Szczepienia przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) od lat stanowią fundament profilaktyki raka szyjki macicy. Najnowsze dane ze Szwecji, opublikowane na łamach „The BMJ”, dostarczają jednak wyjątkowo mocnych dowodów: ochrona przed inwazyjnym rakiem szyjki macicy utrzymuje się nawet przez 18 lat po szczepieniu, bez oznak jej osłabienia. To jedno z najdłuższych i najbardziej kompleksowych badań populacyjnych w tym obszarze.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak długo utrzymuje się ochrona po szczepieniu przeciwko HPV i czy istnieją oznaki osłabienia odporności po kilkunastu latach.
- Jak duże było badanie opublikowane w „The BMJ” oraz jakie dane wykorzystano do analizy ryzyka raka szyjki macicy.
- Jak bardzo szczepienie przed 17. rokiem życia zmniejsza ryzyko inwazyjnego raka szyjki macicy w porównaniu z osobami niezaszczepionymi.
- Dlaczego wyniki ze Szwecji mają znaczenie dla globalnej strategii eliminacji raka szyjki macicy.
HPV – powszechne zakażenie, poważne konsekwencje
Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) jest jedną z najczęstszych infekcji przenoszonych drogą płciową. Zakażenie większością typów HPV przebiega bezobjawowo i ustępuje samoistnie, jednak niektóre wysokoonkogenne typy wirusa mogą prowadzić do rozwoju raka szyjki macicy oraz innych nowotworów anogenitalnych i gardła.
W wielu krajach – w tym w Szwecji – wprowadzono programy szczepień mające na celu ochronę dziewcząt (a coraz częściej także chłopców) przed późniejszym rozwojem nowotworów związanych z HPV. Dotychczas jednak brakowało jednoznacznych danych potwierdzających trwałość ochrony w perspektywie kilkunastu lat.
18 lat obserwacji – dane z ogólnokrajowych rejestrów
Szwedzcy naukowcy wykorzystali ogólnokrajowe rejestry medyczne, aby przeanalizować ryzyko wystąpienia inwazyjnego raka szyjki macicy po podaniu czterowalentnej szczepionki przeciwko HPV. Okres obserwacji obejmował lata 2006–2023, czyli maksymalnie 18 lat.
Badanie objęło 926 362 dziewczęta i kobiety urodzone w latach 1985–2001, które na początku obserwacji nie były zaszczepione przeciwko HPV ani nie miały rozpoznanego inwazyjnego raka szyjki macicy. W analizie uwzględniono wiele potencjalnych czynników zakłócających, takich jak:
- wiek,
- powiat zamieszkania,
- kraj urodzenia matki,
- historia poważnych zmian przednowotworowych,
- wykształcenie rodziców,
- dochody.
Tak szeroka kontrola zmiennych zwiększa wiarygodność wyników.
Silna i trwała ochrona – szczególnie przy szczepieniu w młodym wieku
W trakcie obserwacji 365 502 uczestniczki (40%) otrzymały co najmniej jedną dawkę szczepionki. Łącznie zdiagnozowano 930 przypadków inwazyjnego raka szyjki macicy:
- 97 wśród kobiet zaszczepionych,
- 833 wśród niezaszczepionych.
Szczepienie przed 17. rokiem życia
U kobiet zaszczepionych przed ukończeniem 17 lat ryzyko zachorowania było o 79% niższe w porównaniu z grupą niezaszczepioną. Co istotne, ochrona utrzymywała się na poziomie 77% redukcji ryzyka nawet 13–15 lat po szczepieniu.
Szczepienie w wieku 17 lat lub później
U kobiet zaszczepionych w wieku 17 lat lub później ryzyko było:
- o 37% niższe ogółem,
- o 46% niższe po 10–12 latach,
- o 77% niższe po 13–15 latach od szczepienia.
Dane te wskazują, że choć najlepsze efekty uzyskuje się przy szczepieniu w młodszym wieku, również szczepienie w późniejszym okresie przynosi istotne korzyści.
Spadek zachorowań w całej populacji
Badacze zaobserwowali również wyraźny trend spadkowy w skali populacyjnej. Najwyższy wskaźnik zachorowań odnotowano u kobiet urodzonych w latach 1985–1988 – około 250 przypadków na 100 000 osób w wieku 38 lat.
W kolejnych rocznikach wskaźnik systematycznie malał, a u kobiet urodzonych w latach 1999–2001 wynosił zaledwie cztery przypadki na 100 000 osób w wieku 24 lat. To silny sygnał, że programy szczepień przekładają się na realne zmniejszenie obciążenia populacyjnego rakiem szyjki macicy.
Ograniczenia badania
Autorzy podkreślają, że badanie ma charakter obserwacyjny. Nie można całkowicie wykluczyć:
- błędnej klasyfikacji części kobiet jako niezaszczepionych,
- efektu „zdrowego ochotnika”,
- wpływu niezmierzonych czynników, takich jak palenie tytoniu czy zachowania seksualne.
Mimo to, duża liczebność próby, wysoka jakość rejestrów oraz spójność wyników w analizach dodatkowych przemawiają za solidnością wniosków.
Wnioski autorów i implikacje globalne
Autorzy badania podsumowali swoje wyniki w sposób jednoznaczny:
Badanie to dostarcza dowodów na trwałą ochronę przed inwazyjnym rakiem szyjki macicy w ciągu 18 lat obserwacji, bez oznak zaniku ochrony. Odkrycia te dodatkowo wspierają globalne strategie eliminacji raka szyjki macicy jako problemu zdrowia publicznego poprzez osiągnięcie wysokiego poziomu wyszczepialności przeciwko HPV.
W kontekście strategii WHO zakładającej eliminację raka szyjki macicy jako problemu zdrowia publicznego, dane te mają kluczowe znaczenie. Wskazują bowiem, że wysoka wyszczepialność może przynieść trwałe, wieloletnie efekty ochronne bez konieczności częstych dawek przypominających.
Główne wnioski
- Szczepionka przeciwko HPV zapewnia ochronę przed inwazyjnym rakiem szyjki macicy przez co najmniej 18 lat – bez oznak spadku skuteczności.
- Ryzyko zachorowania było o 79% niższe u kobiet zaszczepionych przed 17. rokiem życia w porównaniu z grupą niezaszczepioną.
- Badanie objęło 926 362 kobiet, a w okresie obserwacji odnotowano 930 przypadków raka szyjki macicy (97 wśród zaszczepionych).
- Wskaźniki zachorowań w młodszych rocznikach spadły do 4 przypadków na 100 000 osób, co wskazuje na populacyjny efekt programów szczepień.
Źródło:
- https://www.bmj.com/content/392/bmj-2025-087326
