Antybiotyki należą do najważniejszych osiągnięć współczesnej medycyny i pozostają podstawowym narzędziem w leczeniu wielu zakażeń bakteryjnych. Coraz więcej badań wskazuje jednak, że ich działanie może wykraczać poza krótkoterminową eliminację patogenów. Najnowsze wyniki opublikowane w czasopiśmie Nature Medicine sugerują, że niektóre antybiotyki mogą wpływać na skład mikrobiomu jelitowego nawet przez wiele lat po zakończeniu leczenia.
Badanie prowadzone przez międzynarodowy zespół naukowców pod kierownictwem badaczy z Uniwersytetu w Uppsali pokazuje, że zmiany w populacjach bakterii jelitowych mogą być widoczne nawet cztery do ośmiu lat po antybiotykoterapii, a w niektórych przypadkach wystarczyła pojedyncza kuracja, aby pozostawić długotrwały ślad w mikrobiomie.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak długo antybiotyki mogą wpływać na mikrobiom jelitowy oraz jakie wnioski przynosi jedno z największych badań w tym obszarze.
- Dlaczego niektóre klasy antybiotyków mogą silniej zaburzać równowagę mikrobiologiczną jelit niż inne.
- Jakie znaczenie dla zdrowia może mieć długotrwała zmiana mikrobiomu jelitowego po antybiotykoterapii.
- W jaki sposób wyniki badania mogą wpłynąć na przyszłe zalecenia dotyczące racjonalnego stosowania antybiotyków.
Mikrobiom jelitowy – kluczowy element zdrowia
Mikrobiom jelitowy to złożony ekosystem mikroorganizmów zamieszkujących przewód pokarmowy człowieka. Tworzą go setki gatunków bakterii, które odgrywają ważną rolę w wielu procesach biologicznych, m.in.:
- trawieniu składników odżywczych,
- regulacji układu odpornościowego,
- metabolizmie leków i substancji chemicznych,
- ochronie przed patogenami.
Zaburzenie równowagi mikrobiologicznej jelit – określane jako dysbioza – może mieć znaczenie dla rozwoju wielu chorób przewlekłych. Badania epidemiologiczne wskazują, że nadmierne stosowanie antybiotyków może być powiązane m.in. z wyższym ryzykiem cukrzycy typu 2, infekcji przewodu pokarmowego czy zaburzeń metabolicznych.
Długoterminowy wpływ antybiotyków na mikrobiom
Dotychczas dobrze udokumentowany był krótkoterminowy wpływ antybiotyków na mikrobiom jelitowy. Wiadomo było, że antybiotyki mogą przejściowo zmniejszać różnorodność bakterii i zmieniać skład mikrobiologiczny jelit. Nowe badanie wskazuje jednak, że skutki antybiotykoterapii mogą utrzymywać się znacznie dłużej, niż wcześniej przypuszczano. Jak wyjaśnia Gabriel Baldanzi, pierwszy autor badania:
Widzimy, że stosowanie antybiotyków już cztery do ośmiu lat temu ma związek ze składem mikrobiomu jelitowego człowieka. Nawet pojedyncza kuracja niektórymi rodzajami antybiotyków pozostawia ślady.
Badacz podkreśla również znaczenie odpowiedzialnego stosowania antybiotyków:
Stosowanie antybiotyków jest w Szwecji traktowane bardzo poważnie, a kraj ten już teraz stosuje rygorystyczne zasady dotyczące antybiotykoterapii.
Jedno z największych badań mikrobiomu jelitowego
Badanie objęło 14 979 dorosłych mieszkańców Szwecji. Naukowcy wykorzystali dane z krajowego rejestru leków na receptę oraz szczegółowe analizy mikrobiomu jelitowego uczestników. Szwedzki system rejestracji leków umożliwił badaczom dokładne prześledzenie historii stosowania antybiotyków przez uczestników badania. Dane te następnie zestawiono z informacjami pochodzącymi z biobanków na Uniwersytecie w Uppsali oraz Uniwersytecie w Lund, które zawierały szczegółowe profile mikrobiologiczne próbek jelitowych.
