Zdrowie metaboliczne może odgrywać znacznie większą rolę w utrzymaniu sprawności mózgu, niż dotychczas przypuszczano. Najnowsze badanie opublikowane w czasopiśmie Alzheimer’s & Dementia: The Journal of the Alzheimer’s Association wskazuje, że osoby z zespołem metabolicznym mają mózgi, które wyglądają biologicznie na starsze niż wynikałoby z ich wieku metrykalnego. Co więcej, skala tego zjawiska rośnie wraz z liczbą zaburzeń metabolicznych współwystępujących u danej osoby. Wyniki badania dostarczają nowych informacji na temat mechanizmów mogących łączyć zdrowie metaboliczne z procesami starzenia się mózgu oraz rozwojem zaburzeń poznawczych.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Czym jest zespół metaboliczny i dlaczego może wpływać na szybsze starzenie się mózgu,
- Jakie wyniki przyniosło badanie z udziałem ponad 27 tys. osób z brytyjskiego Biobanku,
- Dlaczego stan zapalny i zaburzenia metabolizmu tłuszczów mogą odgrywać ważną rolę w utrzymaniu zdrowia mózgu,
- W jaki sposób kontrola czynników metabolicznych może wspierać zdrowe starzenie się i zmniejszać ryzyko zaburzeń poznawczych.
Czym jest zespół metaboliczny?
Zespół metaboliczny nie jest pojedynczą chorobą, lecz zespołem współwystępujących zaburzeń, które znacząco zwiększają ryzyko chorób układu krążenia, cukrzycy typu 2 oraz przedwczesnej śmierci. Rozpoznanie stawia się, gdy u pacjenta występują co najmniej trzy z pięciu następujących czynników ryzyka:
- nadmiar tkanki tłuszczowej w okolicy talii,
- nadciśnienie tętnicze,
- podwyższone stężenie glukozy we krwi,
- wysokie stężenie triglicerydów,
- niskie stężenie cholesterolu HDL.
Już wcześniej badania wskazywały, że zespół metaboliczny zwiększa ryzyko pogorszenia funkcji poznawczych oraz demencji. Dotychczas jednak nie było jasne, jakie procesy biologiczne odpowiadają za tę zależność.
Ponad 27 tysięcy osób wzięło udział w badaniu
Badanie przeprowadzili naukowcy z Instytutu Karolinska, wykorzystując dane zgromadzone w UK Biobank. Analiza objęła ponad 27 000 dorosłych w wieku od 40 do 70 lat, którzy przeszli badanie rezonansem magnetycznym mózgu (MRI) oraz oddali próbki krwi.
Do oceny stopnia starzenia się mózgu badacze wykorzystali modele uczenia maszynowego, które na podstawie obrazów MRI oszacowały tzw. wiek mózgu każdego uczestnika. Następnie porównano go z rzeczywistym wiekiem badanych. Takie podejście pozwala określić, czy mózg starzeje się szybciej lub wolniej niż przeciętnie dla danej grupy wiekowej.
Im więcej składowych zespołu metabolicznego, tym starszy biologicznie mózg
Analiza wykazała wyraźną zależność pomiędzy liczbą składowych zespołu metabolicznego, a biologicznym wiekiem mózgu. Badacze zaobserwowali, że:
- osoby z trzema komponentami zespołu metabolicznego miały mózgi wyglądające średnio na około 1 rok starsze,
- przy czterech komponentach różnica wzrastała do około 1,7 roku,
- u osób spełniających wszystkie pięć kryteriów mózg wyglądał średnio na 2,3 roku starszy od wieku chronologicznego.
Co istotne, nawet pojedyncze elementy zespołu metabolicznego – takie jak nadciśnienie tętnicze czy podwyższony poziom glukozy – również wiązały się z przyspieszonym starzeniem mózgu. Wyniki sugerują, że negatywny wpływ zaburzeń metabolicznych może mieć charakter kumulacyjny.
