W Polsce niedożywienie hospitalizowanych pacjentów wciąż pozostaje jednym z najpoważniejszych, a jednocześnie niedostatecznie adresowanych wyzwań systemowych. Podczas posiedzenia senackiej Komisji Zdrowia 30 stycznia 2026 r. eksperci, pacjenci i przedstawiciele resortu zdrowia zgodnie wskazywali, że brak skutecznej interwencji żywieniowej wydłuża leczenie, zwiększa śmiertelność oraz generuje wielomiliardowe koszty. Komisja zapowiedziała przygotowanie kompleksowej strategii zmian, którą Ministerstwo Zdrowia i NFZ mają przedstawić w ciągu 3 miesięcy.
Z tego artykułu dowiesz się…
• Jak duża jest skala niedożywienia wśród hospitalizowanych pacjentów i jakie niesie skutki kliniczne.
• Dlaczego limity świadczeń żywieniowych prowadzą do kolejek, przerw w terapii i braku pomocy dla dorosłych pacjentów.
• Jakie koszty generuje leczenie niedożywionych chorych i jak można je ograniczyć.
• Jakie reformy zapowiadają Ministerstwo Zdrowia i NFZ oraz jakie zmiany postulują eksperci, środowiska pacjenckie i opieka długoterminowa.
Skala niedożywienia i jego konsekwencje kliniczne
Podczas posiedzenia przedstawiono dane pokazujące, że od 30% do 50% pacjentów hospitalizowanych ma cechy niedożywienia. Dr Przemysław Matras z Polskiego Towarzystwa Żywienia Klinicznego zwracał uwagę, że zaburzenia stanu odżywienia wydłużają rekonwalescencję i obniżają efektywność leczenia.
Chirurg onkolog dr Michał Jankowski podkreślał, że brak odpowiedniej podaży żywieniowej zwiększa ryzyko powikłań pooperacyjnych i realnie wpływa na wyniki terapii. Eksperci wskazywali, że leczenie żywieniowe ratuje życie, a jego opóźnienie może prowadzić do nieodwracalnych strat zdrowotnych.
Limity świadczeń i problemy z dostępnością
W dyskusji szczególnie mocno wybrzmiał problem limitowania świadczeń żywieniowych dla dorosłych. Lekarze i organizacje pacjenckie przypominali, że kontrakty na żywienie domowe kończą się nierzadko w połowie roku, co skutkuje kolejkami i brakiem możliwości objęcia wsparciem nowych chorych. Pacjenci zwracali uwagę, że zdarzają się przypadki, gdy osoby w ciężkim stanie nie doczekują kwalifikacji do leczenia żywieniowego. Pojawił się postulat, by – podobnie jak u dzieci – świadczenia były nielimitowane i traktowane jako ratujące życie.
Wymiar ekonomiczny: 12 mld zł rocznie
Maciej Sikora, reprezentujący organizację pacjencką, przedstawił wyliczenia, według których leczenie osób niedożywionych generuje ok. 12 mld zł rocznie dodatkowych wydatków. Jak podkreślał, wczesna interwencja żywieniowa pozwalałaby uniknąć znacznej części tych kosztów. Dyskutanci wskazywali też na systemowe zaniedbania: niewystarczające treści dotyczące żywienia w programach studiów medycznych, brak obowiązkowych szkoleń podyplomowych oraz zbyt małą liczbę wyszkolonych dietetyków klinicznych.
Propozycje zmian systemowych
Część ekspertów postulowała powiązanie finansowania świadczeń z rzetelną oceną stanu odżywienia w szpitalach oraz zwiększenie kontroli nad realizacją zaleceń żywieniowych. Wskazywano także na konieczność aktualizacji standardów opieki domowej i stworzenia jasnych ścieżek dla pacjentów wypisywanych z hospitalizacji.
Tomasz Michałek, przedstawiciel opieki długoterminowej, zwracał uwagę na brak rozwiązań, które uwzględniałyby leczenie żywieniowe w projektowanej ustawie o opiece długoterminowej. Podkreślał, że wielu pacjentów trafia do tych placówek po hospitalizacji z narastającym niedożywieniem, co zwiększa obciążenie systemu.
Perspektywa NFZ i bariery prawne
NFZ poinformował, że finansowanie świadczeń żywienia domowego i szpitalnego wzrosło, lecz nadal analizowane jest wprowadzenie zniesienia limitów, zwłaszcza dla osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Podczas posiedzenia zwrócono uwagę na lukę prawną: chociaż takie osoby mają prawo do przyjęcia poza kolejnością, przepis ten nie gwarantuje finansowania świadczeń podmiotom realizującym usługę. Dodatkowo podkreślano brak możliwości kwalifikowania pacjentów do żywienia na oddziałach paliatywnych – trwają prace legislacyjne nad usunięciem tej bariery.
Edukacja personelu i strategia zmian
Jedną z głównych przeszkód pozostaje edukacja personelu, zarówno w zakresie oceny stanu odżywienia, jak i właściwego prowadzenia terapii żywieniowej. Wskazano także na potrzebę lepszej koordynacji opieki, większej kontroli wdrażania zaleceń oraz zmian w systemie limitowania świadczeń.
Posiedzenie zakończyła przewodnicząca Komisji Zdrowia, senator Beata Małecka-Libera, która podsumowała, że leczenie żywieniowe powinno stać się jednym z fundamentów racjonalizacji wydatków zdrowotnych oraz poprawy wyników leczenia. Komisja uzgodniła, że Ministerstwo Zdrowia i NFZ przygotują w ciągu 3 miesięcy kompleksowy plan reform oraz analizy potrzeb, które zostaną przedstawione na kolejnym posiedzeniu.
Główne wnioski
- Od 30% do 50% pacjentów trafia do szpitali z cechami niedożywienia, co przekłada się na dłuższe leczenie i większą śmiertelność.
- Świadczenia żywieniowe w opiece domowej dla dorosłych są limitowane, a kontrakty często wyczerpują się w połowie roku, co powoduje kolejki i opóźnienia w terapii.
- System ponosi ok. 12 mld zł rocznie dodatkowych kosztów, które – według wyliczeń organizacji pacjenckich – można ograniczyć dzięki wcześniejszej interwencji żywieniowej.
- Ministerstwo Zdrowia i NFZ mają 3 miesiące na przygotowanie pełnej strategii reform dotyczących leczenia żywieniowego i propozycji zmian legislacyjnych.
Źródło:
- https://www.senat.gov.pl/aktualnoscilista/art,17329,prace-w-komisjach-senackich-30-stycznia-2026-r-.html
