Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) opublikowała wczoraj nowy Plan działania na rzecz wzmocnienia reakcji na choroby grzybicze i oporność na środki przeciwgrzybicze. Dokument ma pomóc państwom skuteczniej przeciwdziałać jednemu z najbardziej niedocenianych zagrożeń dla zdrowia publicznego. WHO zwraca uwagę, że choroby grzybicze dotykają każdego roku ponad 300 milionów osób na świecie, a narastająca oporność na leki przeciwgrzybicze utrudnia ich skuteczne leczenie.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego WHO uznała choroby grzybicze i oporność na leki przeciwgrzybicze za jedno z najważniejszych wyzwań zdrowia publicznego,
- Jakie cztery obszary działań obejmuje nowy plan WHO i jak mają one pomóc krajom w walce z zakażeniami grzybiczymi,
- Skąd bierze się narastająca oporność na środki przeciwgrzybicze i jakie znaczenie ma podejście One Health,
- Jakie praktyczne rekomendacje WHO przygotowała dla decydentów, laboratoriów, badaczy i systemów ochrony zdrowia.
Choroby grzybicze pozostają niedocenianym zagrożeniem dla zdrowia publicznego
Według WHO zakażenia grzybicze należą do najbardziej zaniedbanych problemów zdrowotnych na świecie, mimo że każdego roku powodują ogromne obciążenie dla systemów ochrony zdrowia. Szacuje się, że choroby grzybicze dotyczą ponad 300 milionów ludzi rocznie, prowadząc do wysokiej śmiertelności, przewlekłych powikłań oraz znacznych strat społecznych i ekonomicznych.
Jednocześnie eksperci alarmują, że coraz większym wyzwaniem staje się oporność na leki przeciwgrzybicze, która ogranicza skuteczność dostępnych terapii i utrudnia leczenie pacjentów z ciężkimi zakażeniami. Problem ten dotyczy szczególnie osób z osłabioną odpornością, pacjentów onkologicznych, po przeszczepach narządów, chorych zakażonych wirusem HIV oraz osób hospitalizowanych na oddziałach intensywnej terapii.
Oporność na leki przeciwgrzybicze narasta na wielu płaszczyznach
WHO podkreśla, że rozwój oporności nie wynika wyłącznie z wykorzystania leków w medycynie. Do najważniejszych czynników przyczyniających się do narastania problemu należą:
- szerokie stosowanie środków przeciwgrzybiczych w leczeniu ludzi,
- wykorzystywanie ich w medycynie weterynaryjnej,
- stosowanie fungicydów w rolnictwie,
- obecność substancji przeciwgrzybiczych w środowisku.
Organizacja zwraca uwagę, że zachowanie skuteczności leków przeciwgrzybiczych wymaga odpowiedzialnego stosowania tych preparatów we wszystkich sektorach zgodnie z koncepcją One Health, która zakłada ścisłe powiązanie zdrowia ludzi, zwierząt i środowiska.
WHO: choroby grzybicze są nadal pomijane w strategiach zdrowotnych
Pomimo rosnącego znaczenia problemu choroby grzybicze nadal nie zajmują należnego miejsca w krajowych politykach zdrowotnych. WHO wskazuje, że w wielu państwach zakażenia grzybicze nie są uwzględniane:
- w krajowych planach zdrowotnych,
- w analizach globalnego obciążenia chorobami,
- w strategiach dotyczących oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe (AMR),
- w programach powszechnej opieki zdrowotnej,
- w strategiach realizowanych zgodnie z podejściem One Health.
Zdaniem ekspertów utrudnia to rozwój diagnostyki, nadzoru epidemiologicznego oraz dostęp do skutecznego leczenia.
Nowy plan WHO wyznacza cztery filary działań
Nowy dokument został opracowany jako praktyczny przewodnik dla państw członkowskich. Bazuje na wcześniejszej Liście priorytetowych patogenów grzybiczych WHO oraz działaniach dotyczących oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe, zakażeń HIV i zaniedbanych chorób tropikalnych.
Plan powstał po szeroko zakrojonych konsultacjach z ponad 150 ekspertami reprezentującymi wszystkie regiony WHO. W pracach uczestniczyli specjaliści z zakresu mikologii klinicznej, diagnostyki laboratoryjnej, farmakoterapii, zdrowia publicznego, nadzoru epidemiologicznego, regulacji rynku oraz organizacji pacjenckich.
Dokument koncentruje się na czterech wzajemnie powiązanych obszarach działań.
