Oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe (AMR) staje się jednym z największych zagrożeń dla zdrowia publicznego na świecie. Pomimo rosnącej liczby zakażeń wywoływanych przez bakterie oporne na leczenie, tempo opracowywania nowych antybiotyków w ostatnich latach wyraźnie spadło. Najnowszy raport Access to Medicine Foundation wskazuje, że wysiłki przemysłu farmaceutycznego nie nadążają za skalą problemu. W ciągu ostatnich pięciu lat liczba projektów nowych leków przeciw oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe zmniejszyła się o ponad jedną trzecią. Eksperci ostrzegają, że bez zdecydowanych zmian systemowych walka z narastającą opornością może okazać się niewystarczająca.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego rozwój nowych antybiotyków spowalnia mimo rosnącego zagrożenia opornością na środki przeciwdrobnoustrojowe na świecie.
- Jak zmniejszyła się liczba projektów badawczo-rozwojowych dotyczących AMR oraz które firmy farmaceutyczne prowadzą obecnie najwięcej prac nad nowymi terapiami.
- Dlaczego oporność bakterii na leczenie staje się jednym z największych wyzwań współczesnej medycyny i jakie są prognozy dotyczące liczby zgonów w najbliższych dekadach.
- Dlaczego dzieci są szczególnie narażone na skutki zakażeń lekoopornych oraz jak niewiele nowych leków rozwijanych jest z myślą o terapii pediatrycznej.
Oporność na antybiotyki rośnie szybciej niż rozwój nowych terapii
Według raportu przygotowanego przez Access to Medicine Foundation liczba projektów badawczo-rozwojowych dotyczących nowych leków przeciwdrobnoustrojowych spadła w ciągu pięciu lat o 35%. W 2021 roku firmy farmaceutyczne prowadziły 92 projekty związane z opracowaniem nowych antybiotyków i terapii przeciwbakteryjnych. W 2026 roku liczba ta spadła już do 60 projektów.
Eksperci podkreślają, że luka w badaniach nad nowymi lekami przeciw chorobom zakaźnym staje się jednym z najpoważniejszych wyzwań współczesnej medycyny. Jak wskazuje Jayasree K. Iyer, dyrektorka generalna Access to Medicine Foundation:
Potrzeba opracowania nowych antybiotyków nigdy nie była tak pilna.
Ekspertka zwraca uwagę na potencjalnie dramatyczne skutki dalszego braku postępów:
Bez głębokich zmian oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe w ciągu najbliższych dwóch dekad doprowadzi do druzgocącego wzrostu liczby zgonów z powodu zakażeń, którym można było zapobiec. Najmocniej ucierpią najsłabsze grupy w najuboższych państwach.
Które firmy prowadzą badania nad nowymi antybiotykami
Autorzy raportu przeanalizowali działania badawczo-rozwojowe 15 firm farmaceutycznych – siedmiu dużych koncernów innowacyjnych oraz ośmiu małych i średnich przedsiębiorstw biotechnologicznych. W analizie uwzględniono między innymi takie firmy jak:
- GSK
- Pfizer
- Shionogi
- MSD
- Otsuka
Według raportu GSK pozostaje liderem w zakresie badań nad terapiami przeciwdrobnoustrojowymi. Firma prowadzi obecnie 30 projektów badawczo-rozwojowych, obejmujących zarówno szczepionki zapobiegawcze, jak i nowe terapie przeciwbakteryjne. Wśród nich znajdują się także trzy innowacyjne leki w zaawansowanej fazie rozwoju.
W rankingu firm zaangażowanych w badania nad AMR znacząco awansowała również japońska firma Shionogi, która wyprzedziła koncern Pfizer zajmujący wcześniej drugą pozycję. Jednocześnie autorzy raportu podkreślają, że zaangażowanie firm farmaceutycznych pozostaje bardzo zróżnicowane.
Wyniki poszczególnych firm są bardzo zróżnicowane, a żadna nie wykorzystuje jeszcze w pełni swojego potencjału. To pokazuje, że w walce z AMR wciąż przed nami długa droga – podsumowano w raporcie.
AMR – jedno z największych zagrożeń zdrowia publicznego
Oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe pojawia się wtedy, gdy bakterie, wirusy, grzyby lub pasożyty przestają reagować na stosowane przeciwko nim leki. Choć proces ten jest naturalnym elementem ewolucji mikroorganizmów, tempo jego narastania znacząco przyspieszyło w ostatnich dekadach. Główną przyczyną jest nadmierne i niewłaściwe stosowanie antybiotyków, zarówno w medycynie, jak i w rolnictwie.
Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) pod koniec 2025 roku już jedno na sześć laboratoryjnie potwierdzonych zakażeń bakteryjnych było oporne na standardowe leczenie.
Skala problemu jest ogromna również w Europie. Oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe odpowiada za ponad 35 tysięcy zgonów rocznie w Unii Europejskiej. Jeszcze bardziej niepokojące są prognozy globalne. Według szacunków w latach 2025–2050 nawet 39 milionów osób może umrzeć bezpośrednio z powodu zakażeń wywołanych przez bakterie oporne na leczenie.
Szczególne zagrożenie dla dzieci
Jednym z najbardziej niepokojących wniosków raportu jest bardzo ograniczona liczba projektów badawczych dotyczących terapii pediatrycznych. Dzieci – zwłaszcza te mieszkające w krajach o niskich i średnich dochodach – są szczególnie narażone na zakażenia bakteryjne. Tymczasem w analizowanej puli projektów badawczo-rozwojowych znalazło się zaledwie pięć leków przeznaczonych dla dzieci.
Jedynie 13% projektów dotyczących nowych terapii przeciwdrobnoustrojowych jest rozwijanych z myślą o dzieciach poniżej piątego roku życia. Problem dotyczy także już istniejących antybiotyków. Spośród wszystkich nowych leków wprowadzonych na rynek po 2000 roku tylko 10% posiada oficjalne wskazania pediatryczne.
Dodatkowo opracowanie przyjaznych dzieciom form leków – takich jak zawiesiny czy syropy – często trwa wiele lat.
Obiecujące projekty, ale wciąż za mało nowych leków
Raport wskazuje również kilka obiecujących terapii znajdujących się w zaawansowanej fazie badań klinicznych. Autorzy wyróżnili siedem innowacyjnych projektów, które mogą odegrać istotną rolę w leczeniu zakażeń wywołanych przez bakterie oporne na leczenie. Trzy z nich rozwijane są przez duże firmy farmaceutyczne:
- GSK
- Otsuka
- Shionogi
Cztery kolejne projekty prowadzą firmy biotechnologiczne:
- BioVersys
- F2G
- Innoviva
- Venatorx
Mimo tych obiecujących prac eksperci podkreślają, że liczba naprawdę przełomowych antybiotyków pozostaje bardzo ograniczona.
Konieczne reformy systemowe
Autorzy raportu zwracają uwagę, że jednym z kluczowych problemów jest niewystarczające finansowanie badań nad nowymi antybiotykami. W przeciwieństwie do leków stosowanych w chorobach przewlekłych antybiotyki stosuje się zazwyczaj krótko i tylko w określonych sytuacjach klinicznych. Z tego powodu rozwój takich leków bywa mniej atrakcyjny ekonomicznie dla firm farmaceutycznych. Eksperci podkreślają, że bez zmian w systemie finansowania badań oraz nowych mechanizmów zachęcających do inwestycji w rozwój antybiotyków sytuacja może się pogarszać.
Wysiłki przemysłu nie przyspieszą w takim tempie i na taką skalę, jakiej potrzeba, bez reform na poziomie globalnym i krajowym, zwłaszcza w dziedzinie zamówień publicznych, finansowania i regulacji – stwierdzono w raporcie.
Autorzy dodają, że bez odpowiedniego finansowania działań badawczych walka z opornością na antybiotyki pozostanie przede wszystkim reakcją na kryzys, a nie strategią wyprzedzającą.
Główne wnioski
- Według raportu Access to Medicine Foundation liczba projektów nowych leków przeciwdrobnoustrojowych spadła o 35% – z 92 projektów w 2021 roku do 60 w 2026 roku.
- Oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe odpowiada już za ponad 35 tys. zgonów rocznie w Unii Europejskiej, a globalnie w latach 2025–2050 może doprowadzić do około 39 mln zgonów.
- Najwięcej projektów w obszarze AMR rozwija obecnie GSK, które prowadzi 30 programów badawczo-rozwojowych obejmujących szczepionki i nowe terapie przeciwbakteryjne.
- Wśród wszystkich analizowanych projektów jedynie 13% dotyczy terapii dla dzieci poniżej 5. roku życia, a tylko 10% nowych antybiotyków wprowadzonych po 2000 roku ma wskazania pediatryczne.
Źródło:
- euronews
- https://accesstomedicinefoundation.org/insights-resources/amr-benchmark#amrb–download-2026-amr-benchmark
