Nowy raport Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego i Federacji Przedsiębiorców Polskich pokazała skalę wyzwań, które w nadchodzących dekadach mogą całkowicie przekształcić finansowanie ochrony zdrowia. Prognozy do 2060 r. pokazują narastającą lukę między kosztami leczenia a wpływami do systemu, napędzaną przede wszystkim zmianami demograficznymi. Eksperci ostrzegają, że jeśli Polska nie przejdzie na bardziej stabilny model finansowania, rosnący ciężar kosztów może coraz częściej przechodzić na pacjentów. Dyskusję nad systemowymi zmianami trzeba rozpocząć natychmiast – podkreślają autorzy analizy.
Z tego artykułu dowiesz się…
• Jakie czynniki doprowadzą do luki finansowej sięgającej 434 mld zł w 2060 r.
• Jak zmiany demograficzne wpłyną na stabilność finansowania ochrony zdrowia.
• Jakie rekomendacje przedstawili eksperci, aby ustabilizować system w długiej perspektywie.
• Dlaczego bez reform część kosztów może zostać przeniesiona na pacjentów.
Luka finansowa w zdrowiu: długoterminowy obraz problemu
Raport „Luka finansowa systemu ochrony zdrowia – wyzwania długoterminowe” oparto na modelu wykorzystywanym przez WHO. To pierwsze opracowanie, które przedstawia skutki długookresowych zmian demograficznych dla polskiego systemu. Autorzy zwracają uwagę, że w perspektywie najbliższych 15 lat dysproporcja między kosztami a wpływami będzie się powiększać – nie tylko z powodu rosnących potrzeb zdrowotnych, lecz także kurczącej się liczby płatników składki zdrowotnej. To trzeci raport poświęcony temu zagadnieniu, jednak pierwszy, który analizuje pełne wieloletnie skutki przemian populacyjnych.
Dr Bernard Waśko, dyrektor Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego – Państwowego Zakładu Higieny, zwraca uwagę, że obecny sposób finansowania nie zapewnia stabilności. Jak stwierdził, „te prognozy to syreny alarmowe”, a mechanizmy, na których opiera się system, funkcjonują z roku na rok, bez zaplanowanej ścieżki na kolejne dekady.
– Analizy prowadzone przez European Observatory on Health Systems and Policies są jednoznaczne. Jeżeli nic się nie zmieni, coraz większy ciężar kosztów leczenia spadnie na obywateli państw UE. Najmocniej odczują to rodziny z najniższymi dochodami – te, które państwo powinno szczególnie wspierać. To nie jest raport o finansach, lecz o przyszłości zdrowia całego społeczeństwa – mówi dr Waśko.
Dwa scenariusze, jeden kierunek: rosnący deficyt
W raporcie przedstawiono dwa możliwe warianty rozwoju wydatków i przychodów systemu.
Scenariusz bazowy zakłada utrzymanie dotychczasowej dynamiki wzrostu kosztów świadczeń. W takim ujęciu luka wyniesie 171 mld zł w 2040 r., a do 2060 r. urośnie do 434 mld zł, co odpowiada 7,1% PKB.
Scenariusz alternatywny, mniej pesymistyczny, przewiduje spowolnienie wzrostu kosztów leczenia. W tej wersji niedobór środków sięga 112 mld zł w 2040 r. i 315 mld zł w 2060 r.
Łukasz Kozłowski, główny ekonomista Federacji Przedsiębiorców Polskich, przypomina, że wcześniejsze raporty wskazywały rosnącą zależność systemu od zewnętrznych dotacji. Teraz – po raz pierwszy – przedstawiono wieloletnią prognozę pokazującą, że nie jest to chwilowe zaburzenie, lecz trwały trend związany z demografią, rosnącymi kosztami terapii i wyczerpywaniem się rezerw.
– Teraz po raz pierwszy patrzymy długoterminowo i widzimy, że to nie jest chwilowe tąpnięcie, ale trwały trend dotykający wiele krajów, wynikający z demografii, rosnących kosztów leczenia i wyczerpania rezerw. Im dłużej będziemy opierać się na doraźnych dotacjach zamiast na przejrzystych zasadach finansowania, tym większą lukę zostawimy kolejnym rządom i kolejnym pokoleniom pacjentów – podkreśla Łukasz Kozłowski.
