Wszystkie 34 analizowane obszary kompetencji pracowników sektora zdrowia psychicznego wymagają wzmocnienia – wynika z pierwszego ogólnopolskiego badania Sektorowej Rady ds. Kompetencji w sektorze Zdrowia Psychicznego. Największe potrzeby dotyczą m.in. diagnozowania zaburzeń osobowości według ICD-11, pracy z zaburzeniami współwystępującymi oraz reagowania na kryzys samobójczy i kontaktu z pacjentem pobudzonym lub agresywnym. Badanie objęło 1620 osób, a jego wyniki przedstawiono 8 września 2026 r. podczas XXXV Forum Ekonomicznego w Karpaczu. Na tej podstawie powstaną rekomendacje, które mają wskazać kompetencje kwalifikujące się do wsparcia ze środków europejskich.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Które kompetencje kadr zdrowia psychicznego wymagają największego wzmocnienia.
- Jak różnią się oceny potrzeb szkoleniowych pracowników, pracodawców i ekspertów.
- Jakie potrzeby dotyczą reagowania na kryzys samobójczy, agresję pacjentów i wypalenie zawodowe.
- Jak wyniki badania mają przełożyć się na finansowanie rozwoju kompetencji.
Pracodawcy widzą większe potrzeby szkoleniowe niż pracownicy
Badanie przeprowadzono w pierwszym kwartale 2026 r. wśród 1620 pracowników, pracodawców, osób zarządzających placówkami, trenerów, superwizorów i naukowców. Oceniali oni potrzeby rozwojowe w 34 obszarach wiedzy, umiejętności i kompetencji społecznych.
We wszystkich analizowanych obszarach pracodawcy i eksperci ocenili potrzebę wzmacniania kompetencji wyżej niż sami pracownicy. Typowa różnica wynosiła 22-25 punktów procentowych, a w żadnym przypadku nie była mniejsza niż 12 punktów. Największe rozbieżności dotyczyły pracy środowiskowej, komunikacji z rodziną i opiekunami, pracy z rodziną pacjenta oraz rozpoznawania granic własnych kompetencji.
ICD-11, kryzys samobójczy i agresja pacjentów wśród głównych potrzeb
W samoocenie pracowników najczęściej wskazywanym obszarem wymagającym rozwoju było diagnozowanie zaburzeń osobowości według ICD-11 – potrzebę tę zgłosiło 63% badanych. Wysoko znalazła się również praca z zaburzeniami współwystępującymi, m.in. ze spektrum autyzmu, zespołem stresu pourazowego i uzależnieniami.
Duże potrzeby dotyczą także bezpieczeństwa pacjentów. Wśród terapeutów zajęciowych 80% badanych wskazało potrzebę doskonalenia pracy z pacjentem pobudzonym, a 78% – reagowania na kryzys samobójczy. Wśród pielęgniarek psychiatrycznych kompetencje dotyczące kryzysu samobójczego chce rozwijać 77% respondentów.
Problem jest szczególnie widoczny u osób rozpoczynających pracę. W grupie ze stażem krótszym niż dwa lata 75,7% potrzebuje lepszego przygotowania do reagowania na kryzys samobójczy, a 69,8% – do pracy z pacjentem pobudzonym lub agresywnym.
Badanie wskazało również na potrzebę lepszej znajomości regulacji prawnych dotyczących wykonywania zawodu. Zgłosiło ją 58% pracowników i 67% pracodawców.
Superwizja i zapobieganie wypaleniu wymagają wzmocnienia
Potrzeba przeciwdziałania wypaleniu zawodowemu utrzymuje się niezależnie od stażu pracy. W każdym z 13 analizowanych zawodów znalazła się wśród trzech najczęściej wskazywanych potrzeb dotyczących kompetencji społecznych.
Jednocześnie występuje wyraźna różnica między samooceną pracowników a oceną pracodawców i ekspertów. Zapobieganie wypaleniu wskazało 52% pracowników wobec 73% pracodawców i ekspertów, radzenie sobie ze stresem i obciążeniem – odpowiednio 50% i 74%, a refleksję nad własną praktyką w ramach superwizji – 48% i 74%. Wśród trenerów i superwizorów aż 90% wskazało potrzebę zwiększenia dostępu do superwizji.
– Superwizja, praca zespołowa i możliwość regularnego aktualizowania kompetencji powinny być traktowane jako element jakości opieki, a nie dodatkowy przywilej pracownika – wskazuje Anna Grzelka, przewodnicząca Sektorowej Rady ds. Kompetencji, Zdrowie Psychiczne.
Koszt szkoleń największą barierą dla pracowników
Najczęściej wskazywaną przeszkodą w podnoszeniu kompetencji jest koszt szkoleń – zgłosiło go 67% pracowników. Drugim problemem jest obciążenie pracą, wskazane przez 48% respondentów. Wśród pracodawców największą barierą jest z kolei brak czasu związany z obciążeniem pracą – wymieniło go 61% badanych.
Ponad połowa pracowników – 55% – uznaje finansowanie lub refundację za warunek udziału w kształceniu. Niemal połowa pracowników i 58% menedżerów może przeznaczyć na rozwój zawodowy najwyżej osiem godzin miesięcznie.
Osobną grupę potrzeb ma kadra zarządzająca. Menedżerowie najczęściej chcą rozwijać kompetencje dotyczące nowych technologii, telemedycyny i sztucznej inteligencji – 63%, narzędzi cyfrowych wykorzystywanych w zarządzaniu placówką – 57% oraz zarządzania sytuacjami kryzysowymi – 55%.
Rekomendacje mają wskazać kierunki finansowania szkoleń
Sektorowa Rada ds. Kompetencji w sektorze Zdrowia Psychicznego działa w ramach projektu „Monitorowanie i identyfikacja potrzeb kompetencyjnych na rynku pracy w Sektorze Zdrowie Psychiczne”, realizowanego w latach 2025-2029 i współfinansowanego z programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego.
Na podstawie wyników mają powstać rekomendacje określające kompetencje, których rozwój będzie mógł zostać objęty dofinansowaniem ze środków europejskich. W ramach projektu przewidziano pięć zintegrowanych raportów, a w latach 2027-2029 – trzy weryfikacje i ewentualne aktualizacje rekomendacji.
Podmiotem prowadzącym Radę jest Polskie Towarzystwo Psychiatryczne, a partnerem projektu Związek Pracodawców Firm Innowacyjnych, Doradczych i Rozwojowych INDORO. Autorką badania i raportu jest dr Natalia Krygowska-Nowak z INDORO i Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Wyniki badania mają więc posłużyć nie tylko do opisania obecnych braków, ale przede wszystkim do ustalenia, na rozwój których kompetencji powinny zostać skierowane środki na szkolenia kadr sektora zdrowia psychicznego.
Główne wnioski
- Wszystkie 34 analizowane obszary kompetencji pracowników sektora zdrowia psychicznego wymagają wzmocnienia.
- 63% pracowników wskazało potrzebę rozwoju kompetencji w diagnozowaniu zaburzeń osobowości według ICD-11.
- Wśród osób ze stażem krótszym niż dwa lata 75,7% potrzebuje lepszego przygotowania do reagowania na kryzys samobójczy, a 69,8% do pracy z pacjentem pobudzonym lub agresywnym.
- 67% pracowników wskazuje koszt szkoleń jako barierę, a rekomendacje Sektorowej Rady mają pomóc określić kompetencje, których rozwój będzie mógł otrzymać dofinansowanie ze środków europejskich.
Źródło:
- Mat. prasowy / Oprac. TK