1. Wzmocnienie systemów ochrony zdrowia
Pierwszy filar obejmuje działania mające zwiększyć gotowość systemów ochrony zdrowia do rozpoznawania i leczenia zakażeń grzybiczych. WHO rekomenduje m.in.:
- rozwój programów racjonalnego stosowania leków przeciwgrzybiczych,
- szkolenia personelu medycznego,
- poprawę kontroli zakażeń,
- zwiększanie świadomości problemu wśród pracowników ochrony zdrowia.
2. Rozwój nowych terapii i diagnostyki
Drugim priorytetem jest poprawa dostępu do skutecznych leków oraz nowoczesnych metod diagnostycznych. WHO wskazuje na potrzebę:
- wspierania badań naukowych,
- rozwoju innowacyjnych terapii,
- tworzenia zachęt finansowych dla przemysłu,
- usprawnienia procesów regulacyjnych,
- zwiększenia dostępności wysokiej jakości testów diagnostycznych.
3. Silniejsze laboratoria i skuteczniejszy nadzór
Kolejny filar dotyczy budowy nowoczesnych systemów laboratoryjnych i monitorowania zakażeń. Plan zakłada rozwój:
- krajowych sieci laboratoriów,
- systemów nadzoru epidemiologicznego,
- monitorowania oporności na leki przeciwgrzybicze,
- gromadzenia wysokiej jakości danych wspierających decyzje zdrowotne.
Ma to umożliwić wcześniejsze wykrywanie zagrożeń oraz szybsze reagowanie na pojawiające się ogniska zakażeń.
4. Podejście One Health
Ostatni obszar koncentruje się na czynnikach środowiskowych, społecznych i rolniczych wpływających na rozwój zakażeń grzybiczych oraz oporności. WHO podkreśla, że skuteczna walka z tym problemem wymaga współpracy sektora ochrony zdrowia, weterynarii, rolnictwa i ochrony środowiska.
Plan zawiera konkretne wskazówki dla państw
Dokument nie ogranicza się do ogólnych rekomendacji. WHO przygotowała również ramy wdrażania oraz wskazała 12 kluczowych punktów wejścia, które mają pomóc państwom planować inwestycje i działania prowadzące do osiągnięcia mierzalnych rezultatów. Plan jest skierowany przede wszystkim do:
- decydentów odpowiedzialnych za politykę zdrowotną,
- kierowników programów dotyczących chorób zakaźnych i AMR,
- badaczy,
- producentów leków i diagnostyki,
- partnerstw publiczno-prywatnych,
- organizacji finansujących badania,
- świadczeniodawców,
- organizacji pacjenckich.
WHO apeluje o pilne działania
Autorzy dokumentu podkreślają, że dalsze ignorowanie problemu będzie prowadzić do narastania liczby zakażeń trudnych do leczenia.
Zaktualizowany Globalny Plan Działania w sprawie Oporności na Środki Przeciwdrobnoustrojowe, zatwierdzony przez Siedemdziesiąte Dziewiąte Światowe Zgromadzenie Zdrowia, uznał, że oporność na środki przeciwgrzybicze jest integralną częścią wyzwania, jakim jest oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe – i nie możemy sobie dłużej pozwolić na jej ignorowanie. Ten Plan działania wyznacza krajom konkretną drogę naprzód – powiedział dr Jean Pierre Nyemazi, dyrektor ds. oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe w WHO.
Podobne stanowisko przedstawił Hatim Sati, który kierował opracowaniem dokumentu:
Choroby grzybicze i oporność na środki przeciwgrzybicze pozostają niedocenianym priorytetem w krajowych planach zdrowotnych, strategiach dotyczących oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe i systemach nadzoru. Niniejszy Plan zapewnia krajom praktyczne ramy do wzmocnienia ich reakcji.
Główne wnioski
- Choroby grzybicze dotykają ponad 300 milionów osób rocznie, a WHO wskazuje, że narastająca oporność na leki przeciwgrzybicze staje się jednym z najbardziej niedocenianych zagrożeń dla zdrowia publicznego.
- Nowy plan działania WHO koncentruje się na czterech filarach: wzmocnieniu systemów ochrony zdrowia, rozwoju nowych terapii i diagnostyki, budowie skutecznych systemów laboratoryjnych i nadzoru oraz wdrażaniu podejścia One Health.
- Dokument został opracowany we współpracy z ponad 150 ekspertami z całego świata i zawiera 12 kluczowych punktów wdrożeniowych, które mają pomóc państwom planować działania i inwestycje.
- WHO podkreśla, że skuteczna walka z chorobami grzybiczymi wymaga lepszej diagnostyki, racjonalnego stosowania leków przeciwgrzybiczych, rozwoju badań oraz ścisłej współpracy sektora zdrowia, rolnictwa i ochrony środowiska.
Źródło:
- https://www.who.int/news/item/30-06-2026-new-who-report-outlines-critical-steps-to-confront-fungal-disease-and-antifungal-resistance