Dzięki temu naukowcy mogli porównać mikrobiom osób, które stosowały różne antybiotyki, z mikrobiomem osób, które w analizowanym okresie nie przyjmowały tych leków.
Różny wpływ w zależności od rodzaju antybiotyku
Wyniki badania pokazały, że wpływ antybiotyków na mikrobiom jelitowy może być bardzo zróżnicowany i zależy w dużej mierze od rodzaju zastosowanego leku. Najsilniejsze długoterminowe powiązania z zaburzeniami mikrobiomu zaobserwowano w przypadku:
- klindamycyny,
- fluorochinolonów,
- flukloksacyliny.
Z kolei penicylina V, która jest jednym z najczęściej stosowanych antybiotyków w leczeniu infekcji pozaszpitalnych w Szwecji, wiązała się z relatywnie niewielkimi i krótkotrwałymi zmianami w składzie mikrobiomu jelitowego. Profesor Tove Fall z Uniwersytetu w Uppsali zwraca uwagę na zaskakujące wyniki dotyczące jednego z leków:
Silny związek między flukloksacyliną o wąskim spektrum działania a mikrobiomem jelitowym był nieoczekiwany i chcielibyśmy, aby to odkrycie zostało potwierdzone w innych badaniach. Badaczka dodaje również: wierzymy jednak, że wyniki naszego badania mogą pomóc w formułowaniu przyszłych zaleceń dotyczących stosowania antybiotyków, zwłaszcza w przypadku wyboru między dwoma równie skutecznymi antybiotykami, z których jeden ma słabszy wpływ na mikrobiom jelitowy.
Znaczenie dla przyszłych zaleceń terapeutycznych
Wyniki badania mogą mieć istotne znaczenie dla strategii racjonalnego stosowania antybiotyków, znanej jako antibiotic stewardship. Jeżeli przyszłe badania potwierdzą obecne obserwacje, lekarze mogą w przyszłości częściej brać pod uwagę nie tylko skuteczność antybiotyku wobec patogenu, lecz także jego potencjalny wpływ na mikrobiom jelitowy pacjenta.
Podejście takie mogłoby pomóc ograniczyć długoterminowe konsekwencje antybiotykoterapii i lepiej chronić mikrobiologiczną równowagę organizmu.
Kolejne etapy badań nad mikrobiomem
Autorzy badania zwracają uwagę na pewne ograniczenia przeprowadzonej analizy. Dane dotyczące stosowania antybiotyków obejmowały jedynie ostatnie osiem lat, a mikrobiom jelitowy był analizowany tylko raz u każdego uczestnika. Naukowcy rozpoczęli już jednak kolejną fazę projektu. Jak wyjaśnia profesor Tove Fall:
Obecnie pobieramy drugą próbkę od prawie połowy uczestników. Badaczka dodaje: pozwoli nam to jeszcze lepiej zrozumieć czas rekonwalescencji i zidentyfikować mikrobiomy jelitowe, które są bardziej podatne na zaburzenia po antybiotykoterapii.
Główne wnioski
- Badanie opublikowane w Nature Medicine obejmujące 14 979 dorosłych mieszkańców Szwecji wykazało, że antybiotyki mogą wpływać na skład mikrobiomu jelitowego nawet 4–8 lat po zakończeniu leczenia.
- Naukowcy wykorzystali dane ze szwedzkiego rejestru leków na receptę oraz analizy mikrobiomu z biobanków Uniwersytetu w Uppsali i Lund, co umożliwiło dokładne powiązanie historii antybiotykoterapii ze zmianami w mikrobiomie.
- Najsilniejsze długoterminowe powiązania ze zmianami mikrobiomu zaobserwowano w przypadku klindamycyny, fluorochinolonów i flukloksacyliny, natomiast penicylina V wiązała się z relatywnie niewielkimi i krótkotrwałymi zmianami.
- Wyniki sugerują, że przy wyborze terapii lekarze mogą w przyszłości uwzględniać nie tylko skuteczność antybiotyku, ale także jego potencjalny wpływ na mikrobiom jelitowy.
Źródło:
- https://www.nature.com/articles/s41591-026-04284-y
- Uppsala University
