Coraz więcej badań wskazuje, że sposób korzystania z mediów społecznościowych może mieć istotny wpływ na zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży. Najnowsza analiza naukowców z UTHealth Houston, opublikowana w czasopiśmie Pediatrics Open Science, pokazuje, że młode osoby spędzające w mediach społecznościowych co najmniej sześć godzin dziennie znacznie częściej doświadczają objawów lęku oraz zgłaszają myśli samobójcze niż ich rówieśnicy korzystający z tych platform sporadycznie. Autorzy podkreślają jednak, że zależność może działać w obu kierunkach i wymaga dalszych badań.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak czas spędzany w mediach społecznościowych wpływa na ryzyko występowania lęku i myśli samobójczych u młodych osób.
- Jakie są wyniki wieloletniego badania naukowców z UTHealth Houston, obejmującego ponad 1000 uczestników obserwowanych w latach 2018–2025.
- Dlaczego porównywanie się z innymi i ograniczenie kontaktów w świecie rzeczywistym mogą negatywnie wpływać na zdrowie psychiczne.
- Dlaczego badacze podkreślają, że zależność między mediami społecznościowymi a problemami psychicznymi może działać w obu kierunkach.
Intensywne korzystanie z mediów społecznościowych wiąże się z pogorszeniem zdrowia psychicznego
Badanie prowadzone pod kierownictwem dr. Jeffa Temple’a, profesora i prodziekana ds. badań klinicznych w School of Behavioral Health Sciences UTHealth Houston, objęło 1066 młodych osób, które przez siedem kolejnych lat uczestniczyły w corocznych ankietach dotyczących korzystania z mediów społecznościowych i zdrowia psychicznego. Analiza wykazała, że osoby korzystające z mediów społecznościowych przez co najmniej sześć godzin dziennie:
- były dwukrotnie bardziej narażone na występowanie objawów lęku,
- trzykrotnie częściej zgłaszały myśli samobójcze,
w porównaniu z uczestnikami spędzającymi w mediach społecznościowych mniej niż godzinę dziennie. Wyniki wskazują na wyraźny związek pomiędzy długością korzystania z platform społecznościowych a pogorszeniem dobrostanu psychicznego młodych ludzi.
Badanie objęło pokolenie wychowane z TikTokiem
Autorzy zwracają uwagę, że wcześniejsze analizy najczęściej obejmowały uczniów szkół średnich lub studentów i były prowadzone jeszcze przed dynamicznym rozwojem nowych platform społecznościowych, takich jak TikTok. W tym badaniu naukowcy obserwowali osoby, które na początku projektu miały średnio 12 lat, a dane zbierano w latach 2018–2025. Dzięki temu możliwe było przeanalizowanie zachowań młodzieży dorastającej w środowisku, w którym media społecznościowe stanowią codzienny element życia.
Ponad 17% badanych korzysta z mediów społecznościowych przez co najmniej sześć godzin dziennie
Analiza pokazała również, jak wygląda skala korzystania z mediów społecznościowych w badanej grupie.
- 8,5% uczestników korzystało z nich krócej niż godzinę dziennie.
- Ponad jedna trzecia deklarowała korzystanie od jednej do trzech godzin dziennie.
- Ponad 17% badanych spędzało w mediach społecznościowych sześć lub więcej godzin każdego dnia.
Badacze zauważyli także wyraźne różnice między płciami. Dziewczęta częściej deklarowały dłuższy czas korzystania z mediów społecznościowych, a zależność między intensywnym korzystaniem z platform a objawami lęku była u nich silniejsza niż u chłopców.
Dlaczego media społecznościowe mogą nasilać lęk?
Według autorów badania jedną z możliwych przyczyn jest nieustanne porównywanie się z innymi użytkownikami:
Kiedy nastolatki korzystają z mediów społecznościowych, porównują się z innymi. Ludzie zazwyczaj publikują w mediach społecznościowych tylko dobre rzeczy, więc widzą tylko to szczęśliwe życie, w którym wszystko jest idealne, i dlatego porównujemy się z innymi – powiedziała Temple, która kieruje katedrą Betty i Rose Pfefferbaum w dziedzinie traumy masowej i odporności u dzieci w McGovern Medical School w UTHealth Houston. Może to również wynikać z faktu, że spędzając tak dużo czasu w mediach społecznościowych, nie spędzają go w realnym świecie, korzystając z typowych prospołecznych treści, które nas uszczęśliwiają i zmniejszają lęk.
