Technologie cyfrowe są dziś nieodłącznym elementem pracy milionów osób. Komunikatory, poczta elektroniczna, wideokonferencje i nieustanny napływ powiadomień zwiększają efektywność, ale jednocześnie mogą prowadzić do przeciążenia, stresu i wypalenia zawodowego. Nowe badanie naukowców z Uniwersytetu w Nottingham, opublikowane w czasopiśmie Computers in Human Behavior, sugeruje jednak, że sposób korzystania z technologii może mieć równie duże znaczenie jak czas spędzany przed ekranem. Badacze opracowali pierwszą Skalę Uważności Cyfrowej (Digital Mindfulness Scale – DMS), która pozwala ocenić, czy świadome korzystanie z urządzeń cyfrowych wpływa na dobrostan pracowników.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Czym jest uważność cyfrowa i dlaczego może chronić przed stresem związanym z technologią oraz wypaleniem zawodowym.
- Poznasz, jak działa nowa Skala Uważności Cyfrowej (DMS) opracowana przez naukowców z Uniwersytetu w Nottingham i jakie obszary ocenia.
- Zrozumiesz, jakie wyniki przyniosło badanie z udziałem około 400 pracowników oraz jaki wpływ miała uważność cyfrowa na dobrostan psychiczny.
- Dowiesz się, jakie proste nawyki i działania organizacyjne mogą wspierać zdrowsze korzystanie z technologii w miejscu pracy.
Czym jest uważność cyfrowa?
Autorzy badania definiują uważność cyfrową jako świadome, celowe i niereaktywne korzystanie z urządzeń oraz aplikacji cyfrowych. Oznacza to nie tylko ograniczanie czasu spędzanego przed ekranem, ale przede wszystkim większą kontrolę nad tym, w jaki sposób technologia wpływa na uwagę, emocje i codzienne funkcjonowanie. Jak podkreśla Elizabeth Marsh, doktorantka w Szkole Psychologii Uniwersytetu w Nottingham:
Ponieważ coraz większa część naszego życia zawodowego jest zapośredniczona przez technologię cyfrową, liczy się nie tylko to, jak często z niej korzystamy, ale także to, jak się z nią angażujemy. Cyfrowa uważność – świadome, uważne i niereaktywne korzystanie z urządzeń i aplikacji – wydaje się być autentycznym, ochronnym zasobem dla dobrego samopoczucia w nowoczesnym miejscu pracy.
Zdaniem badaczy właśnie jakość interakcji z technologią może decydować o tym, czy będzie ona wspierać produktywność, czy stanie się źródłem przeciążenia.
Powstała pierwsza Skala Uważności Cyfrowej
Aby lepiej zrozumieć zależność między technologią, a dobrostanem psychicznym, naukowcy opracowali Digital Mindfulness Scale (DMS) – pierwsze narzędzie służące do pomiaru uważności cyfrowej. Skala obejmuje 15 pytań i analizuje trzy kluczowe obszary:
- intencję – czy korzystanie z technologii ma jasno określony cel,
- uwagę – zdolność utrzymania koncentracji i opierania się cyfrowym rozproszeniom,
- postawę – sposób reagowania na trudności technologiczne z życzliwością wobec siebie zamiast frustracją i samokrytyką.
Model oparto na dobrze poznanych zasadach klasycznej uważności (mindfulness), dostosowując je do realiów współczesnej pracy cyfrowej.
Badaniem objęto około 400 pracowników
Nową skalę najpierw ocenili eksperci zajmujący się uważnością oraz technologiami cyfrowymi. Następnie przeprowadzono badanie z udziałem około 400 pracowników w Wielkiej Brytanii. Badanie miało charakter dwuetapowy – uczestnicy wypełnili ankiety dwukrotnie w odstępie jednego miesiąca. Pozwoliło to ocenić, czy poziom uważności cyfrowej wpływa na późniejsze samopoczucie. Wyniki były jednoznaczne. Osoby osiągające wyższe wyniki w Skali Uważności Cyfrowej po miesiącu deklarowały:
- niższy poziom stresu związanego z technologią,
- mniejsze wyczerpanie psychiczne,
- lepszy dobrostan psychiczny.
Co ważne, zależności te utrzymywały się nawet po uwzględnieniu ogólnej skłonności do uważności oraz innych czynników mogących wpływać na zdrowie psychiczne.
Uważności cyfrowej można się nauczyć
Autorzy badania podkreślają, że uważność cyfrowa nie jest cechą wrodzoną. Można ją rozwijać poprzez stosowanie prostych, codziennych nawyków. Elizabeth Marsh wyjaśnia:
Co najważniejsze, cyfrowa uważność to coś, co można wypracować. Proste nawyki – wyznaczanie intencji przed sięgnięciem po urządzenie, chronienie uwagi przed powiadomieniami i reagowanie na cyfrowe frustracje z empatią wobec siebie, a nie samokrytyką – mogą pomóc. Nowa skala daje badaczom i organizacjom wiarygodny sposób pomiaru tej zdolności i sprawdzenia, czy takie podejście rzeczywiście działa.
W praktyce oznacza to między innymi:
- świadome rozpoczynanie pracy z urządzeniami cyfrowymi z konkretnym celem,
- ograniczanie rozpraszających powiadomień,
- planowanie czasu bez technologii,
- bardziej wyrozumiałe podejście do własnych błędów podczas pracy z urządzeniami cyfrowymi.
Nie tylko pracownik, ale również organizacja odpowiada za zdrową pracę cyfrową
Zdaniem autorów badania odpowiedzialność za ograniczanie stresu cyfrowego nie powinna spoczywać wyłącznie na pracownikach. Naukowcy wskazują, że najlepsze efekty można osiągnąć poprzez połączenie indywidualnych umiejętności z rozwiązaniami organizacyjnymi, takimi jak:
- jasne zasady dotyczące dostępności po godzinach pracy,
- ograniczenie liczby niepotrzebnych powiadomień,
- wdrażanie polityki „prawa do odłączenia się”,
- projektowanie narzędzi cyfrowych wspierających koncentrację.
Nowa skala może być wykorzystywana do oceny skuteczności programów dobrostanu pracowników oraz projektowania bardziej przyjaznych środowisk pracy.
Eksperci: sposób korzystania z technologii ma znaczenie
Znaczenie wyników podkreśla również Alexa Spence, profesor w Szkole Psychologii Uniwersytetu w Nottingham.
Technologie cyfrowe odgrywają obecnie kluczową rolę w naszym sposobie pracy, ale ich negatywne skutki dla dobrego samopoczucia – stres związany z technologią, przeciążenie i wypalenie zawodowe – są coraz bardziej widoczne. Badania te pokazują, że sposób, w jaki ludzie korzystają z technologii, jest ważnym elementem tego obrazu, obok reakcji organizacji i projektowania, i dają nam solidny sposób jego pomiaru.
Podobnego zdania jest Elvira Perez Vallejos, profesor technologii cyfrowych dla zdrowia psychicznego:
Wspieranie pracowników w świadomym korzystaniu z technologii może być cennym uzupełnieniem strategii dobrego samopoczucia w miejscu pracy, szczególnie w środowiskach charakteryzujących się ciągłą łącznością i zakłóceniami. Co ważne, powinno to uzupełniać, a nie zastępować, odpowiedzialność organizacji za zdrową pracę cyfrową.
Dlaczego wyniki tego badania są ważne?
Wypalenie zawodowe, przeciążenie informacyjne oraz stres technologiczny stają się coraz większym wyzwaniem dla systemów ochrony zdrowia i pracodawców. Rozwój pracy hybrydowej oraz zdalnej sprawił, że granica między życiem zawodowym, a prywatnym coraz częściej się zaciera.
Nowa Skala Uważności Cyfrowej może stać się użytecznym narzędziem zarówno w badaniach naukowych, jak i w praktyce organizacyjnej. Pozwala bowiem nie tylko mierzyć poziom świadomego korzystania z technologii, ale także oceniać skuteczność programów wspierających dobrostan pracowników.
Główne wnioski
- Naukowcy z Uniwersytetu w Nottingham opracowali pierwszą Skalę Uważności Cyfrowej (Digital Mindfulness Scale – DMS), która pozwala ocenić, w jaki sposób korzystanie z technologii wpływa na dobrostan pracowników.
- Badanie przeprowadzone wśród około 400 pracowników w Wielkiej Brytanii wykazało, że osoby osiągające wyższe wyniki w zakresie uważności cyfrowej doświadczały mniejszego stresu technologicznego, niższego poziomu wyczerpania oraz lepszego samopoczucia psychicznego.
- Uważność cyfrową można rozwijać poprzez świadome wyznaczanie celu korzystania z technologii, ochronę uwagi przed rozproszeniami oraz życzliwe reagowanie na cyfrowe trudności i błędy.
- Eksperci podkreślają, że ograniczanie wypalenia zawodowego wymaga zarówno indywidualnych nawyków, jak i działań organizacyjnych, takich jak rozsądne zarządzanie powiadomieniami, normy dostępności oraz wdrażanie „prawa do odłączenia się”.
Źródło:
- https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0747563226002219
