Ksylitol jest powszechnie stosowany jako zamiennik cukru w żywności, napojach oraz produktach do higieny jamy ustnej. Nowe dane, które zostaną zaprezentowane podczas Kongresu Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC) 2026, wskazują jednak na potencjalny problem. W analizie 17 710 osób wysokie stężenie ksylitolu we krwi wiązało się z większym ryzykiem zgonu, zawału serca lub udaru. Autorzy podkreślają, że badanie obserwacyjne nie pozwala potwierdzić, że to ksylitol był przyczyną tych zdarzeń. Wyniki pochodzą z dwóch dużych prospektywnych kohort – Canadian Longitudinal Study on Aging (CLSA) oraz European Prospective Investigation into Cancer (EPIC)-Norfolk. Badanie ma zostać przedstawione 29 sierpnia podczas ESC Congress 2026.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak wysokie stężenie ksylitolu we krwi wiąże się z ryzykiem zawału serca, udaru mózgu lub zgonu.
- Jakie są wyniki analizy obejmującej 17 710 uczestników dwóch prospektywnych badań obserwacyjnych i trwającej w jednej z kohort nawet 30 lat.
- Dlaczego ksylitol może mieć znaczenie dla tworzenia zakrzepów i jak nowe dane uzupełniają wcześniejsze badania nad aktywnością płytek krwi.
- Dlaczego wyniki nie dowodzą, że ksylitol bezpośrednio powoduje zawał lub udar i dlaczego potrzebne są dalsze badania nad bezpieczeństwem słodzików.
Ksylitol jest stosowany w coraz większych ilościach
Ksylitol należy do alkoholi cukrowych. Naturalnie powstaje w organizmie jako produkt uboczny metabolizmu glukozy, a niewielkie jego ilości występują również w żywności. Jednocześnie jest wykorzystywany jako substancja słodząca m.in. w produktach spożywczych, napojach i preparatach do higieny jamy ustnej. Jak wskazuje ESC, ilości dodawane do produktów mogą być ponad 1000 razy większe niż te występujące naturalnie w żywności. Pomimo rosnącego wykorzystania ksylitolu jego długoterminowy wpływ na ryzyko sercowo-naczyniowe pozostaje słabo poznany.
Badanie objęło ponad 17 tys. osób
Zespół kierowany przez dr. Marco Witkowskiego z Charité – Universitätsmedizin Berlin przeanalizował dane 17 710 uczestników dwóch prospektywnych badań obserwacyjnych. Naukowcy porównali stężenie ksylitolu we krwi z występowaniem poważnych niepożądanych zdarzeń sercowo-naczyniowych (MACE), do których zaliczono zgon, zawał mięśnia sercowego lub udar mózgu. Osoby znajdujące się w najwyższym kwartylu stężenia ksylitolu miały istotnie większe ryzyko takich zdarzeń niż uczestnicy z najniższego kwartyla.
Ryzyko wyższe o 57 proc. w jednej z kohort
W kohorcie CLSA, podczas 6-letniej obserwacji, ryzyko poważnego zdarzenia sercowo-naczyniowego było o 57 proc. wyższe u osób z najwyższym stężeniem ksylitolu w porównaniu z osobami z najniższymi wartościami. Zależność utrzymywała się po uwzględnieniu znanych czynników ryzyka sercowo-naczyniowego, w tym wieku, płci, palenia tytoniu, stężenia lipidów, cukrzycy oraz nadciśnienia tętniczego.
Podobny sygnał pojawił się w drugiej kohorcie. W EPIC-Norfolk, obejmującej aż 30 lat obserwacji, osoby z najwyższym stężeniem ksylitolu miały o 18 proc. wyższe ryzyko MACE niż uczestnicy z najniższymi wartościami.
Im więcej ksylitolu we krwi, tym więcej zdarzeń sercowo-naczyniowych
Po uwzględnieniu również dwóch środkowych kwartyli wyniki obu kohort sugerowały zależność typu dawka–odpowiedź – wraz ze wzrostem stężenia ksylitolu zwiększała się częstość zdarzeń sercowo-naczyniowych. Zależność obserwowano niezależnie od wieku i płci. Według badaczy pozostawała ona również niezależna od BMI, nadciśnienia tętniczego, cukrzycy oraz stężenia lipidów – czynników, które mogłyby jednocześnie wpływać na ryzyko sercowo-naczyniowe i skłaniać pacjentów do wybierania produktów niskokalorycznych.
Ksylitol może wpływać na tworzenie zakrzepów
Nowe wyniki uzupełniają wcześniejsze obserwacje zespołu. W badaniu opublikowanym w 2024 roku naukowcy wykazali, że ksylitol może zwiększać zdolność płytek krwi do tworzenia skrzepów. Wysokie stężenie tej substancji wiązało się również ze zdarzeniami sercowo-naczyniowymi u osób wysokiego ryzyka obserwowanych przez trzy lata. Nowa analiza rozszerza te obserwacje na znacznie większą próbę populacji ogólnej i zdecydowanie dłuższy okres obserwacji.
Czy ksylitol rzeczywiście zwiększa ryzyko zawału i udaru?
Wyników nie należy interpretować jako dowodu, że spożywanie produktów zawierających ksylitol bezpośrednio powoduje zawał lub udar. Obie analizowane kohorty miały charakter obserwacyjny, dlatego możliwe jest wykazanie związku, ale nie potwierdzenie przyczynowości.
Na ograniczenie to zwrócił uwagę prof. Dan Atar z Komitetu Komunikacji ESC:
Sztuczne słodziki są powszechnie akceptowane przez współczesne społeczeństwo, a ich bezpieczeństwo zostało ocenione pozytywnie i przyznane przez organy regulacyjne. Jednak w tej pracy obserwacyjnej wydaje się, że ksylitol ma negatywny, długoterminowy wpływ na zdarzenia sercowo-naczyniowe w populacji ogólnej. Jak w przypadku wszystkich badań obserwacyjnych, trudno jest wnioskować o związku przyczynowo-skutkowym, ale ta praca pokazuje, że konieczne są dalsze badania nad tym ważnym społecznie tematem.
Główne wnioski
- Analiza 17 710 osób z kohort CLSA i EPIC-Norfolk wykazała, że wysokie stężenie ksylitolu we krwi wiązało się z większym ryzykiem poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych, obejmujących zgon, zawał mięśnia sercowego lub udar.
- W kohorcie CLSA podczas 6-letniej obserwacji osoby z najwyższym stężeniem ksylitolu miały o 57 proc. wyższe ryzyko poważnego zdarzenia sercowo-naczyniowego niż osoby z najniższymi wartościami.
- W kohorcie EPIC-Norfolk, obserwowanej przez 30 lat, wysokie stężenie ksylitolu wiązało się z o 18 proc. wyższym ryzykiem zdarzeń sercowo-naczyniowych. Wyniki obu kohort sugerowały zależność typu dawka–odpowiedź.
- Badanie miało charakter obserwacyjny, dlatego nie potwierdza związku przyczynowo-skutkowego między ksylitolem a zawałem, udarem lub zgonem. Autorzy wskazują na potrzebę dalszych badań nad długoterminowym bezpieczeństwem ksylitolu i innych słodzików.
Źródło:
- https://www.escardio.org/news/press/press-releases/xylitol-may-increase-the-risk-of-cardiovascular-events/
