Do Wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów wpisano założenia drugiego projektu ustawy, który – obok ustawy o jawności umów oraz czterech projektów rozporządzeń – tworzy pierwszy pakiet zmian przygotowany przez Ministerstwo Zdrowia. Dokumenty obejmują najpilniejsze zmiany w funkcjonowaniu systemu. Projekt ustawy przewiduje m.in. nowe zasady zatrudniania i wynagradzania pracowników medycznych, rozszerzenie uprawnień kontrolnych NFZ, zmiany dotyczące AOTMiT oraz nowe regulacje dotyczące praw pacjentów.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie zmiany przewiduje druga ustawa reformy ochrony zdrowia.
- Jak mają zmienić się zasady zatrudniania i wynagradzania pracowników medycznych.
- Jakie nowe kompetencje otrzymają NFZ oraz AOTMiT.
- Jakie nowe prawa mają zostać zapisane w ustawie o prawach pacjenta.
Założenia drugiej ustawy reformy zdrowia wpisane do wykazu
Do Wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów wpisano projekt ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw (UD439).
Ministerstwo Zdrowia wskazuje, że jednym z głównych powodów przygotowania nowych przepisów są narastające problemy kadrowe w ochronie zdrowia. Resort powołuje się na raport Komisji Europejskiej „State of Health in the EU – Poland – Country Health Profile 2025”, z którego wynika, że Polska należy do państw UE z najniższą liczbą lekarzy i pielęgniarek w przeliczeniu na 1000 mieszkańców.
Według autorów projektu niedobór personelu sprzyja zjawisku pracy w wielu placówkach jednocześnie, wzrostowi stawek wynagrodzeń oraz problemom z zapewnieniem ciągłości opieki nad pacjentami.
Nowe zasady zatrudniania lekarzy i innych pracowników medycznych
Projekt przewiduje wprowadzenie nowych reguł zatrudniania osób udzielających świadczeń finansowanych przez NFZ. Najważniejsze rozwiązania obejmują:
- ograniczenie łącznego czasu pracy u wszystkich świadczeniodawców do równowartości dwóch pełnych etatów,
- obowiązek zatrudnienia lekarzy, pielęgniarek i innych pracowników medycznych wykonujących świadczenia szpitalne oraz w poradniach przyszpitalnych co najmniej na pół etatu u podstawowego świadczeniodawcy,
- możliwość zatrudnienia w kolejnym szpitalu wyłącznie również na co najmniej pół etatu i po uzyskaniu zgody pierwszego pracodawcy,
- obowiązek bezpośredniego zawierania umów ze świadczeniodawcą realizującym kontrakt z NFZ, co ma wyeliminować pośrednictwo spółek i innych podmiotów,
- obowiązek określenia w umowach rodzaju wykonywanych zadań, stawki godzinowej oraz – przy umowach cywilnoprawnych – harmonogramu pracy,
- grzywny dla kierowników podmiotów leczniczych za naruszenie nowych przepisów.
Resort przewidział również wyjątki. Ograniczenia nie będą obowiązywać podczas udzielania świadczeń w stanach nagłych w ramach dyżurów medycznych. NFZ będzie mógł także czasowo odstąpić od części wymogów w przypadku braków kadrowych, świadczeń wysokospecjalistycznych lub konieczności zabezpieczenia dyżurów.
Projekt zakłada ponadto, że umowy niespełniające nowych wymagań wygasną z mocy prawa 31 grudnia 2026 r.
Koniec wynagrodzeń uzależnionych od wartości kontraktu z NFZ
Jednym z najbardziej dyskutowanych elementów projektu są propozycje dotyczące wynagrodzeń pracowników medycznych wykonujących świadczenia finansowane przez NFZ. Ministerstwo Zdrowia proponuje:
- zakaz ustalania wynagrodzenia jako procentu wartości kontraktu z NFZ,
- wprowadzenie maksymalnej stawki godzinowej dla umów cywilnoprawnych w wysokości 1/20 minimalnego wynagrodzenia za pracę,
- ustanowienie maksymalnego miesięcznego wynagrodzenia w wysokości 16-krotności minimalnego wynagrodzenia.
Przy obecnym minimalnym wynagrodzeniu obowiązującym w 2026 r. oznaczałoby to limit 76 896 zł brutto miesięcznie przy pracy odpowiadającej dwóm pełnym etatom.
– Przy założeniu wykonywania pracy w wymiarze równym równoważnikowi dwóch pełnych etatów – definiowanych jako praca przez 8 godzin dziennie x 20 dni w miesiącu x 2 = 320 godzin – czytamy w założeniu.
