Czechy zmagają się z największą od dekad falą zachorowań na wirusowe zapalenie wątroby typu A (WZWA), potocznie nazywane żółtaczką pokarmową. Od początku 2025 roku odnotowano tam już około 2500 przypadków, z czego niemal połowa w Pradze. Sytuacja jest na tyle poważna, że polskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych zaapelowało o unikanie podróży do naszych południowych sąsiadów, szczególnie do stolicy oraz regionów przygranicznych.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie są najnowsze dane epidemiologiczne dotyczące WZW typu A w Czechach i dlaczego mówimy o największej fali zachorowań od dziesięcioleci.
- Dlaczego polskie MSZ odradza podróże do Pragi i regionów przygranicznych oraz jakie środki ostrożności zaleca.
- Jak przebiega zakażenie wirusem HAV, jakie są objawy i które grupy są najbardziej narażone na ciężki przebieg.
- Jak działają szczepienia przeciw WZWA, jaka jest ich skuteczność i kto w Polsce powinien rozważyć szczepienie przed wyjazdem.
Lawinowy wzrost zakażeń – dane epidemiologiczne z Czech
Według czeskiego Państwowego Instytutu Zdrowia Publicznego (SZU), w bieżącym roku odnotowano już 2597 przypadków wirusowego zapalenia wątroby typu A, podczas gdy w całym 2024 roku było ich 636, a w 2023 roku zaledwie 66. Oznacza to skok ponad czterokrotny r/r. Najwięcej zakażeń występuje w:
- Pradze – 1108 przypadków,
- regionie Czech Środkowych – 418,
- kraju morawsko-śląskim – region przy granicy z Polską.
Wśród chorych dominują osoby między 30., a 45. rokiem życia oraz dzieci w wieku 5–9 lat. Dane wskazują także na poważne obciążenie systemu ochrony zdrowia – większość zakażonych wymagała hospitalizacji, a w przypadku 322 osób nie było to możliwe z powodu braku wolnych łóżek.
Od początku roku w Czechach zmarło 29 osób zakażonych WZWA. Wśród zgonów przeważają mężczyźni obciążeni innymi chorobami, takimi jak alkoholizm czy uzależnienia.
MSZ apeluje – Polska odradza wyjazdy do Czech
Polskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych wydało jasny komunikat dotyczący podróży:
Ambasada RP w Pradze informuje o wzroście liczby zachorowań na wirusowe zapalenie wątroby typu A na terenie Republiki Czeskiej. Najwięcej przypadków odnotowano w Pradze, a także w krajach: środkowoczeskim i morawsko-śląskim.
MSZ wskazuje, że osoby podróżujące do Czech powinny unikać:
- spożywania posiłków z niesprawdzonych źródeł,
- picia wody z kranu i napojów z lodem niewiadomego pochodzenia,
- kontaktu z osobami z objawami choroby,
- miejsc o niewystarczających standardach higieny.
Resort zapowiada aktualizowanie ostrzeżeń w zależności od rozwoju sytuacji.
Najgorsza sytuacja w Pradze
Aż 1010–1108 przypadków zakażeń odnotowano w samej Pradze. Według ekspertów epidemia przestała dotyczyć wyłącznie tzw. grup ryzyka. Jak wyjaśnia dr Kamila Ludwikowska z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu:
Zanim pojawiły się oficjalne alerty organów państwowych, w naszym środowisku lekarzy i naukowców zajmujących się chorobami zakaźnymi informacje o sytuacji w Czechach już się pojawiały. Teraz statystyki to potwierdzają. Sprawę monitorowaliśmy na bieżąco.
Jednocześnie podkreśla, że w Pradze wciąż dominują przypadki wśród mężczyzn mających kontakty homoseksualne:
W Europie ta choroba występuje już sporadycznie. Zachorowania wybuchają zazwyczaj w ogniskach, głównie właśnie przez kontakty seksualne, najczęściej przygodne czy ryzykowne
Szczepienia przeciw WZWA – dostępność, skuteczność i rekomendacje w Polsce
Szczepienia przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu A są uznawane przez specjalistów za najskuteczniejszą formę ochrony przed zakażeniem. W obliczu trwającej epidemii w Czechach oraz zwiększonego ryzyka transmisji w regionach przygranicznych, temat szczepień ponownie stał się kluczowy zarówno dla lekarzy, jak i pacjentów planujących podróże. Polska, mimo że nie notuje obecnie dużej liczby zakażeń, rekomenduje szczepienia szczególnie osobom podróżującym lub narażonym na kontakt z większą liczbą ludzi.
Dostępność szczepień dla dorosłych i dzieci
W Polsce szczepionki przeciw WZWA są dostępne:
- w aptekach, które uczestniczą w programie szczepień ochronnych,
- w przychodniach podstawowej opieki zdrowotnej,
- w poradniach medycyny podróży,
- w prywatnych centrach medycznych.