Co dzieje się we krwi? Naukowcy znaleźli biologiczne wskazówki
Aby lepiej zrozumieć mechanizmy odpowiedzialne za obserwowane zmiany, badacze przeanalizowali również próbki krwi dużej grupy uczestników. Analiza wykazała, że związek pomiędzy zespołem metabolicznym a przyspieszonym starzeniem się mózgu może być częściowo tłumaczony przez:
- zmiany stężenia apolipoprotein,
- zaburzenia metabolizmu kwasów tłuszczowych,
- podwyższone markery stanu zapalnego.
Czynniki te odpowiadały za około 3–16% obserwowanego związku. Oznacza to, że przewlekły stan zapalny oraz nieprawidłowości gospodarki lipidowej mogą odgrywać ważną rolę w procesach prowadzących do szybszego starzenia się mózgu.
Ekspertka: zdrowie metaboliczne wpływa na zdrowie mózgu
Wyniki badania komentuje Abigail Dove, badaczka w Centrum Badań nad Starzeniem się na Wydziale Neurobiologii, Nauk Opieki i Społeczeństwa Instytutu Karolinska, która kierowała badaniem:
Te odkrycia pomagają nam zrozumieć, w jaki sposób zdrowie metaboliczne może wpływać na mózg. Badaczka dodaje: wyniki wskazują na istnienie ścieżek biologicznych, takich jak stany zapalne i zmiany w metabolizmie tłuszczów, które mogą mieć istotne znaczenie dla utrzymania zdrowia mózgu w miarę starzenia się.
Czy zespół metaboliczny powoduje starzenie się mózgu?
Autorzy podkreślają, że wyniki nie dowodzą związku przyczynowo-skutkowego. Badanie pokazuje jedynie istnienie silnej zależności pomiędzy zespołem metabolicznym a biologicznym wiekiem mózgu.
Nie można więc stwierdzić, że sam zespół metaboliczny bezpośrednio powoduje szybsze starzenie mózgu. Wyniki wskazują jednak na potencjalne mechanizmy biologiczne, które warto zbadać w kolejnych projektach naukowych.
Dlaczego wyniki mogą mieć znaczenie dla profilaktyki demencji?
Coraz więcej badań wskazuje, że zdrowie układu krążenia i metabolizmu pozostaje ściśle związane z funkcjonowaniem mózgu. Kontrola masy ciała, ciśnienia tętniczego, stężenia glukozy i lipidów może przynosić korzyści nie tylko dla serca, lecz także dla zachowania sprawności poznawczej w starszym wieku.
Nowe wyniki sugerują, że poszczególne elementy zespołu metabolicznego mogą stać się ważnym celem działań profilaktycznych mających na celu ograniczenie ryzyka przyspieszonego starzenia się mózgu oraz rozwoju demencji. Choć konieczne są dalsze badania, już dziś wiadomo, że poprawa zdrowia metabolicznego należy do najważniejszych elementów zdrowego stylu życia.
Główne wnioski
- Badanie opublikowane w Alzheimer’s & Dementia, obejmujące ponad 27 tys. dorosłych, wykazało, że osoby z zespołem metabolicznym mają mózgi wyglądające biologicznie na starsze niż wskazuje ich wiek metrykalny.
- Im więcej składowych zespołu metabolicznego występowało u uczestników, tym większa była różnica wieku mózgu – od około 1 roku przy trzech komponentach do 2,3 roku przy wszystkich pięciu.
- Analiza próbek krwi wskazała, że apolipoproteiny, kwasy tłuszczowe i markery stanu zapalnego mogą częściowo wyjaśniać związek między zespołem metabolicznym a przyspieszonym starzeniem się mózgu, odpowiadając za 3–16% tej zależności.
- Autorzy podkreślają, że badanie nie potwierdza związku przyczynowo-skutkowego, ale wskazuje zespół metaboliczny i jego składowe jako potencjalne cele działań wspierających zdrowe starzenie się mózgu i profilaktykę zaburzeń poznawczych.
Źródło:
- https://news.ki.se/metabolic-syndrome-linked-to-faster-brain-ageing
- https://alz-journals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/alz.71563