Zdaniem badaczy długotrwałe przebywanie w środowisku opartym na idealizowanych obrazach życia innych osób może prowadzić do obniżenia samooceny, poczucia osamotnienia oraz narastania napięcia emocjonalnego.
Czy to media społecznościowe powodują problemy psychiczne?
Autorzy podkreślają, że badanie wykazało związek, ale nie dowodzi jednoznacznie zależności przyczynowo-skutkowej. Jak zauważa dr Temple, równie prawdopodobny może być scenariusz odwrotny – osoby już zmagające się z lękiem lub depresją częściej sięgają po media społecznościowe jako formę ucieczki od codziennych problemów.
Oznacza to, że relacja pomiędzy korzystaniem z platform społecznościowych a zdrowiem psychicznym jest złożona i wymaga dalszych badań.
Jak oceniano zdrowie psychiczne uczestników?
Objawy depresji i zaburzeń lękowych oceniano przy użyciu uznanych narzędzi epidemiologicznych opracowanych przez Center for Epidemiologic Studies oraz skal dotyczących uogólnionych zaburzeń lękowych. Respondenci odpowiadali między innymi na pytania dotyczące występowania w ostatnim tygodniu takich objawów jak:
- problemy ze snem,
- brak apetytu,
- uczucie napięcia,
- trudności z relaksem,
- obniżony nastrój.
Takie podejście pozwoliło na bardziej obiektywną ocenę kondycji psychicznej uczestników niż jedynie deklaracje dotyczące samopoczucia.
Badanie potwierdza obserwacje lekarzy i rodzin
Zdaniem autorów wyniki są zgodne z obserwacjami zgłaszanymi od kilku lat przez rodziców, psychologów oraz lekarzy zajmujących się zdrowiem psychicznym dzieci i młodzieży.
Łatwo zrzucić winę na to, co mamy przed oczami, dosłownie – telefony. Bez badań to tylko opinia – powiedział Temple. Kiedy zrozumiemy problem i go rozpoznamy, będziemy mogli zacząć odpowiadać na pytania: kto, co, kiedy, gdzie, dlaczego i jak, i określić, co musimy zrobić, aby albo sprawić, by ludzie rzadziej zaglądali do smartfonów i mediów społecznościowych, albo poprawić jakość mediów społecznościowych i zmniejszyć prawdopodobieństwo, że będą one przyczyniać się do złego stanu zdrowia psychicznego.
Eksperci podkreślają, że samo ograniczenie czasu korzystania z telefonu może nie być jedynym rozwiązaniem. Równie ważna jest poprawa jakości treści, z którymi stykają się młodzi użytkownicy, oraz edukacja dotycząca świadomego korzystania z mediów społecznościowych.
Wyniki mogą pomóc w tworzeniu skuteczniejszych działań profilaktycznych
Nowe badanie dostarcza kolejnych dowodów na istnienie związku między intensywnym korzystaniem z mediów społecznościowych, a pogorszeniem zdrowia psychicznego młodych osób. Choć nie rozstrzyga, czy media społecznościowe są bezpośrednią przyczyną lęku i myśli samobójczych, wskazuje grupę szczególnie narażoną na problemy psychiczne i podkreśla potrzebę dalszych badań.
Wyniki mogą stać się ważnym argumentem przy opracowywaniu programów profilaktycznych, edukacji cyfrowej oraz strategii wspierających zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży. Jednocześnie przypominają, że rozwój nowych technologii powinien iść w parze z troską o bezpieczeństwo psychiczne ich najmłodszych użytkowników.
Główne wnioski
- Młode osoby korzystające z mediów społecznościowych przez co najmniej 6 godzin dziennie były dwukrotnie bardziej narażone na objawy lęku i trzykrotnie częściej zgłaszały myśli samobójcze niż osoby korzystające z nich krócej niż godzinę dziennie.
- Badanie objęło 1066 uczestników, których obserwowano w latach 2018–2025. Ponad 17% badanych deklarowało korzystanie z mediów społecznościowych przez sześć lub więcej godzin dziennie.
- Związek między intensywnym korzystaniem z mediów społecznościowych a objawami lęku był silniejszy u dziewcząt, które częściej niż chłopcy deklarowały długi czas spędzany na platformach społecznościowych.
- Autorzy badania podkreślają, że wyniki pokazują zależność, a nie bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy. Ich zdaniem konieczne są dalsze badania, które pomogą opracować skuteczniejsze działania chroniące zdrowie psychiczne młodych ludzi.
Źródło:
- https://publications.aap.org/pediatricsopenscience/article/2/3/1/208370/Associations-Between-Social-Media-Use-and-Mental