Demografia przyspiesza kosztową spiralę systemu
Jednym z najważniejszych wniosków raportu jest tempo zmian demograficznych. Populacja Polski będzie się zmniejszać, ale kluczowe znaczenie ma spadek liczby osób pracujących, które finansują system składką zdrowotną. Według danych GUS w ciągu 35 lat grupa ta może się zmniejszyć o 25–40%. To oznacza, że coraz mniejsza liczba płatników będzie finansować leczenie coraz liczniejszej grupy pacjentów.
Dr Bernard Waśko wskazuje, że do 2060 r. liczba mieszkańców Polski może spaść o 7–8 mln, a struktura wieku zmieni się w takim tempie, jakie wcześniej następowało przez trzy dekady. Konsekwencją będzie wzrost kosztów opieki nad seniorami. W Europie Zachodniej na wsparcie osób po 75. roku życia przeznacza się około 20% PKB per capita, podczas gdy w Polsce jest to 12%. Ekspert ocenia, że bez długoterminowego planowania różnice te mogą odzwierciedlać się w dostępie pacjentów do świadczeń.
![Jakie cięcia w ochronie zdrowia? Ministra zdrowia ujawnia propozycje [Lista działań]](https://alertmedyczny.pl/wp-content/uploads/2025/01/pieniadze-medycyna-ogolne-300x200.jpg)
Jakie są rekomendacje ekspertów?
Autorzy raportu przedstawiają zestaw działań, które mają ustabilizować system i przygotować go na dekady rosnących potrzeb zdrowotnych. Wśród rekomendacji znajdują się:
- ograniczenie wzrostu kosztów świadczeń powyżej poziomu inflacji, zwłaszcza w obszarach, które w latach 2023–2025 generowały najwyższą presję kosztową
- legislacyjne określenie sposobów uzupełniania przychodów systemu z innych źródeł niż praca lub działalność gospodarcza, opartych na realnym popycie zdrowotnym, a nie relacji wydatków do PKB
- rozszerzenie bazy podatkowej o opłaty od produktów szkodliwych dla zdrowia, które mogą zmniejszać skalę chorób cywilizacyjnych w przyszłości
- weryfikacja grup zwolnionych z obowiązkowych danin na zdrowie
- opracowanie długoterminowej strategii finansowania, która uwzględni kurczącą się populację pracujących i rosnącą liczbę pacjentów
Wojciech Wiśniewski, ekspert ds. ochrony zdrowia Federacji Przedsiębiorców Polskich, zwraca uwagę na konieczność przeglądu struktury wydatków. Wskazuje m.in. na nadmiar łóżek szpitalnych – najwyższy w UE obok Bułgarii i Rumunii.
– Utrzymywanie systemu bazując na kosztownym szpitalnym modelu opieki, pochłaniającym ponad połowę nakładów płatnika jest bardzo kosztowne. Musimy zacząć rozmawiać o powielaniu nieuzasadnionych porad specjalistycznych oraz innych obszarach, gdzie konieczna jest interwencja – dodaje Wiśniewski.
Wspólna odpowiedzialność za przyszłość finansowania
Raport jednoznacznie wskazuje, że bez nowych mechanizmów finansowania coraz większa część kosztów może być przenoszona na pacjentów. W najbliższych latach zdrowie stanie się jednym z trzech głównych obszarów obciążających finanse publiczne – obok ubezpieczeń społecznych i obronności. Autorzy analizy podkreślają, że konieczna jest debata, która obejmie nie tylko instytucje publiczne, ale również środowiska zawodowe i obywateli. Utrzymanie systemu opartego na zasadach solidaryzmu społecznego wymaga decyzji podjętych dużo wcześniej, zanim skutki demografii osiągną pełną skalę.
Główne wnioski
- Luka finansowa może osiągnąć 434 mld zł w 2060 r. – w scenariuszu bazowym deficyt rośnie z 171 mld zł w 2040 r. do 434 mld zł, czyli 7,1% PKB.
- Demografia znacząco obniży wpływy do systemu – według GUS liczba osób pracujących może spaść o 25–40%, co ograniczy finansowanie oparte na składce zdrowotnej.
- Eksperci rekomendują przebudowę źródeł finansowania, w tym ograniczenie wzrostu kosztów świadczeń, rozszerzenie bazy podatkowej i weryfikację grup zwolnionych z danin.
- Bez reform koszty leczenia będą coraz częściej przechodzić na pacjentów – zdrowie staje się jednym z trzech największych obciążeń finansów publicznych.
Źródło:
- Mat. prasowy / oprac. AF