Dorośli mogą zaszczepić się bezpośrednio w aptece, bez konieczności wizyty lekarskiej – farmaceuta ma uprawnienia do wykonania szczepienia po wcześniejszym wywiadzie kwalifikacyjnym. Z kolei dzieci powinny być szczepione pod opieką lekarza. Schemat jest prosty: szczepionkę na receptę należy wykupić w aptece, a następnie zgłosić się na szczepienie do pediatry lub lekarza rodzinnego.
Ceny szczepionek są zróżnicowane. Pojedyncza dawka kosztuje ok. 150 zł, natomiast pełny schemat (zawierający dwie dawki podawane w odstępie 6–12 miesięcy) daje odporność na ponad 20 lat.
Skuteczność i mechanizm działania szczepionki
Szczepionki przeciw WZWA cechują się bardzo wysoką skutecznością, co potwierdzają wieloletnie badania kliniczne oraz obserwacje populacyjne. Już jedna dawka generuje odporność na poziomie 97%, a po podaniu drugiej dawki odporność utrzymuje się przez dekady – najczęściej nawet całe życie.
Szczepionka zawiera inaktywowanego wirusa HAV, który nie jest zdolny do wywołania choroby, ale uruchamia produkcję przeciwciał neutralizujących. Dzięki temu organizm jest przygotowany na kontakt z wirusem w środowisku – nawet przy spożyciu skażonej żywności lub wodą.
Kto powinien rozważyć szczepienie? Lista rekomendacji
Polskie Towarzystwo Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych, a także Państwowy Zakład Higieny rekomendują szczepienie przeciw WZWA wszystkim osobom:
- podróżującym do krajów o zwiększonej zachorowalności, w tym obecnie do Czech,
- pracującym w gastronomii, hotelarstwie i turystyce,
- korzystającym z publicznych basenów i ośrodków rekreacji,
- o obniżonym poziomie odporności,
- narażonym na kontakty seksualne zwiększonego ryzyka,
- dzieciom, które ze względu na częsty kontakt z rówieśnikami mogą łatwo przenosić wirusa.
W okresach zwiększonej transmisji – takich jak aktualna sytuacja w Czechach – eksperci podkreślają, że nawet osoby sporadycznie podróżujące powinny rozważyć profilaktyczne zaszczepienie.
Szczepienia a epidemiologia – dlaczego mają kluczowe znaczenie?
Choć wirusowe zapalenie wątroby typu A w Europie występuje dziś relatywnie rzadko, niektóre ogniska – jak obecne w Czechach – pokazują, jak szybko choroba potrafi się rozprzestrzeniać wśród osób o różnym profilu ryzyka. To właśnie populacje niezaszczepione są najbardziej podatne na zakażenie. Szczepienia pełnią podwójną rolę:
- ochraniają jednostkę, znacząco redukując ryzyko ciężkiego przebiegu choroby,
- ograniczają transmisję, tworząc tzw. odporność środowiskową, która spowalnia wybuch ognisk epidemicznych.
Właśnie dlatego epidemiolodzy podkreślają, że osoby planujące wyjazd do Czech w najbliższych tygodniach powinny poważnie rozważyć przyjęcie szczepienia choćby w trybie przyspieszonym.
Zalecenia czeskiego Ministerstwa Zdrowia – jak się chronić?
Czeski resort zdrowia wprowadził szerokie działania prewencyjne. W komunikacie wskazano:
- Regularnie myj ręce po skorzystaniu z toalety, przed posiłkiem i przygotowywaniem jedzenia.
- Dezynfekuj dłonie po podróży transportem publicznym.
- Jedz tylko dobrze ugotowane i bezpieczne potrawy; myj owoce i warzywa.
- Pij wyłącznie bezpieczną wodę; unikaj lodu niewiadomego pochodzenia.
- Zaszczep się przeciw WZWA – to najskuteczniejsza forma ochrony.
Szczepienie już po jednej dawce chroni na poziomie 97%.
Główne wnioski
- Epidemia WZWA w Czechach osiągnęła bezprecedensową skalę — ponad 2500 przypadków od początku roku, z czego ponad 1100 w samej Pradze, oraz 29 zgonów.
- Polskie MSZ apeluje o unikanie podróży do Czech i przypomina o konieczności utrzymania higieny, korzystania z bezpiecznych źródeł żywności oraz spożywania wyłącznie wody butelkowanej.
- Zakażenie HAV szerzy się drogą pokarmową i seksualną, a najwięcej zachorowań dotyczy osób w wieku 30–45 lat oraz dzieci 5–9 lat.
- Szczepienia przeciw WZWA są najskuteczniejszą formą ochrony, dając odporność na poziomie 97% już po pierwszej dawce i są zalecane osobom planującym wyjazd do Czech.
Źródło:
- opracowanie własne, TVN24, Onet, Polsat News
