Utonięcia każdego roku pochłaniają niemal 300 tys. ofiar na całym świecie i pozostają jednym z najpoważniejszych, a jednocześnie często niedocenianych problemów zdrowia publicznego. Większości tych tragedii można jednak zapobiec dzięki odpowiednim działaniom profilaktycznym, edukacji i zmianom systemowym. Z okazji Światowego Dnia Zapobiegania Utonięciom, obchodzonego 25 lipca, Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zaprezentowała pakiet techniczny PROTECT, który ma pomóc rządom i społecznościom wdrażać sprawdzone strategie ograniczające liczbę utonięć.
Nowe wytyczne przekładają założenia Globalnej Strategii Zapobiegania Utonięciom na konkretne działania możliwe do wdrożenia zarówno na poziomie krajowym, jak i lokalnym.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dowiesz się, czym jest pakiet PROTECT opracowany przez WHO i jakie działania ma wspierać w zapobieganiu utonięciom.
- Poznasz siedem kluczowych strategii, które mają pomóc ograniczyć liczbę zgonów związanych z utonięciami na świecie.
- Zrozumiesz, dlaczego zmiany klimatu i fale upałów zwiększają ryzyko utonięć oraz które grupy i regiony są najbardziej zagrożone.
- Dowiesz się, dlaczego WHO podkreśla, że zapobieganie utonięciom wymaga współpracy wielu sektorów, a nie wyłącznie działań służby zdrowia.
Utonięcia pozostają globalnym wyzwaniem zdrowia publicznego
Według WHO każdego roku z powodu utonięcia ginie blisko 300 000 osób. Problem dotyczy wszystkich grup wiekowych, jednak szczególnie narażone są dzieci. Utonięcia należą do dziesięciu najczęstszych przyczyn zgonów dzieci w wieku od 5 do 14 lat. Do większości tragedii dochodzi w:
- rzekach,
- jeziorach,
- studniach,
- przydomowych zbiornikach wodnych,
- basenach.
Największe obciążenie ponoszą kraje o niskich i średnich dochodach, gdzie dochodzi do ponad 90% wszystkich zgonów z powodu utonięć.
Zmiany klimatu zwiększają ryzyko utonięć
WHO zwraca uwagę, że problem będzie narastał wraz ze zmianami klimatycznymi. Coraz częstsze:
- powodzie,
- gwałtowne burze,
- fale upałów,
- ekstremalne zjawiska pogodowe
powodują wzrost liczby sytuacji, w których dochodzi do utonięć. Szczególnie interesujące są dane dotyczące wysokich temperatur. Badania prowadzone w Wielkiej Brytanii wykazały, że liczba zgonów z powodu utonięć rośnie o 7,2% wraz z każdym wzrostem temperatury o 1°C. Dodatkowo ryzyko utonięcia jest niemal pięciokrotnie wyższe, gdy temperatura przekracza 25°C, niż w dniach, w których utrzymuje się poniżej 10°C.
Zdaniem ekspertów coraz częstsze fale upałów będą zwiększać liczbę osób korzystających z akwenów wodnych, co wymaga jeszcze większego nacisku na działania profilaktyczne.
Czym jest pakiet PROTECT?
Nowy pakiet techniczny PROTECT został opracowany przez WHO jako praktyczne narzędzie wspierające wdrażanie pierwszej w historii Globalnej Strategii Zapobiegania Utonięciom, uruchomionej w 2025 roku przez Globalny Sojusz na rzecz Zapobiegania Utonięciom. Pakiet zawiera zestaw opartych na dowodach naukowych rekomendacji, które mogą zostać wykorzystane przez rządy, samorządy oraz instytucje odpowiedzialne za bezpieczeństwo publiczne. Jak podkreśla dyrektor generalny WHO dr Tedros Adhanom Ghebreyesus:
Każde utonięcie to tragedia, a większości z nich można zapobiec. Siedem strategii PROTECT oferuje krajom praktyczne, oparte na dowodach metody zapobiegania tym tragediom, w tym zwiększanie bezpieczeństwa transportu wodnego, naukę pływania w szkołach i przygotowywanie się na powodzie. Zapobieganie utonięciom nie jest zadaniem jednego ministerstwa; należy do wszystkich, a uratowane życie jest nagrodą.
