Dyskusja o zniesieniu czasu letniego powraca w wielu krajach niemal co roku. Zwolennicy rezygnacji z dwukrotnej zmiany czasu wskazują przede wszystkim na potencjalne konsekwencje zdrowotne oraz zaburzenia rytmu dobowego. Jednak najnowszy międzynarodowy przegląd badań naukowych sugeruje, że sprawa nie jest tak jednoznaczna, jak często przedstawia się w debacie publicznej. Analiza ponad 150 badań przeprowadzona przez naukowców z Uniwersytetu w Kent wskazuje, że zarówno czas letni, jak i jego zmiany mogą wiązać się z różnymi konsekwencjami zdrowotnymi i społecznymi. Wyniki pracy opublikowanej w European Journal of Epidemiology pokazują, że przed podjęciem ostatecznych decyzji potrzebne są bardziej kompleksowe dane naukowe.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego debata o zniesieniu czasu letniego nie jest tak jednoznaczna, jak często przedstawia się w przestrzeni publicznej.
- Jak wyglądał międzynarodowy przegląd 157 badań z 36 krajów, przeprowadzony przez naukowców z Uniwersytetu w Kent i Uniwersytetu w Kolonii.
- Jakie skutki zdrowotne i społeczne mogą wiązać się z wiosenną i jesienną zmianą czasu, w tym wpływ na zawały serca, wypadki drogowe i przestępczość.
- Dlaczego naukowcy podkreślają potrzebę bardziej kompleksowych badań przed podjęciem decyzji o zniesieniu czasu letniego.
Międzynarodowy przegląd ponad 150 badań
Badanie zostało przeprowadzone przez naukowców z Medway School of Pharmacy na Uniwersytecie w Kent, we współpracy z badaczami z Uniwersytetu w Kolonii. Zespół przeprowadził systematyczny przegląd literatury naukowej, analizując 157 badań z 36 krajów świata. W ramach analizy wykorzystano dane z pięciu dużych baz naukowych:
- PubMed
- Web of Science
- Scopus
- PsycINFO
- EconLit
Badacze uwzględnili publikacje naukowe dostępne do czerwca 2025 roku, które analizowały wpływ czasu letniego na zdrowie publiczne, bezpieczeństwo oraz funkcjonowanie społeczeństwa. W przeglądzie znalazły się wyłącznie badania z udziałem ludzi, które oceniały krótkoterminowe skutki zmiany czasu lub porównywały funkcjonowanie w czasie letnim i standardowym.
Zmiana czasu a ryzyko zawałów i wypadków drogowych
Jednym z najczęściej podnoszonych argumentów przeciwko zmianie czasu jest jej potencjalny wpływ na zdrowie sercowo-naczyniowe oraz bezpieczeństwo publiczne. Analiza wykazała, że przesunięcie zegarków o godzinę do przodu, które następuje wiosną przy przejściu na czas letni, wiąże się z pewnymi negatywnymi konsekwencjami. W szczególności zaobserwowano:
- wzrost liczby zawałów serca,
- zwiększenie liczby śmiertelnych wypadków drogowych,
- jednocześnie spadek liczby przestępstw z użyciem przemocy.
Naukowcy wskazują, że krótkoterminowy stres dla organizmu wynikający z zaburzenia rytmu dobowego może być jednym z mechanizmów tłumaczących wzrost ryzyka zdarzeń sercowo-naczyniowych.
Jesienna zmiana czasu przynosi inne efekty
Zmiana czasu jesienią – czyli cofnięcie zegarków o godzinę – przynosi odmienne konsekwencje. W analizowanych badaniach zaobserwowano:
- spadek liczby zgonów z wszystkich przyczyn,
- zmniejszenie liczby wypadków w miejscu pracy,
- jednocześnie wzrost liczby przestępstw z użyciem przemocy.
Zróżnicowany charakter tych wyników pokazuje, że wpływ zmiany czasu na zdrowie publiczne i bezpieczeństwo nie jest jednoznaczny, a efekty mogą różnić się w zależności od analizowanego obszaru.
Czas letni w dłuższej perspektywie może mieć pewne korzyści
Naukowcy zwrócili również uwagę na różnice między krótkotrwałymi skutkami zmiany czasu, a długoterminowym funkcjonowaniem społeczeństwa w czasie letnim. Analiza dłuższych okresów wykazała, że życie w czasie letnim w miesiącach letnich może wiązać się z pewnymi korzyściami zdrowotnymi i społecznymi. W szczególności badania wskazywały na:
- niższą śmiertelność z wszystkich przyczyn,
- mniejszą liczbę wypadków drogowych w porównaniu z funkcjonowaniem w czasie standardowym.
Możliwym wyjaśnieniem jest większa liczba godzin światła dziennego w godzinach popołudniowych, co sprzyja aktywności społecznej i zmniejsza ryzyko niektórych zdarzeń.
Wpływ na sen i rytm dobowy pozostaje niejednoznaczny
Jednym z najczęściej podnoszonych argumentów przeciwko zmianie czasu jest jej wpływ na sen oraz rytm dobowy organizmu. W przeglądzie naukowcy zauważyli, że zmiana czasu na zimowy może wiązać się z krótszym czasem snu. Jednocześnie jednak dostępne dowody dotyczące ogólnego wpływu zmian czasu na sen i rytm biologiczny pozostają ograniczone. Co więcej, analiza nie wykazała jednoznacznych i spójnych dowodów łączących zmianę czasu letniego z problemami psychiatrycznymi.
Potrzeba bardziej kompleksowych badań
Pomimo przeanalizowania dużej liczby publikacji naukowych badacze podkreślają, że dostępne dane nie pozwalają jeszcze na jednoznaczne rozstrzygnięcie debaty dotyczącej czasu letniego. Jak wyjaśnia dr Aiste Steponenaite, neurobiolog zajmująca się snem i rytmem dobowym na Uniwersytecie w Kent:
Debata publiczna często przedstawia czas letni jako albo ewidentnie szkodliwy, albo ewidentnie korzystny, ale nasze odkrycia sugerują, że rzeczywistość jest bardziej złożona. Ta praca pokazuje, dlaczego proste nagłówki nie oddają pełnego obrazu. Decydenci zasługują na dowody, które odzwierciedlają zarówno ryzyko, jak i korzyści, a nie założenia.
Zdaniem autorów konieczne są bardziej rygorystyczne i długoterminowe badania, które pozwolą lepiej zrozumieć rzeczywisty wpływ czasu letniego na zdrowie publiczne, bezpieczeństwo i funkcjonowanie społeczeństw.
Główne wnioski
- Międzynarodowy przegląd obejmujący 157 badań z 36 krajów, opublikowany w czasopiśmie European Journal of Epidemiology, analizował wpływ czasu letniego na zdrowie publiczne i bezpieczeństwo.
- Przesunięcie zegarków o godzinę do przodu wiosną wiąże się ze wzrostem liczby zawałów serca i śmiertelnych wypadków drogowych, ale jednocześnie ze spadkiem liczby przestępstw z uszkodzeniem ciała.
- Cofnięcie zegarków jesienią może prowadzić do spadku liczby zgonów z wszystkich przyczyn i wypadków w miejscu pracy, choć obserwuje się także wzrost niektórych przestępstw.
- Analiza dłuższych okresów wskazuje, że funkcjonowanie w czasie letnim w miesiącach letnich może wiązać się z niższą śmiertelnością i mniejszą liczbą wypadków drogowych w porównaniu z czasem standardowym.
Źródło:
- https://link.springer.com/article/10.1007/s10654-026-01372-8
- University of Kent
