Doświadczenie przemocy i zaniedbania w dzieciństwie może wiązać się z długotrwałymi różnicami w strukturze mózgu – wynika z dużego międzynarodowego badania neuroobrazowego z udziałem naukowców z UCLA. Analiza obrazów MRI wykazała zmiany m.in. w grubości i powierzchni kory oraz objętości struktur podkorowych. Zależności były szczególnie wyraźne u młodych kobiet. Wyniki opublikowano w „Biological Psychiatry”.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak maltretowanie w dzieciństwie wiązało się ze zmianami w strukturze mózgu, w tym w grubości i powierzchni kory oraz objętości struktur podkorowych.
- Jakie są wyniki międzynarodowego badania MRI obejmującego 3711 osób z ośmiu krajów, w tym pacjentów z PTSD i ciężką depresją oraz zdrową grupę kontrolną.
- Które obszary mózgu wykazywały różnice związane z cięższymi doświadczeniami przemocy i dlaczego zależności były szczególnie wyraźne u młodych kobiet.
- Dlaczego przemoc i zaniedbanie w dzieciństwie mogą wiązać się z różnymi wzorcami zmian w mózgu oraz dlaczego wyników nie można wykorzystać do przewidywania funkcjonowania konkretnej osoby.
Naukowcy szukali „neurobiologicznej blizny” po traumie
Maltretowanie w dzieciństwie jest znanym czynnikiem ryzyka późniejszych zaburzeń związanych ze stresem, w tym ciężkiej depresji i zespołu stresu pourazowego (PTSD). Naukowcy chcieli sprawdzić, czy takie doświadczenia mogą pozostawiać również mierzalny ślad w strukturze mózgu.
Wiemy, że maltretowanie w dzieciństwie jest głównym czynnikiem ryzyka wielu zaburzeń związanych ze stresem, w tym ciężkiej depresji i zespołu stresu pourazowego. Chcieliśmy się dowiedzieć, czy z tymi negatywnymi doświadczeniami wiąże się coś w rodzaju blizny neurobiologicznej – powiedziała profesor psychologii na Uniwersytecie Kalifornijskim w Los Angeles Tiffany Ho, autorka korespondencyjna badania, które opublikowano w czasopiśmie Biological Psychiatry .
Okres dzieciństwa jest szczególnie istotny z punktu widzenia rozwoju układu nerwowego. Mózg charakteryzuje się wówczas zwiększoną plastycznością, a jego główne sieci neuronalne nadal dojrzewają. Czynniki środowiskowe mogą więc oddziaływać na trajektorie rozwoju poszczególnych struktur.
Badanie objęło ponad 3700 osób z ośmiu krajów
Haley Wang z UCLA wraz z naukowcami międzynarodowego konsorcjum ENIGMA przeanalizowała obrazy MRI 1389 osób z PTSD i ciężką depresją oraz 2322 zdrowych osób z grupy kontrolnej. Łącznie analiza objęła 3711 uczestników z ośmiu krajów. Badacze oceniali m.in. grubość kory mózgowej, jej całkowitą powierzchnię oraz objętość struktur podkorowych. Jednocześnie uczestnicy retrospektywnie oceniali doświadczenia z dzieciństwa, obejmujące przemoc fizyczną, emocjonalną i seksualną, a także zaniedbanie fizyczne i emocjonalne.
Przemoc i zaniedbanie analizowano oddzielnie. Następnie wyniki neuroobrazowania porównano z danymi dotyczącymi typowego wzrostu i rozwoju mózgu zależnego od wieku.
Przemoc wiązała się ze zmianami w kilku strukturach mózgu
U osób z wyższymi wynikami dotyczącymi maltretowania w dzieciństwie stwierdzono niejednorodny zestaw różnic strukturalnych. Zdaniem badaczy może to wskazywać na odmienne trajektorie neurorozwojowe związane z doświadczeniem przeciwności we wczesnym okresie życia. Cięższe doświadczenia przemocy były związane m.in. z nietypowo większą objętością wzgórza i gałki bladej, mniejszą powierzchnią cieśni zakrętu obręczy oraz większą powierzchnią przyśrodkowej kory oczodołowo-czołowej w stosunku do wartości oczekiwanych dla wieku.
