Dostęp do świadczeń ratujących życie, takich jak dializy, stanowi jeden z fundamentów systemu ochrony zdrowia. Tymczasem najnowsze sygnały kierowane do Rzecznika Praw Obywatelskich wskazują na poważne problemy w kontynuacji leczenia obywateli Ukrainy przebywających w Polsce. Sprawa dotyczy nie tylko interpretacji przepisów, lecz przede wszystkim realnego ryzyka zdrowotnego dla pacjentów wymagających stałej terapii.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego obywatele Ukrainy mają utrudniony dostęp do dializ i innych świadczeń zdrowotnych oraz jakie są przyczyny problemu
- Jakie wątpliwości interpretacyjne dotyczą obowiązujących przepisów, w tym art. 22 ustawy z 23 stycznia 2026 r.
- Które grupy pacjentów są najbardziej narażone na przerwanie leczenia, w tym osoby wymagające terapii nerkozastępczej
- Jakie działania podjął Rzecznik Praw Obywatelskich wobec Ministerstwa Zdrowia i Rzecznika Praw Pacjenta
Sygnały o ograniczonym dostępie do świadczeń
Do Biura Rzecznika Praw Obywatelskich napływają liczne zgłoszenia od dyrektorów szpitali oraz organizacji wspierających uchodźców. Problem ma charakter systemowy i dotyczy szerokiego zakresu świadczeń medycznych.
Z informacji przekazanych RPO wynika, że do jednej z fundacji każdego dnia trafiają dziesiątki zgłoszeń od osób, które – mimo wieloletniego leczenia w Polsce lub szczególnie trudnej sytuacji życiowej – zostały pozbawione dostępu do:
- świadczeń zdrowotnych
- recept
- badań diagnostycznych
- rehabilitacji
Sytuacja ta budzi szczególne zaniepokojenie w kontekście pacjentów wymagających ciągłego leczenia.
Pacjenci szczególnie zagrożeni – dializy i leczenie onkologiczne
Najpoważniejsze konsekwencje dotyczą grup pacjentów, dla których przerwanie terapii może mieć bezpośrednie skutki zdrowotne lub nawet prowadzić do zagrożenia życia. Wśród nich znajdują się:
- pacjenci onkologiczni
- osoby z niepełnosprawnościami
- osoby starsze
- dzieci wymagające leczenia
- pacjenci wymagający terapii nerkozastępczej
Szczególnie alarmujące są przypadki dotyczące dializ. Leczenie nerkozastępcze – obejmujące hemodializę, hemodiafiltrację oraz dializę otrzewnową – musi być prowadzone regularnie i bez przerw. Każde opóźnienie lub brak dostępu do terapii może prowadzić do gwałtownego pogorszenia stanu zdrowia, a nawet zgonu.
Niejasności prawne po zmianach legislacyjnych
Źródłem problemów są w dużej mierze wątpliwości interpretacyjne dotyczące obowiązujących przepisów. Kluczowe znaczenie ma art. 22 ustawy z dnia 23 stycznia 2026 r., który reguluje zasady kontynuacji leczenia dla obywateli Ukrainy. Zgodnie z nim:
- osoby, które przed wejściem w życie ustawy były w trakcie leczenia szpitalnego, mogą je kontynuować
- uprawnienie to obowiązuje do zakończenia hospitalizacji, jednak nie dłużej niż do 4 marca 2027 r.
Problem polega na tym, że przepis nie odnosi się jednoznacznie do świadczeń ambulatoryjnych, takich jak dializy czy programy lekowe. W efekcie podmioty lecznicze mają trudności z oceną, czy mogą kontynuować leczenie pacjentów nieposiadających ubezpieczenia.
Interwencja RPO – pisma do MZ i RPP
W związku z narastającymi wątpliwościami Dyrektor Zespołu Prawa Administracyjnego i Gospodarczego Biura RPO, Piotr Mierzejewski, skierował zapytania do Ministerstwa Zdrowia oraz Rzecznika Praw Pacjenta. Pisma zostały skierowane do:
- dyrektora Departamentu Lecznictwa w Ministerstwie Zdrowia, Macieja Karaszewskiego
- dyrektora Departamentu Postępowań Wyjaśniających Rzecznika Praw Pacjenta, Anny Stalmach-Młynarskiej
Celem wystąpień jest wyjaśnienie:
- czy i w jakim zakresie możliwa jest kontynuacja leczenia
- jakie obowiązki mają podmioty lecznicze
- czy Rzecznik Praw Pacjenta podejmował działania w indywidualnych sprawach
Przykład systemowego problemu – przypadek z Warszawy
Jednym z konkretnych przykładów jest sprawa obywatela Ukrainy, który napotkał trudności w kontynuacji dializ w Państwowym Instytucie Medycznym MSWiA w Warszawie.
Przypadek ten obrazuje praktyczny wymiar problemu – brak jednoznacznych regulacji prowadzi do sytuacji, w której decyzje dotyczące leczenia ratującego życie są obarczone niepewnością prawną.
Główne wnioski
- Do RPO trafiają dziesiątki zgłoszeń dziennie dotyczących utraty dostępu do świadczeń zdrowotnych przez obywateli Ukrainy, w tym dializ, diagnostyki i rehabilitacji.
- Największe ryzyko dotyczy pacjentów wymagających ciągłego leczenia ratującego życie, takich jak hemodializa, hemodiafiltracja czy dializa otrzewnowa.
- Problem wynika z niejednoznacznej interpretacji przepisów, zwłaszcza art. 22 ustawy z 23 stycznia 2026 r., który nie obejmuje jasno świadczeń ambulatoryjnych.
- RPO skierował zapytania do Ministerstwa Zdrowia i Rzecznika Praw Pacjenta, aby doprecyzować zasady kontynuacji leczenia i obowiązki podmiotów leczniczych.
Źródło:
- https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/rpo-ukraina-obywatele-swiadczenia-zdrowotne-trudnosci-mz-rpp
