Narodowy Instytut Onkologii opublikował wyniki największego i najważniejszego polskiego badania dotyczącego profilaktyki raka szyjki macicy. Przeprowadzony w Polsce pilotaż wykazał, że test HPV HR jest blisko dwukrotnie skuteczniejszy niż klasyczna cytologia w wykrywaniu zagrożenia rakiem szyjki macicy oraz stanów przedrakowych. Wyniki badania objęły ponad 33 tysiące kobiet i stały się podstawą do zmiany standardów badań przesiewowych w Polsce. Publikacja rezultatów w prestiżowym czasopiśmie naukowym The Lancet Regional Health – Europe potwierdza znaczenie projektu nie tylko dla polskiego systemu ochrony zdrowia, ale również dla przyszłości profilaktyki raka szyjki macicy w Europie Środkowo-Wschodniej i innych regionach świata.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego test HPV HR został uznany za skuteczniejszy od cytologii w profilaktyce raka szyjki macicy
- Jakie znaczenie dla polskiego systemu ochrony zdrowia mają wyniki badania obejmującego ponad 33 tysiące kobiet
- Dlaczego publikacja wyników w The Lancet Regional Health – Europe została uznana za ważny sukces polskiej onkologii
- W jaki sposób zmieniają się standardy badań przesiewowych raka szyjki macicy w Polsce i Europie
Przełomowy pilotaż Narodowego Instytutu Onkologii
Projekt „Pilotaż badań HPV-DNA” realizowany był od 29 października 2019 roku do 31 grudnia 2023 roku w ramach Narodowej Strategii Onkologicznej. Badanie prowadził Narodowy Instytut Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – Państwowy Instytut Badawczy we współpracy z Ministerstwem Zdrowia, Narodowym Funduszem Zdrowia oraz ośrodkami z całego kraju.
Całkowita wartość projektu wyniosła ponad 6,1 mln zł, a badanie objęło ponad 33 tysiące kobiet. Było to jedno z nielicznych na świecie badań o takiej konstrukcji oraz jedyne tego typu przedsięwzięcie w Europie Środkowo-Wschodniej. Celem pilotażu było porównanie skuteczności tradycyjnej cytologii z testem HPV HR wspieranym cytologią na podłożu płynnym (LBC) w wykrywaniu stanów przedrakowych oraz raka szyjki macicy w warunkach codziennej praktyki klinicznej.
Test HPV HR okazał się znacznie skuteczniejszy niż cytologia
Wyniki badania jednoznacznie wskazały, że test HPV HR umożliwia blisko dwukrotnie skuteczniejsze wykrywanie zagrożenia rakiem szyjki macicy i zmian przednowotworowych niż standardowa cytologia. To właśnie te dane stały się bezpośrednią przyczyną zmiany standardów programu profilaktyki raka szyjki macicy w Polsce, która została wdrożona w lipcu 2025 roku.
Znaczenie tej zmiany wykracza poza samą diagnostykę. Test HPV HR pozwala bowiem wykryć obecność wirusa brodawczaka ludzkiego wysokiego ryzyka jeszcze zanim rozwiną się zmiany nowotworowe. Dr hab. n. med. Beata Jagielska, dyrektor Narodowego Instytutu Onkologii, podkreśliła:
Należy przypomnieć, że test HPV HR umożliwia blisko dwukrotne zwiększenie wykrycia zagrożenia rakiem szyjki macicy oraz stanów przedrakowych, ale również wirusa, mogącego wywołać nowotwór w przyszłości. To ważne, bo nawet w przypadku niezdiagnozowania raka po wykonaniu testu w danym momencie, ta wiedza automatycznie uruchamia zwiększoną czujność onkologiczną, zarówno u pacjentki, jak i lekarza prowadzącego. Warto więc korzystać ze wszystkich sposobów zapisywania się na te badania, a dzięki Centralnej e-Rejestracji dostępność badań profilaktycznych dla kobiet przybrała nową skalę.
Polska zmienia standard profilaktyki raka szyjki macicy
Eksperci podkreślają, że publikacja wyników badania ma bezpośrednie przełożenie na praktykę kliniczną i organizację badań przesiewowych w Polsce. Ministra zdrowia Jolanta Sobierańska – Grenda zaznaczyła:
Dziś ogłaszamy sukces naukowy, który ma konkretne znaczenie dla polskich pacjentek. Praca, jaką wykonał zespół pod przewodnictwem profesora Nowakowskiego powinna znaleźć konkretne odzwierciedlenie w poradniach ginekologiczno – położniczych posiadających kontrakt z NFZ, które są zobowiązane do realizacji programu profilaktyki raka szyjki macicy. Liczę na to, że mając dowody naukowe potwierdzone publikacją, testy HPV HR będą cieszyć się rosnącym zainteresowaniem, zarówno wśród pacjentek, jak i przedstawicieli ochrony zdrowia. Skuteczna profilaktyka ma znaczenie.
Obecnie Program Profilaktyki Raka Szyjki Macicy znajduje się w fazie transformacji. Krótkoterminowym celem systemu jest odejście od cytologii jako podstawowego badania przesiewowego i pełne wdrożenie testów HPV HR jako głównego standardu.