Siedem filarów strategii PROTECT
Pakiet PROTECT koncentruje się na siedmiu obszarach działań. Obejmują one:
- rozwój infrastruktury sprzyjającej bezpiecznemu korzystaniu z wody,
- zwiększanie możliwości prowadzenia akcji ratunkowych i resuscytacji przez świadków zdarzeń oraz ratowników,
- poprawę bezpieczeństwa pracy wykonywanej w pobliżu akwenów,
- podnoszenie standardów bezpieczeństwa transportu wodnego,
- naukę pływania oraz edukację dotyczącą bezpieczeństwa w wodzie,
- rozwój systemów opieki nad dziećmi i ich ochrony,
- przygotowanie społeczności na powodzie oraz inne sytuacje kryzysowe związane z wodą.
WHO podkreśla, że dopiero równoczesne wdrażanie wszystkich tych elementów może przynieść trwałe ograniczenie liczby utonięć.
Ghana jako pierwszy kraj wdrażający pakiet
Pierwszym państwem, w którym rozpoczęto wdrażanie pakietu PROTECT, została Ghana. Decyzja ta wynika z rosnącego zaangażowania władz kraju w poprawę bezpieczeństwa wodnego oraz walkę z utonięciami. Według szacunków WHO w Ghanie każdego roku z powodu utonięć ginie około 1100 osób, co oznacza średnio trzy zgony dziennie. Najbardziej zagrożone pozostają dzieci i młodzież. WHO liczy, że doświadczenia Ghany staną się przykładem dla kolejnych państw planujących wdrożenie podobnych rozwiązań.
Bloomberg Philanthropies wspiera działania WHO
Realizację programu od wielu lat wspiera Bloomberg Philanthropies, które współpracuje z WHO w zakresie zapobiegania utonięciom już od 2014 roku. Organizacja uczestniczyła między innymi w opracowywaniu materiałów stanowiących podstawę obecnego pakietu PROTECT. Jak podkreśliła dr Kelly Henning, kierująca programem zdrowia publicznego Bloomberg Philanthropies:
Te ramy prawne uratują życie, jednocześnie budując na postępie, jaki rządy na całym świecie poczyniły w celu zapobiegania utonięciom w swoich krajach – powiedziała dr Kelly Henning, kierująca programem zdrowia publicznego w Bloomberg Philanthropies. Bloomberg Philanthropies współpracował z rządami na całym świecie, wdrażając sprawdzone i skuteczne strategie, które zmniejszają liczbę utonięć. Wyrażamy uznanie dla Światowej Organizacji Zdrowia za jej wiodącą rolę w tej kwestii i z niecierpliwością oczekujemy dalszego wspierania jej oraz samorządów lokalnych w korzystaniu z pakietu technicznego PROTECT.
Główne wnioski
- WHO uruchomiła pakiet techniczny PROTECT, który zawiera siedem opartych na dowodach strategii mających pomóc państwom skuteczniej zapobiegać utonięciom.
- Każdego roku na świecie z powodu utonięć ginie blisko 300 tys. osób, a ponad 90% zgonów ma miejsce w krajach o niskich i średnich dochodach.
- Badania wskazują, że zmiany klimatu i wzrost temperatur zwiększają ryzyko utonięć – w Wielkiej Brytanii liczba takich zgonów rośnie o 7,2% na każdy wzrost temperatury o 1°C.
- Pierwszym krajem wdrażającym pakiet PROTECT została Ghana, gdzie z powodu utonięć ginie około 1100 osób rocznie, czyli średnio trzy osoby dziennie.
Źródło:
- https://www.who.int/news/item/23-07-2026-who-launches-seven-strategies-to-prevent-drowning
