21 stycznia 2026 r. Zarząd Związku Powiatów Polskich opublikował stanowisko, w którym wprost wskazuje na narastający kryzys finansowo-organizacyjny szpitali powiatowych. Samorządy oceniają, że proponowane przez instytucje centralne działania oszczędnościowe nie tylko nie rozwiązują strukturalnych problemów systemu, ale mogą doprowadzić do nieodwracalnego paraliżu lokalnej opieki zdrowotnej. Jak czytamy w dokumencie, obecna polityka kontraktowania i wyceny świadczeń stawia placówki przed ryzykiem lawinowo rosnącego zadłużenia i ograniczenia dostępności usług medycznych dla mieszkańców.
Z tego artykułu dowiesz się…
• Jakie działania instytucji centralnych najbardziej obciążają szpitale powiatowe.
• Dlaczego ZPP uznaje wojewódzkie plany transformacji za kluczowe narzędzie zmian.
• Jakie systemowe zaniedbania doprowadziły do obecnego kryzysu finansowego.
• Jakie konkretne działania ZPP kieruje do premiera i administracji rządowej.
Cięcia, które uderzają w powiaty
W stanowisku zwrócono uwagę, że NFZ przygotował umowy ryczałtowe na 2026 r. na poziomie wyraźnie niższym niż wykonanie świadczeń w 2025 r. ZPP odnotowuje także rezygnację z programu „Dobry posiłek w szpitalu” przy jednoczesnym przerzuceniu kosztów jego utrzymania na placówki, planowaną likwidację współczynników korygujących dla najmniejszych jednostek oraz wielomiesięczne opóźnienia w wypłatach za świadczenia nielimitowane. Samorządowcy oceniają te działania jako próbę wymuszenia restrukturyzacji lub likwidacji części placówek, co – jak podkreślono – jest „operacją bez znieczulenia na żywym organizmie”.
Systemowe źródła kryzysu
ZPP podkreśla, że trudności szpitali powiatowych nie wynikają z niewłaściwego zarządzania, lecz z wieloletnich zaniedbań systemowych. Wskazano długą listę m.in. przeciążoną podstawową opiekę zdrowotną, konstrukcję sieci szpitali podporządkowaną raczej finansom państwa niż potrzebom pacjentów, brak mechanizmów limitujących wynagrodzenia finansowane ze środków publicznych oraz błędną metodologię taryfikacji AOTMiT, powodującą opóźnioną waloryzację i duże różnice rentowności świadczeń.
W dokumencie przypomniano również, że brak realnego wdrożenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego utrwalił przerzucanie skutków niedofinansowania systemu na samorządy, a polityczne przekonanie, że sektor może funkcjonować bez adekwatnego poziomu składki zdrowotnej, prowadzi do dalszego pogłębiania deficytu.
ZPP od lat sygnalizował narastające zagrożenia
W stanowisku wskazano, że organizacja konsekwentnie negatywnie opiniowała rozwiązania osłabiające stabilność finansową systemu, w tym przerzucanie kosztów kolejnych zadań z budżetu państwa na NFZ oraz obniżanie wydajności składki zdrowotnej. Samorządy przypomniały również o wielokrotnie zgłaszanych postulatach budowania systemu wokół Lokalnych Centrów Zdrowia, co – zdaniem ZPP – pozwoliłoby bardziej racjonalnie wykorzystać dostępne zasoby i zmniejszyć presję na szpitale.
Niestety poszczególne rządy bezrefleksyjnie nie wsłuchiwały się w głos samorządowych praktyków a w ślad za radami różnych grup interesu podążały ścieżką, która doprowadziła do obecnego kryzysu – czytamy w stanowisku ZPP.
Wojewódzkie plany transformacji jako narzędzie zmian
W dokumencie podkreślono, że jednym z kluczowych narzędzi mogących wesprzeć proces naprawczy są wojewódzkie plany transformacji. Jak czytamy, obecnie nie pełnią one swojej roli z powodu braków kadrowych w urzędach wojewódzkich, wadliwego wzoru dokumentu z 2022 r., braku regularnej aktualizacji oraz niewystarczającego wykorzystania wojewódzkich rad ds. potrzeb zdrowotnych.
ZPP ocenia, że ich właściwe wdrożenie pozwoliłoby prowadzić zmiany w sposób skoordynowany, uwzględniający realny dostęp pacjentów do świadczeń, a nie wyłącznie kondycję finansową poszczególnych podmiotów.
Zmiana powyższej praktyki, oczywiście nie stanowi panaceum na wszystkie problemy, z jakimi będą mierzyć się szpitale wdrażając programy naprawcze, ale byłaby pierwszym, niezbędnym krokiem – napisano.
Szpitale powiatowe nie udźwigną obecnego modelu
Związek Powiatów Polskich ostrzega, że przy obowiązujących zasadach organizacyjnych i finansowych zadłużenie szpitali będzie narastać.
Związek Powiatów Polskich stwierdza, że realizacja obowiązku udzielania świadczeń zdrowotnych przez szpitale powiatowe w obecnym stanie prawnym, organizacyjnym i finansowym nieuchronnie prowadzi do narastania zadłużenia w skali niemożliwej do opanowania, a w konsekwencji do paraliżu funkcjonowania systemu na poziomie lokalnym – czytamy.
W ocenie autorów dokumentu nawet rygorystyczne programy naprawcze nie przyniosą trwałych rezultatów, jeśli nie zostanie usunięta „systemowa luka finansowa”. ZPP zwraca uwagę, że udawanie braku problemu może przynieść krótkotrwały efekt polityczny, ale długoterminowo odbije się na obywatelach, ograniczając ich dostęp do niezbędnych świadczeń.
Apel do premiera i gotowość do współpracy
ZPP wzywa premiera i podległą mu administrację do podjęcia rzeczywistych działań naprawczych, podkreślając, że „najwyższy czas skończyć z pozorowaniem działań”. Jednocześnie Związek deklaruje gotowość do współpracy przy wypracowywaniu rozwiązań, które mogą ustabilizować sytuację szpitali powiatowych i zapewnić bezpieczeństwo zdrowotne mieszkańców.
Główne wnioski
- ZPP wskazuje na narastające zadłużenie szpitali powiatowych jako skutek obniżonych ryczałtów NFZ na 2026 r., likwidacji współczynników korygujących oraz opóźnień w płatnościach za świadczenia nielimitowane.
- Źródłem kryzysu są zaniedbania systemowe, w tym przeciążona POZ, wadliwa struktura sieci szpitali, nieadekwatna taryfikacja AOTMiT oraz brak wdrożenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego dotyczącego finansowania samorządów.
- Wojewódzkie plany transformacji nie pełnią obecnie swojej funkcji z powodu braków kadrowych, wadliwego wzoru dokumentu z 2022 r. i marginalizowania wojewódzkich rad ds. potrzeb zdrowotnych, co utrudnia koordynację zmian.
- ZPP apeluje do premiera o natychmiastowe działania, wskazując, że bez systemowej korekty i usunięcia luki finansowej nawet programy naprawcze nie zatrzymają narastającego zadłużenia i ryzyka paraliżu opieki lokalnej.
Źródło:
- https://www.zpp.pl/artykul/3875-stanowisko-zarzadu-zwiazku-powiatow-polskich-w-sprawie-koniecznosci-podjecia-przez-rzad-natychmiastowych-dzialan-naprawczych-w-systemie-ochrony-zdrowia
