Jeszcze kilkanaście lat temu rak szyjki macicy był jedną z najczęstszych przyczyn zgonów nowotworowych wśród młodych kobiet. Dziś najnowsze dane z Anglii pokazują, że dzięki powszechnym szczepieniom przeciwko wirusowi HPV sytuacja może się radykalnie zmieniać. Badanie opublikowane w prestiżowym czasopiśmie „The Lancet” wykazało, że w latach 2020–2024 wśród kobiet w wieku 20–24 lat nie odnotowano ani jednego zgonu z powodu tego nowotworu. Naukowcy mówią o przełomowym dowodzie na to, że szczepionka przeciw HPV nie tylko zapobiega chorobie, ale także ratuje życie.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak szczepienia przeciwko wirusowi HPV wpłynęły na liczbę zgonów z powodu raka szyjki macicy wśród młodych kobiet w Anglii,
- dlaczego naukowcy uznają najnowsze wyniki za najmocniejszy dotąd dowód, że szczepionka przeciw HPV ratuje życie,
- ile istnień ludzkich mogła uratować szczepionka od momentu wdrożenia programu szczepień w 2008 roku,
- dlaczego mimo sukcesu szczepień nadal kluczowe znaczenie mają badania przesiewowe i utrzymanie wysokiego poziomu wyszczepienia.
Szczepionka przeciw HPV przynosi efekty, których jeszcze niedawno nikt się nie spodziewał
Rak szyjki macicy pozostaje jednym z najczęściej występujących nowotworów u kobiet na świecie. Przez dekady był także jedną z głównych przyczyn przedwczesnych zgonów związanych z nowotworami ginekologicznymi. Najnowsze dane z Anglii pokazują jednak, że dzięki powszechnym szczepieniom przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) możliwe staje się osiągnięcie celu, który jeszcze kilkanaście lat temu wydawał się niezwykle ambitny – niemal całkowite wyeliminowanie zgonów z powodu raka szyjki macicy w najmłodszych grupach wiekowych.
Wyniki opublikowane w prestiżowym czasopiśmie The Lancet dostarczają najmocniejszych dotychczas dowodów na to, że szczepionka przeciw HPV nie tylko zmniejsza ryzyko zakażenia i rozwoju zmian przednowotworowych, ale również realnie ratuje życie.
Przełomowe dane: zero zgonów wśród kobiet w wieku 20–24 lat
Badanie przeprowadzone przez naukowców z Queen Mary University of London objęło analizę krajowych danych dotyczących śmiertelności z powodu raka szyjki macicy w Anglii. Najbardziej spektakularny wynik dotyczył kobiet w wieku od 20 do 24 lat. W latach 2020–2024 nie odnotowano w tej grupie ani jednego zgonu z powodu raka szyjki macicy.
To pierwszy taki przypadek w historii prowadzenia tego typu analiz. Eksperci podkreślają, że gdyby program szczepień nie został wdrożony, statystycznie należałoby spodziewać się około 23 zgonów w tym okresie. Dodatkowo badacze wykazali, że już w latach 2015–2019 liczba zgonów w tej samej grupie wiekowej była o około 80 proc. niższa niż przed rozpoczęciem programu szczepień. Według szacunków szczepienia przeciw HPV uratowały dotychczas życie blisko 200 młodych kobiet w Anglii.
Jak działa szczepionka przeciw HPV?
Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) jest najczęściej występującą infekcją przenoszoną drogą płciową na świecie. Większość zakażeń ustępuje samoistnie, jednak niektóre wysokoonkogenne typy wirusa mogą prowadzić do rozwoju zmian przedrakowych, które po wielu latach mogą przekształcić się w nowotwór.
Szacuje się, że nawet 99 proc. przypadków raka szyjki macicy jest związanych właśnie z zakażeniem HPV. Wirus odpowiada również za część nowotworów sromu, pochwy, odbytu, prącia oraz nowotworów głowy i szyi. Szczepionka przeciw HPV zapobiega zakażeniu najgroźniejszymi typami wirusa, dzięki czemu znacząco ogranicza ryzyko rozwoju zmian nowotworowych w przyszłości.
Program szczepień rozpoczął się w 2008 roku
W Wielkiej Brytanii szczepienia przeciw HPV dla dziewcząt w wieku 12–13 lat rozpoczęto w 2008 roku. Chłopcy zostali objęci programem dopiero w 2019 roku. Badanie pokazuje, że największą korzyść odniosły osoby zaszczepione właśnie w wieku 12–13 lat, czyli przed rozpoczęciem aktywności seksualnej i potencjalnym kontaktem z wirusem. W analizowanej grupie poziom wyszczepienia wynosił blisko 90 proc. Jak podkreślili autorzy publikacji, u osób zaszczepionych w tym wieku:
Ryzyko zgonu z powodu raka szyjki macicy przed ukończeniem 30. roku życia było bliskie zeru.
Naukowcy: to pierwszy dowód, że szczepionka ratuje życie
Od wielu lat wiadomo było, że szczepienia przeciw HPV zmniejszają liczbę zakażeń, ograniczają występowanie zmian przedrakowych oraz redukują ryzyko zachorowania na raka szyjki macicy. Dotychczas brakowało jednak jednoznacznych danych potwierdzających wpływ programu szczepień na śmiertelność. Jak podkreślił główny autor badania prof. Peter Sasieni:
To niesamowite, że jedna dawka szczepionki może niemal całkowicie wyeliminować pewien rodzaj raka. Naukowiec zaznacza również: To pierwsze badanie podkreślające wpływ szczepień przeciwko wirusowi HPV na śmiertelność z powodu raka szyjki macicy.
Według badaczy obecne wyniki są dopiero początkiem obserwowanych korzyści.
„To dopiero wierzchołek góry lodowej”
Profesor Sasieni uważa, że najważniejsze efekty programu szczepień będą widoczne dopiero w kolejnych dekadach, gdy zaszczepione pokolenia osiągną starszy wiek. Jak podkreśla:
Szacujemy, że od momentu wprowadzenia szczepionki przeciwko HPV w Anglii zapobiegło ona śmierci z powodu raka szyjki macicy prawie 200 młodych kobiet. Ale to tylko wierzchołek góry lodowej – wraz ze starzeniem się zaszczepionych pokoleń, będziemy świadkami o wiele większej liczby uratowanych istnień ludzkich przed rakiem szyjki macicy.
Eksperci przewidują dalszy spadek zachorowań i zgonów, ponieważ kolejne roczniki objęte szczepieniami wchodzą obecnie w dorosłość.
WHO chce wyeliminować raka szyjki macicy
Znaczenie szczepień przeciw HPV jest dostrzegane również na poziomie globalnym. W 2020 roku Światowa Organizacja Zdrowia uruchomiła strategię mającą doprowadzić do eliminacji raka szyjki macicy jako problemu zdrowia publicznego. Jednym z najważniejszych celów programu jest osiągnięcie poziomu 90 proc. zaszczepienia dziewcząt przeciw HPV. To właśnie wysoki poziom wyszczepienia uznawany jest za warunek niezbędny do praktycznego wyeliminowania tego nowotworu.
Sukces nie oznacza końca wyzwań
Pomimo imponujących wyników naukowcy i organizacje zajmujące się walką z nowotworami ostrzegają, że osiągnięty postęp nie jest dany raz na zawsze. W Anglii poziom wyszczepienia dziewcząt do 15. roku życia wynosi obecnie około 76 proc., czyli mniej niż zalecane przez WHO 90 proc. Michelle Mitchell, dyrektor generalna Cancer Research UK, podkreśliła:
Dzięki szczepieniom przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) i badaniom szyjki macicy przyszłość, w której prawie nikt nie zachoruje na raka szyjki macicy, jest już bardzo realna.
Jednocześnie zwróciła uwagę na konieczność dalszego zwiększania liczby szczepień i docierania do grup społecznych, w których poziom wyszczepienia pozostaje najniższy.
Szczepienia nie zastępują badań przesiewowych
Eksperci przypominają, że nawet osoby zaszczepione powinny uczestniczyć w programach badań przesiewowych. W Wielkiej Brytanii kobietom w wieku od 25 do 64 lat nadal zaleca się regularne wykonywanie badań przesiewowych szyjki macicy. Pozwala to wykrywać ewentualne zmiany na bardzo wczesnym etapie i dodatkowo zmniejsza ryzyko zachorowania oraz zgonu. Coraz częściej wykorzystywane są również zestawy umożliwiające samodzielne pobranie materiału do testów HPV, co ma zwiększyć udział kobiet w programach profilaktycznych.
Główne wnioski
- Badanie opublikowane w czasopiśmie The Lancet wykazało, że w latach 2020–2024 w Anglii nie odnotowano ani jednego zgonu z powodu raka szyjki macicy wśród kobiet w wieku 20–24 lat.
- Naukowcy z Queen Mary University of London szacują, że od wprowadzenia programu szczepień przeciw HPV w 2008 roku udało się zapobiec śmierci około 200 młodych kobiet.
- U osób zaszczepionych przeciw HPV w wieku 12–13 lat ryzyko zgonu z powodu raka szyjki macicy przed ukończeniem 30. roku życia było bliskie zeru.
- Eksperci podkreślają, że utrzymanie wysokiego poziomu szczepień jest kluczowe dla realizacji celu WHO, jakim jest eliminacja raka szyjki macicy. Obecnie poziom wyszczepienia dziewcząt w Anglii wynosi około 76–86 proc., podczas gdy rekomendowany poziom to 90 proc..
Źródło:
- https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(26)00918-9/fulltext
- https://www.bbc.com/news/articles/c621z28z138o
