Relacje społeczne należą do najważniejszych czynników wpływających na zdrowie fizyczne i psychiczne człowieka. Liczne badania wykazały, że silne więzi społeczne sprzyjają długowieczności, poprawiają funkcjonowanie poznawcze i zmniejszają ryzyko chorób przewlekłych. Coraz więcej danych wskazuje jednak, że negatywne relacje interpersonalne mogą działać w odwrotnym kierunku – zwiększać poziom stresu i przyspieszać procesy biologicznego starzenia się organizmu.
Najnowsze badanie opublikowane w czasopiśmie Proceedings of the National Academy of Sciences sugeruje, że regularny kontakt z osobami określanymi jako „uciążliwe” – czyli takimi, które generują konflikty i utrudniają codzienne funkcjonowanie – może prowadzić do przyspieszenia biologicznego starzenia się nawet o około 1,5% rocznie.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak trudne relacje interpersonalne mogą wpływać na tempo biologicznego starzenia, zwiększając je średnio o około 1,5% rocznie.
- Na czym polega biologiczne starzenie organizmu i dlaczego markery epigenetyczne pozwalają ocenić, czy komórki starzeją się szybciej niż wynika to z wieku kalendarzowego.
- Jakie wyniki przyniosło badanie obejmujące ponad 2000 uczestników, w którym analizowano stres w relacjach oraz próbki śliny w celu oceny markerów epigenetycznych.
- Dlaczego eksperci podkreślają znaczenie wyznaczania granic i budowania wspierających relacji społecznych, które mogą chronić zdrowie i sprzyjać długowieczności.
Czym jest biologiczne starzenie się organizmu
Biologiczne starzenie się nie zawsze przebiega w tym samym tempie co starzenie kalendarzowe. W naukach biomedycznych termin ten odnosi się do tempa zmian zachodzących w komórkach i tkankach organizmu, które można mierzyć za pomocą tzw. markerów biologicznych. Jednym z narzędzi wykorzystywanych do oceny tego procesu są markery epigenetyczne, czyli zmiany chemiczne w DNA wpływające na aktywność genów. W przeciwieństwie do mutacji genetycznych nie zmieniają one sekwencji DNA, ale mogą wpływać na to, które geny są aktywne, a które pozostają wyciszone.
Analiza takich markerów pozwala określić tzw. wiek biologiczny, który bywa wyższy lub niższy od wieku metrykalnego. Jeśli biologiczne starzenie zachodzi szybciej, zwiększa się ryzyko chorób przewlekłych i skrócenia długości życia.
Analiza ponad 2000 uczestników badania
Zespół badawczy przeanalizował dane ponad 2000 osób uczestniczących w badaniu zdrowotnym przeprowadzonym w stanie Indiana w USA. Uczestnicy odpowiadali na pytania dotyczące relacji społecznych w ciągu ostatnich sześciu miesięcy. Badacze pytali m.in.:
- jak często ktoś w ich otoczeniu sprawiał im problemy,
- czy ktoś „dokuczał” im lub utrudniał codzienne życie,
- w jakim stopniu relacje interpersonalne powodowały stres.
Równocześnie uczestnicy oceniali swój ogólny stan zdrowia, a naukowcy pobrali próbki śliny, które posłużyły do analizy markerów epigenetycznych związanych z procesem starzenia.
Trudne relacje mogą przyspieszać starzenie biologiczne
Analiza wyników wykazała wyraźną zależność między poziomem stresujących relacji,a tempem starzenia biologicznego. Z każdym dodatkowym „uciążliwym” kontaktem społecznym tempo biologicznego starzenia zwiększało się średnio o około 1,5%. Oznacza to, że osoba regularnie mająca do czynienia z trudną relacją może starzeć się biologicznie szybciej niż wynikałoby to z wieku kalendarzowego. W praktyce oznacza to, że:
- każdy rok kalendarzowy może odpowiadać około 1,015 roku biologicznego.
Choć różnica ta wydaje się niewielka, naukowcy podkreślają, że nawet niewielkie zmiany mogą mieć znaczenie w długiej perspektywie. Jak zauważyła współautorka badania Brea Perry z Uniwersytetu Indiany:
Nawet niewielkie skutki starzenia biologicznego mogą się kumulować.
Związek, a nie bezpośrednia przyczyna
Autorzy badania zaznaczają jednak, że wyniki nie dowodzą jednoznacznie, iż trudne relacje są bezpośrednią przyczyną przyspieszonego starzenia. Jak podkreślił główny autor badania Byungkyu Lee z Uniwersytetu Nowojorskiego:
Nie wiemy, czy osoby sprawiające kłopoty faktycznie przyczyniają się do starzenia się ludzi. Dodał również: Obserwujemy tu pewien rodzaj związku między obecnością osób sprawiających kłopoty a tempem starzenia się.
Oznacza to, że stres wynikający z relacji interpersonalnych może być jednym z wielu czynników wpływających na proces starzenia biologicznego.
Kobiety częściej zgłaszają trudne relacje
Badanie wykazało również istotne różnice między płciami. Kobiety częściej niż mężczyźni zgłaszały obecność osób powodujących stres w ich życiu. Zdaniem ekspertów może to wynikać z faktu, że kobiety są często bardziej zaangażowane emocjonalnie w relacje społeczne. Jak wyjaśnia Debra Umberson z Uniwersytetu Teksańskiego w Austin:
Kobiety są z reguły w nieproporcjonalnie dużym stopniu dotknięte, zarówno pozytywnie, jak i negatywnie, tym, co dzieje się w ich związkach, a także ich relacjami z innymi ludźmi. Podobne obserwacje potwierdza współautorka badania Brea Perry: Dlatego nie zaskoczyło nas, że kobiety częściej mają do czynienia z osobami, które sprawiają im problemy, częściowo dlatego, że kobiety są bardziej skłonne dostrzegać problemy innych, odczuwać je i odbierać jako stres.
Najczęściej źródłem stresu jest rodzina
Jednym z najbardziej zaskakujących wniosków badania jest to, że najwięcej stresujących relacji dotyczyło członków rodziny. Jak wskazała Brea Perry:
Odkryliśmy, że wielu z tych uciążliwych ludzi to członkowie rodziny”. Badaczka podkreśla, że relacje rodzinne są szczególnie trudne do ograniczenia lub zakończenia. To ludzie, którzy są wpleceni w nasze życie w sposób, z którego trudno się wyrwać lub który trudno jest zrenegocjować.
Rodzice i dzieci częściej byli wskazywani jako źródło stresu niż współmałżonkowie. Poza rodziną najczęściej wskazywano:
- współpracowników,
- współlokatorów,
- sąsiadów.
Co ciekawe, przyjaciele stosunkowo rzadko byli uznawani za osoby powodujące stres.
Jak ograniczyć negatywny wpływ trudnych relacji
Eksperci podkreślają, że najlepszym rozwiązaniem jest ograniczenie kontaktu z osobami, które regularnie powodują stres. W praktyce jednak nie zawsze jest to możliwe – szczególnie w przypadku rodziny czy współpracowników. Dlatego jednym z najważniejszych narzędzi radzenia sobie z trudnymi relacjami jest wyznaczanie granic interpersonalnych. Jak podkreśla Brea Perry:
Myślę, że dla mnie wyznaczanie granic jest ważne. Badaczka dodaje: Gdy tylko zdasz sobie sprawę, że ktoś, kto sprawia ci kłopoty, ma dla ciebie negatywne konsekwencje biologiczne, ustal granice wysiłku, jaki wkładasz w tę relację.
Równie istotne jest wzmacnianie pozytywnych relacji społecznych.
Silne relacje społeczne chronią zdrowie
Badania epidemiologiczne od lat pokazują, że silne więzi społeczne są jednym z najważniejszych czynników sprzyjających długowieczności. Osoby utrzymujące dobre relacje z rodziną i przyjaciółmi wykazują:
- niższe ryzyko chorób sercowo-naczyniowych,
- mniejsze ryzyko depresji,
- lepsze funkcjonowanie poznawcze w starszym wieku.
Z kolei samotność i izolacja społeczna stanowią poważne zagrożenie dla zdrowia publicznego. Według raportu Światowej Organizacji Zdrowia samotność może być powiązana z około 871 000 zgonów rocznie na świecie. Jak podkreśla Umberson:
Bardzo ważne jest, żeby mieć relacje. Ekspertka dodaje: Nie chciałbym tego zaniedbać.
Główne wnioski
- Badanie opublikowane w czasopiśmie Proceedings of the National Academy of Sciences wykazało, że regularny kontakt z osobami generującymi stres może zwiększać tempo biologicznego starzenia o około 1,5% rocznie.
- Analiza danych ponad 2000 uczestników badania zdrowotnego w stanie Indiana wykazała zależność między liczbą stresujących relacji a markerami epigenetycznymi starzenia.
- Najczęściej źródłem stresu okazywali się członkowie rodziny, a poza rodziną – współpracownicy, współlokatorzy i sąsiedzi.
- Eksperci podkreślają, że silne i wspierające relacje społeczne mogą działać ochronnie, natomiast chroniczny stres interpersonalny może sprzyjać pogorszeniu zdrowia i szybszemu starzeniu biologicznemu.
Źródło:
- https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.2515331123