Polska zgodna z najnowszymi rekomendacjami europejskimi
Zmiana modelu profilaktyki raka szyjki macicy w Polsce wpisuje się w aktualne rekomendacje europejskie. Zgodnie z wytycznymi European Commission Initiative on Cervical Cancer opublikowanymi w 2025 roku testy HPV HR są obecnie jedyną rekomendowaną metodą badań przesiewowych w kierunku raka szyjki macicy w Europie.
Co istotne, prof. Andrzej Nowakowski był członkiem zespołu opracowującego europejskie rekomendacje, co dodatkowo podkreśla znaczenie polskiego środowiska naukowego w kształtowaniu nowoczesnych standardów profilaktyki onkologicznej.
Prof. Andrzej Nowakowski: cytologia nie powinna być już badaniem pierwszego wyboru
Autorzy badania podkreślają, że dalsze utrzymywanie cytologii jako podstawowego badania przesiewowego może ograniczać skuteczność profilaktyki raka szyjki macicy. Prof. Andrzej Nowakowski, kierownik Poradni Profilaktyki Raka Szyjki Macicy NIO, wskazał:
Dzięki współpracy z Ministerstwem Zdrowia, polskie kobiety mają dostęp do najnowocześniejszego i najskuteczniejszego narzędzia w profilaktyce raka szyjki macicy. Test HPV HR powinien stać się jedynym obowiązującym testem przesiewowym, a nasze dowody naukowe uzyskane w polskiej populacji potwierdzają słuszny kierunek zmian w systemie profilaktyki raka szyjki macicy w Polsce, który został przyjęty w lipcu 2025 roku.
Profesor dodał również:
Apeluję z tego miejsca do wszystkich zarządzających placówkami, ale także do ginekologów i położnych, aby wykonywali swoim pacjentkom badania przesiewowe HPV HR w programie profilaktyki. Im szybciej wprowadzimy mentalną zmianę w tym obszarze i zrezygnujemy cytologii jako badani pierwszego wyboru, tym skuteczniej będziemy pomagać kobietom dbać o ich zdrowie.
Publikacja w The Lancet Regional Health – Europe wzmacnia rangę badania
Końcowe wyniki pilotażu zostały opublikowane 8 maja 2026 roku w renomowanym czasopiśmie The Lancet Regional Health – Europe. Artykuł naukowy pt. „Primary human papillomavirus screening versus cytology for detection of cervical intraepithelial neoplasia grade 2 or higher in Poland: a parallel-group, randomised controlled trial” został przygotowany przez zespół polskich ekspertów pod kierownictwem prof. Andrzeja Nowakowskiego.
Publikacja w jednym z najbardziej prestiżowych europejskich czasopism medycznych stanowi potwierdzenie wysokiej jakości dowodów naukowych oraz znaczenia projektu dla zdrowia publicznego. Eksperci podkreślają, że wyniki polskiego pilotażu mogą stanowić podstawę do zmian programów przesiewowych również w innych krajach, szczególnie tam, gdzie cytologia nadal pozostaje podstawowym badaniem profilaktycznym.
Link do publikacji: https://www.thelancet.com/journals/lanepe/article/PIIS2666-7762(26)00109-2/fulltext
Rak szyjki macicy nadal pozostaje istotnym problemem zdrowotnym
Rak szyjki macicy nadal należy do najczęściej diagnozowanych nowotworów u kobiet na świecie. Mimo dostępności szczepień przeciw HPV oraz badań przesiewowych, wiele przypadków wykrywanych jest zbyt późno. Wdrożenie skuteczniejszych metod profilaktyki może znacząco zmniejszyć liczbę zachorowań i zgonów związanych z tym nowotworem.
Eksperci podkreślają, że sukces programu zależy nie tylko od zmian systemowych, ale również od zwiększenia zgłaszalności kobiet na badania profilaktyczne oraz poprawy świadomości zdrowotnej społeczeństwa.
Główne wnioski
- Badanie przeprowadzone przez Narodowy Instytut Onkologii wykazało, że test HPV HR jest blisko dwukrotnie skuteczniejszy niż klasyczna cytologia w wykrywaniu zagrożenia rakiem szyjki macicy i stanów przedrakowych.
- Pilotaż realizowany w latach 2019–2023 objął ponad 33 tysiące kobiet i był największym tego typu projektem w Europie Środkowo-Wschodniej.
- Wyniki badania doprowadziły do zmiany standardów programu profilaktyki raka szyjki macicy w Polsce, wdrożonej w lipcu 2025 roku, zgodnie z europejskimi rekomendacjami.
- Końcowe rezultaty projektu zostały opublikowane 8 maja 2026 roku w prestiżowym czasopiśmie The Lancet Regional Health – Europe, co potwierdziło wysoką jakość polskich dowodów naukowych.
Źródło:
- https://nio.gov.pl/wyniki-pilotazu-nio-ktory-zmienil-standard-programu-profilaktycznego-raka-szyjki-macicy-w-polsce-doceniony-przez-lancet-europe