Ministerstwo argumentuje, że rozwiązania mają zahamować wzrost kosztów świadczeń finansowanych przez NFZ oraz ograniczyć zjawisko automatycznego wzrostu wynagrodzeń wraz ze zwiększaniem wycen świadczeń.
NFZ otrzyma nowe uprawnienia kontrolne
Projekt znacząco rozszerza również kompetencje kontrolne Narodowego Funduszu Zdrowia. Fundusz ma zyskać możliwość pozyskiwania danych także od podmiotów udzielających świadczeń komercyjnych, aby weryfikować rzeczywistą dostępność personelu medycznego pracującego w systemie finansowanym ze środków publicznych.
Zmiany obejmują również m.in.:
- możliwość ponownego przeprowadzenia kontroli w określonych przypadkach,
- uproszczenie zasad analizy dokumentacji medycznej,
- zwiększenie odpowiedzialności za składane wyjaśnienia,
- nowe podstawy do wszczynania kontroli dotyczących równego dostępu pacjentów do świadczeń.
Projekt przewiduje także centralizację części kompetencji kontrolnych w rękach Prezesa NFZ oraz zwiększenie zatrudnienia w Funduszu o około 480 osób, z czego 432 etaty mają zasilić Departament Kontroli.
Dodatkowo proponuje się powrót do wcześniejszego modelu powoływania dyrektorów oddziałów wojewódzkich NFZ przez Prezesa Funduszu.
Większe kompetencje AOTMiT i kontrola rachunku kosztów
Projekt przewiduje rozszerzenie uprawnień Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji.
Prezes AOTMiT będzie mógł – za zgodą ministra zdrowia – inicjować prace nad ustaleniem lub zmianą taryf świadczeń również poza planem taryfikacji. Ma to umożliwić szybsze reagowanie na zmieniające się koszty udzielania świadczeń.
Agencja otrzyma także możliwość weryfikowania prawidłowości stosowania standardu rachunku kosztów przez świadczeniodawców. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości lub braku wymaganych danych NFZ będzie mógł zastosować przewidziane ustawą kary umowne.
Nowe przepisy dotyczące podwykonawstwa
Projekt porządkuje również zasady podwykonawstwa w działalności leczniczej. Powstać ma nowy typ umowy o podwykonawstwo zawieranej pomiędzy podmiotem leczniczym a osobą wykonującą zawód medyczny prowadzącą indywidualną praktykę.
Podwykonawcą będzie mogła być wyłącznie osoba fizyczna, co – według projektodawców – ma ograniczyć tworzenie fikcyjnych podmiotów wykorzystywanych do omijania przepisów dotyczących czasu pracy.
Projekt przewiduje również obowiązek organizowania jawnych konkursów ofert przy wyborze podwykonawców.
Pacjent ma mieć ustawowe prawo do równego traktowania
Projekt zakłada także zmianę ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.
Do katalogu praw pacjenta ma zostać dodany przepis gwarantujący każdemu prawo do niedyskryminującego i równego traktowania podczas udzielania świadczeń zdrowotnych. Nowe regulacje mają obowiązywać niezależnie od źródła finansowania świadczeń oraz rodzaju podmiotu leczniczego.
Rząd planuje przyjęcie projektu w III kwartale
Za przygotowanie projektu odpowiada Ministerstwo Zdrowia, a osobą odpowiedzialną za jego opracowanie jest podsekretarz stanu Tomasz Maciejewski. Zgodnie z informacją zamieszczoną w wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów projekt ma zostać przyjęty przez rząd w III kwartale 2026 r.
Główne wnioski
- Założenia projektu UD439 zostały wpisane do Wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów jako drugi projekt ustawy pierwszego pakietu reformy ochrony zdrowia.
- Projekt przewiduje nowe zasady zatrudniania pracowników medycznych, w tym limit łącznego czasu pracy, obowiązek zatrudnienia co najmniej na pół etatu w szpitalach oraz nowe wymogi dotyczące umów.
- Zmiany obejmują również wynagrodzenia, w tym zakaz powiązania płacy z wartością kontraktu NFZ oraz maksymalne stawki godzinowe i miesięczne.
- Projekt rozszerza kompetencje NFZ i AOTMiT, porządkuje zasady podwykonawstwa oraz wprowadza ustawowe prawo pacjenta do równego traktowania.
Źródło:
- https://www.gov.pl/web/premier/projekt-ustawy-o-zmianie-ustawy-o-swiadczeniach-opieki-zdrowotnej-finansowanych-ze-srodkow-publicznych-oraz-niektorych-innych-ustaw28