Co ważne, zależności te były szczególnie widoczne u młodych kobiet. Wiele wzorców obserwowanych w tej grupie utrzymywało się również u starszych kobiet. Autorzy wskazują, że różnice między płciami mogą mieć związek m.in. z częstszym doświadczaniem przemocy seksualnej przez dziewczęta lub odmienną odpowiedzią rozwijającego się mózgu na traumę. Są to jednak hipotezy wymagające dalszych badań.
Zaniedbanie wiązało się z innym wzorcem zmian
Wpływ zaniedbania na strukturę mózgu był bardziej ograniczony i różnił się w zależności od płci. U młodych kobiet obserwowane odchylenia dotyczyły przede wszystkim powierzchni obszarów zakrętu obręczy. U młodych mężczyzn były natomiast ograniczone do mniejszej prawej środkowej kory skroniowej. Wyniki sugerują zatem, że nie wszystkie negatywne doświadczenia w dzieciństwie są związane z takim samym wzorcem zmian neuroanatomicznych.
Zmiany, które zmierzyliśmy w korze mózgowej, obejmowały ponad 70 różnych obszarów mózgu. Jednak nie każdy region wykazywał ten sam wzorzec. Zaobserwowaliśmy powszechny wzorzec zmian objętości, powierzchni i grubości w wielu obszarach mózgu zaangażowanych w funkcje emocjonalne i poznawcze. Zaobserwowaliśmy przerzedzenie w niektórych obszarach, ale także, w niektórych potencjalnie komplementarnych obszarach, pogrubienie. Niektóre obszary są rozszerzone, a inne skurczone. – powiedziała Haley Wang, stypendystka podoktorska psychiatrii UCLA.
Trauma nie pozostawia jednego charakterystycznego „śladu”
Badanie podważa uproszczone założenie, że trauma w dzieciństwie powoduje jeden, jednakowy i statyczny wzorzec zmian w mózgu. Zależności okazały się znacznie bardziej złożone – różniły się w zależności od rodzaju doświadczeń, wieku i płci. Jednocześnie wyniki wymagają ostrożnej interpretacji. Stwierdzone różnice strukturalne nie pozwalają określić konkretnych zdolności poznawczych, emocjonalnych czy rozwojowych pojedynczej osoby. Badanie pokazuje związki między doświadczeniami z dzieciństwa a budową mózgu, ale nie oznacza, że na podstawie MRI można rozpoznać historię maltretowania lub przewidzieć późniejsze funkcjonowanie konkretnego pacjenta.
Główne wnioski
- Badacze z UCLA i konsorcjum ENIGMA przeanalizowali obrazy MRI 3711 osób z ośmiu krajów – 1389 pacjentów z PTSD i ciężką depresją oraz 2322 zdrowych osób z grupy kontrolnej.
- Cięższe doświadczenia przemocy w dzieciństwie wiązały się m.in. z większą objętością wzgórza i gałki bladej oraz różnicami w powierzchni wybranych obszarów kory mózgowej.
- Zależności między przemocą a strukturą mózgu były szczególnie wyraźne u młodych kobiet, a wiele obserwowanych u nich wzorców występowało również u starszych kobiet.
- Badanie pokazuje, że maltretowanie w dzieciństwie nie wiąże się z jednym charakterystycznym wzorcem zmian w mózgu. Różnice zależały m.in. od rodzaju doświadczeń, wieku i płci, a wyniki nie pozwalają określić zdolności poznawczych czy emocjonalnych konkretnej osoby.
Źródło:
- https://www.biologicalpsychiatryjournal.com/article/S0006-3223(26)00093-4/fulltext
- University of California – Los Angeles
