i jedną z głównych przyczyn zgonów z tego powodu. Wczesne wykrycie choroby znacząco zwiększa szanse na skuteczne leczenie, jednak skuteczność programów badań przesiewowych wciąż jest przedmiotem intensywnych analiz. Najnowsze randomizowane badanie obejmujące ponad 278 000 60-latków pokazuje, że zarówno kolonoskopia, jak i test immunochemiczny kału (FIT) zwiększają liczbę rozpoznań raka jelita grubego we wczesnym stadium – zwłaszcza w pierwszych dwóch latach od wdrożenia interwencji. Wyniki opublikowano w „Nature Medicine”.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak zaprojektowano badanie SCREESCO obejmujące ponad 278 000 60-latków i jakie trzy strategie porównano (kolonoskopia, FIT, standardowa opieka).
- Dlaczego badania przesiewowe zwiększają liczbę wczesnych rozpoznań raka jelita grubego, szczególnie w pierwszych dwóch latach od wdrożenia programu.
- Jak test FIT wpłynął na zmniejszenie liczby przypadków zaawansowanego raka (0,61% vs 0,73% w grupie kontrolnej).
- Jakie ryzyka wiążą się ze zwiększoną liczbą kolonoskopii i dlaczego ogólna śmiertelność nie różniła się między grupami.
Randomizowane badanie SCREESCO – skala i metodologia
Badanie stanowi część szwedzkiego projektu SCREESCO, rozpoczętego w 2014 roku przez naukowców z Uniwersytetu w Uppsali oraz Karolinska Institutet. Do analizy włączono ponad 278 000 osób w wieku 60 lat, które losowo przydzielono do jednej z trzech grup:
- pierwotna kolonoskopia – uczestnicy zostali zaproszeni na badanie kolonoskopowe,
- badanie immunochemiczne kału (FIT) – dwa testy wykonywane w domu; w przypadku wyniku dodatniego (≥10 μg Hb/g stolca) wykonywano kolonoskopię; badanie powtarzano w pierwszym i trzecim roku,
- standardowa opieka – brak interwencji przesiewowej (grupa kontrolna).
Uczestników monitorowano do 2020 roku przy wykorzystaniu rejestrów medycznych.
Więcej wczesnych rozpoznań – kluczowe wyniki
Wyniki wykazały, że w obu grupach interwencyjnych częściej rozpoznawano raka jelita grubego we wczesnym stadium, szczególnie w pierwszych dwóch latach, gdy wykonywano większość badań. Jak podkreśla Marcus Westerberg, docent Uniwersytetu w Uppsali:
Wyniki pokazują, że oba rodzaje badań przesiewowych prowadzą do wykrycia większej liczby przypadków raka we wczesnym stadium, zwłaszcza w ciągu pierwszych dwóch lat, kiedy przeprowadzono większość interwencji. To dobra wiadomość, ponieważ w większości przypadków rak zdiagnozowany wcześnie można skutecznie leczyć. W przypadku wielu rodzajów raka nie ma możliwości leczenia profilaktycznego, ale w tym przypadku możliwe jest również wykrycie i usunięcie gruczolaka – prekursorów, które w przeciwnym razie mogłyby przekształcić się w raka.
Oznacza to nie tylko wcześniejsze rozpoznanie choroby, lecz także realną możliwość działania profilaktycznego poprzez usuwanie zmian przedrakowych.
Spadek liczby zaawansowanych nowotworów
Pod koniec okresu obserwacji odnotowano zmniejszenie liczby przypadków zaawansowanego raka jelita grubego w obu grupach przesiewowych. Najbardziej wyraźny efekt zaobserwowano w grupie FIT. Rak jelita grubego rozwinął się u:
- 0,61% uczestników w grupie FIT,
- 0,73% w grupie kontrolnej.
Anna Forsberg z Karolinska Institutet podkreśla:
Możemy wykazać, że liczba przypadków zaawansowanego raka ma tendencję do zmniejszania się pod koniec okresu w grupie, która została losowo przydzielona do pobierania próbek kału do badania FIT. Może to świadczyć o profilaktycznym działaniu badań przesiewowych, polegającym na usuwaniu prekursorów raka.
To sugeruje, że badania przesiewowe nie tylko przyspieszają rozpoznanie, ale mogą zmniejszać liczbę przypadków nowotworu w stadium zaawansowanym.
Bezpieczeństwo badań przesiewowych
Zwiększona liczba kolonoskopii wiązała się z niewielkim wzrostem częstości krwawień z przewodu pokarmowego oraz zakrzepów, szczególnie w pierwszym roku. Zdarzenia te były jednak rzadkie, a śmiertelność ogólna nie różniła się między grupami. Oznacza to, że korzyści przesiewu nie były okupione wzrostem śmiertelności z innych przyczyn.
Perspektywa długoterminowa – obserwacja do 2030 roku
Uczestnicy badania będą monitorowani do 2030 roku, aby ocenić wpływ badań przesiewowych na długoterminową śmiertelność z powodu raka jelita grubego. Jak zaznacza Anna Forsberg:
To badanie daje nam ogromną nadzieję, że badania przesiewowe okażą się skuteczne w zmniejszaniu śmiertelności z powodu raka jelita grubego w obu grupach, gdy za około pięć lat badanie zostanie ostatecznie ocenione.
Znaczenie dla systemów ochrony zdrowia
Badanie SCREESCO dostarcza jednych z najmocniejszych jak dotąd dowodów z randomizowanej populacyjnej próby, że badania przesiewowe zwiększają wykrywalność raka jelita grubego we wczesnym stadium. Szczególnie istotny wydaje się efekt obserwowany w pierwszych dwóch latach, gdy interwencje są intensywnie realizowane.
Z punktu widzenia polityki zdrowotnej oznacza to, że odpowiednio zaprojektowane programy badań przesiewowych mogą:
- zmniejszać liczbę zaawansowanych nowotworów,
- umożliwiać usuwanie zmian przedrakowych,
- potencjalnie ograniczać przyszłą śmiertelność,
- przynosić korzyści przy akceptowalnym profilu bezpieczeństwa.
Główne wnioski
- Badanie SCREESCO (ponad 278 000 uczestników) wykazało, że zarówno kolonoskopia, jak i FIT zwiększają wykrywalność raka jelita grubego we wczesnym stadium w ciągu pierwszych 2 lat.
- W grupie FIT odsetek zachorowań wyniósł 0,61% wobec 0,73% w grupie kontrolnej, co sugeruje potencjalny efekt profilaktyczny poprzez usuwanie zmian przedrakowych.
- Odnotowano niewielki wzrost powikłań (krwawienia, zakrzepy) po kolonoskopii, jednak były one rzadkie, a śmiertelność całkowita była podobna we wszystkich grupach.
- Dalsza obserwacja do 2030 roku pozwoli ocenić, czy zwiększona liczba wczesnych diagnoz przełoży się na realne zmniejszenie długoterminowej śmiertelności.
Źródło:
- https://www.nature.com/articles/s41591-026-04225-9
- Uppsala University
