Narodowe Centrum Nauki ogłosiło wyniki prestiżowego konkursu SONATA BIS 14, którego celem jest wsparcie utworzenia nowych zespołów badawczych prowadzących badania podstawowe. Wśród laureatów znalazł się dr hab. Marcin Surmiak z Wydziału Lekarskiego UJ CM. Dzięki otrzymanemu finansowaniu powstanie nowy zespół badawczy, który zajmie się analizą roli procesu autofagii w autoimmunologicznych zapaleniach naczyń. Projekt zakłada wykorzystanie najnowocześniejszych metod badawczych, takich jak sekwencjonowanie nowej generacji, spektrometria mas oraz mikroskopia konfokalna.
Badania nad autoimmunologicznymi zapaleniami naczyń
Projekt dr. hab. Marcina Surmiaka nosi tytuł „Proces autofagii w autoimmunologicznych zapaleniach naczyń – podejście multiomiczne” i koncentruje się na zapaleniach naczyń związanych z przeciwciałami przeciwko cytoplazmie neutrofilów (ANCA-associated vasculitis, AAV).
AAV to grupa poważnych chorób autoimmunologicznych, w których dochodzi do zapalenia małych naczyń krwionośnych. Kluczowym mechanizmem patologicznym jest aktywacja neutrofilów przez autoprzeciwciała ANCA, co prowadzi do uszkodzenia tkanek i dysfunkcji narządów, najczęściej nerek, płuc i zatok.
Wyróżnia się trzy główne postacie AAV:
- Ziarniniakowatość z zapaleniem naczyń (GPA),
- Mikroskopowe zapalenie naczyń (MPA),
- Eozynofilowa ziarniniakowatość z zapaleniem naczyń (EGPA).
Wczesna diagnostyka i leczenie terapiami immunosupresyjnymi są kluczowe dla poprawy rokowań pacjentów, jednak patomechanizmy AAV nadal nie są w pełni poznane.
Pęcherzyki zewnątrzkomórkowe i ich rola w autofagii
Ważnym aspektem badań będzie analiza pęcherzyków zewnątrzkomórkowych (extracellular vesicles, EV). Są to struktury błonowe uwalniane przez różne typy komórek, w tym komórki odpornościowe, i pełnią kluczową rolę w komunikacji międzykomórkowej.
Choć pęcherzyki EV wykryto w wielu płynach ustrojowych, ich wpływ na autofagię neutrofili i komórek śródbłonka w AAV nie jest dobrze poznany. Celem projektu jest lepsze zrozumienie tych interakcji oraz ich znaczenia dla rozwoju choroby.
Zaawansowane techniki badawcze w projekcie
Projekt dr. hab. Marcina Surmiaka będzie realizowany z wykorzystaniem nowoczesnych metod biologii molekularnej, w tym:
✔ Sekwencjonowania nowej generacji,
✔ Spektrometrii mas,
✔ Obrazowej cytometrii przepływowej,
✔ Mikroskopii konfokalnej.
Badania zostaną przeprowadzone w Zakładzie Biologii Molekularnej i Genetyki Klinicznej II Katedry Chorób Wewnętrznych im. Prof. Andrzeja Szczeklika oraz w Laboratorium Bioinżynierii i Obrazowania Komórek CDT-CARD, którego kierownikiem jest dr hab. Surmiak.
Trzy etapy projektu badawczego
Projekt obejmuje trzy następujące etapy:
1. Analizę profili miRNA, mRNA, lncRNA i lipidów
Pierwsza część badań skupi się na identyfikacji czynników molekularnych (miRNA, mRNA, lncRNA, lipidów) w neutrofilach oraz pęcherzykach EV izolowanych z osocza pacjentów z AAV i zdrowych osób.
2. Badanie mechanizmów regulujących autofagię
Drugi etap obejmie badanie mechanizmów molekularnych regulujących autofagię oraz aktywację neutrofili przez pęcherzyki EV. Szczególną uwagę poświęci się lipidom bioaktywnym i niekodującym RNA.
3. Wpływ pęcherzyków EV na komórki śródbłonka
Ostatni etap badań rozszerzy analizę na komórki śródbłonka, kluczowe dla funkcjonowania naczyń krwionośnych i ich stanu zapalnego.
Znaczenie projektu i potencjalne zastosowania
Celem badań jest lepsze zrozumienie mechanizmów autoimmunologicznych zapaleń naczyń, co może prowadzić do opracowania nowych terapii zmniejszających stan zapalny i przywracających równowagę komórkową w organizmie.
Dzięki uzyskanym wynikom naukowcy mogą w przyszłości zaproponować nowe strategie terapeutyczne, które poprawią leczenie pacjentów z AAV i innymi chorobami autoimmunologicznymi.
Wsparcie infrastrukturalne i finansowanie
Projekt dr. hab. Marcina Surmiaka uzyskał finansowanie w ramach konkursu SONATA BIS 14, który wspiera utworzenie nowych zespołów badawczych. Możliwość aplikowania o grant była efektem wcześniejszych inwestycji w infrastrukturę badawczą, m.in. dzięki:
- Priorytetowemu Obszarowi Badawczemu qLIFE (Inicjatywa Doskonałości UJ),
- Programowi Operacyjnemu Inteligentny Rozwój 4.2 POIR – „Rozwój nowoczesnej infrastruktury badawczej sektora nauki”.
Źródło:
- cm-uj.krakow.pl
