W odpowiedzi na rosnące obciążenie systemu ochrony zdrowia chorobami otępiennymi przygotowano projekt przełomowego dokumentu – „Krajowego Programu Działań wobec Chorób Otępiennych na lata 2025–2030”. Program ten ma charakter ogólnopaństwowej strategii zdrowia publicznego, odpowiadającej na realne wyzwania wynikające ze starzenia się społeczeństwa. Po raz pierwszy w Polsce planowane jest wdrożenie kompleksowego i międzysektorowego podejścia do problemu demencji, w tym choroby Alzheimera.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jaka jest skala problemu chorób otępiennych w Polsce i na świecie.
- Jakie są główne założenia „Krajowego Programu Działań wobec Chorób Otępiennych na lata 2025–2030”.
- Kto opracował projekt programu i kiedy planowane jest jego przyjęcie przez rząd.
- Jakie konkretne działania planuje rząd w obszarze diagnostyki, opieki i wsparcia.
Demencja jako wyzwanie zdrowotne XXI wieku
Demencja została uznana przez WHO za jedno z największych wyzwań zdrowia publicznego na świecie. Dane są alarmujące: według World Alzheimer Report 2021, demencja dotyka 55 mln osób na świecie, a do 2050 r. liczba ta może wzrosnąć do 152 mln – czyli potroić się w ciągu zaledwie trzech dekad.
Polska nie jest wyjątkiem. W kraju zgodnie z danymi NFZ z 2019 r., na chorobę Alzheimera lub pokrewne cierpiało 585 tys. osób – czyli 1,5% populacji. To wzrost o 0,2 punktu procentowego względem 2014 r.
Starzenie się społeczeństwa i rosnąca liczba chorych
Zjawisko demograficzne starzenia się społeczeństwa niesie ze sobą konsekwencje zdrowotne i ekonomiczne. Badania „PolSenior 2” wykazały, że:
- 16,8% osób w wieku 60+ ma łagodne zaburzenia poznawcze,
- aż 15,8% Polaków w wieku 60+ ma objawy otępienia,
- 11,6% przypadków ma charakter łagodny,
- 2,8% to otępienie umiarkowane,
- a 1,4% – ciężkie.
Z roku na rok rośnie udział osób z bardziej zaawansowanymi formami choroby. Szczególnie niepokojące jest to w grupie kobiet, u których częstość umiarkowanego i ciężkiego otępienia wzrosła z 3,6% do 4,2% w porównaniu z poprzednią edycją badań („PolSenior 1”).
Wnioski Najwyższej Izby Kontroli potwierdzają potrzebę zmian
Już w 2017 r. Najwyższa Izba Kontroli rekomendowała:
- gromadzenie rzetelnych danych o chorych,
- stworzenie standardów diagnostycznych i terapeutycznych,
- zapewnienie wsparcia rodzinom.
Po latach oczekiwań: Polska wdraża krajowy plan
Choć WHO już w 2017 r. przyjęła Globalny plan działania dotyczący reakcji zdrowia publicznego na demencję na lata 2017–2025, Polska przez długi czas nie posiadała analogicznego dokumentu krajowego. To ma się zmienić dzięki przygotowanemu przez Ministerstwo Zdrowia projektowi uchwały.
Projekt powstał z udziałem resortów, instytucji centralnych oraz w oparciu o dobre praktyki międzynarodowe. Zostanie przyjęty w formie załącznika do uchwały RM ze względu na swój interdyscyplinarny charakter – obejmuje bowiem nie tylko zdrowie, ale też pomoc społeczną i edukację.
Siedem filarów krajowego programu
Projekt „Krajowego Programu Działań wobec Chorób Otępiennych na lata 2025–2030” obejmuje następujące obszary interwencji:
1. Podnoszenie świadomości społecznej
Plan zakłada ogólnopolskie działania edukacyjne skierowane do pacjentów, rodzin, pracowników ochrony zdrowia, samorządów i społeczeństwa. Celem jest przełamanie stygmatyzacji i poprawa rozpoznawalności pierwszych objawów chorób otępiennych.
2. Zmniejszanie ryzyka zachorowania
Program ma również komponent profilaktyczny – wskazuje na konieczność promowania aktywności intelektualnej, fizycznej i społecznej jako elementów zmniejszających ryzyko otępienia. Zaplanowano też przygotowanie rekomendacji dla samorządów w zakresie działań prewencyjnych.
3. Wsparcie wczesnej diagnostyki
Jednym z celów jest zwiększenie liczby pacjentów, u których wykonano testy funkcji poznawczych w POZ. Zaplanowano wdrożenie prostych narzędzi przesiewowych i poprawę dostępności do specjalistycznej diagnostyki.
4. Leczenie, opieka i ochrona praw chorych
Projekt zakłada rozwój opieki dziennej i domowej oraz systemów wspieranego podejmowania decyzji. Przewidziano również działania informacyjne dotyczące praw pacjenta i procedur postępowania w różnych fazach choroby.
5. Wsparcie dla opiekunów
Wśród priorytetów wskazano opieki wytchnieniową, wsparcie psychologiczne i szkolenia dla opiekunów nieformalnych, którzy są często przeciążeni i niedoinformowani.
6. Budowanie systemów gromadzenia danych
Program ma umożliwić regularne i wiarygodne gromadzenie danych epidemiologicznych. Pozwoli to na monitorowanie skali problemu i lepsze planowanie polityki zdrowotnej i społecznej.
7. Badania i innowacje
Rząd zakłada rozwój badań naukowych oraz wdrażanie nowoczesnych technologii wspomagających opiekę nad pacjentami z demencją. Chodzić może m.in. o aplikacje wspierające pamięć, czy zdalne systemy opieki.
Spójność z innymi strategiami publicznymi
Projekt jest zgodny z istniejącymi strategiami:
- „Zdrowa Przyszłość. Ramy Strategiczne Rozwoju Systemu Ochrony Zdrowia 2021–2027”
- „Polityka społeczna wobec osób starszych 2030”
- „Narodowy Program Zdrowia 2021–2025”
Każdy z tych dokumentów wskazuje opiekę nad osobami starszymi, chorymi i niesamodzielnymi jako strategiczne wyzwanie systemowe.
Informacje formalne dotyczące projektu
Za opracowanie projektu „Krajowego Programu Działań wobec Chorób Otępiennych na lata 2025–2030” odpowiada Ministra zdrowia Izabela Leszczyna. Dokument został przygotowany przez Ministerstwo Zdrowia jako organ wnioskujący, a jego przyjęcie przez Radę Ministrów planowane jest na III kwartał 2025 roku.
Główne wnioski
- W Polsce na choroby otępienne cierpi około 585 tys. osób, co stanowi 1,5% populacji – liczba ta stale rośnie wraz ze starzeniem się społeczeństwa.
- Rządowy projekt programu na lata 2025–2030 obejmuje 7 obszarów działania, m.in. diagnostykę, profilaktykę, edukację i wsparcie dla opiekunów.
- Program wpisuje się w dokumenty strategiczne takie jak „Zdrowa Przyszłość” i „Polityka społeczna wobec osób starszych 2030” oraz realizuje zalecenia WHO z 2017 roku.
- Projekt opracowało Ministerstwo Zdrowia, a odpowiedzialna za niego jest minister Izabela Leszczyna. Przyjęcie programu przez Radę Ministrów planowane jest na III kwartał 2025 r.
Źródło:
- Wykaz prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów
