Ministerstwo Zdrowia opublikowało 13 kluczowych zaleceń dotyczących organizacji opieki onkologicznej oraz postępowania klinicznego u pacjentów z rakiem okrężnicy. Dokument obejmuje diagnostykę, kwalifikację do leczenia, dobór terapii oraz obserwację po jej zakończeniu. Obwieszczenie z 29 października 2026 r. ukazało się 30 października w Dzienniku Urzędowym Ministra Zdrowia (poz. 78). Zalecenia ogłoszono na podstawie przepisów ustawy o Krajowej Sieci Onkologicznej.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie 13 zaleceń dotyczących raka okrężnicy opublikowało Ministerstwo Zdrowia.
- Jakie badania diagnostyczne i molekularne zaleca się przed rozpoczęciem leczenia.
- Jakie zasady dotyczą wyboru terapii i oceny zaawansowania nowotworu.
- Jak powinna wyglądać obserwacja i opieka nad pacjentem po zakończeniu leczenia.
Ministerstwo Zdrowia określiło zasady postępowania w raku okrężnicy
Podstawą prawną obwieszczenia jest art. 24 ust. 1 ustawy z 9 marca 2023 r. o Krajowej Sieci Onkologicznej. Dokument podpisała w zastępstwie Ministra Zdrowia podsekretarz stanu Katarzyna Kęcka.
Zalecenia opracowano na podstawie publikacji P. Potemskiego i współautorów „NCCN Clinical Practice Guidelines in Oncology. Poland Edition: Colon Cancer”, wersja 5.2024 z 8 kwietnia 2025 r.
Dokument obejmuje 13 zaleceń, które odnoszą się do kolejnych etapów opieki nad chorym – od potwierdzenia rozpoznania patomorfologicznego, przez ocenę zaawansowania nowotworu i leczenie, aż po rehabilitację oraz monitorowanie ryzyka nawrotu.
Diagnostyka raka okrężnicy i dobór leczenia – najważniejsze zalecenia
Zgodnie z opublikowanym dokumentem u pacjentów z podejrzeniem raka okrężnicy, którzy mogą zostać poddani leczeniu onkologicznemu, wymagane jest potwierdzenie rozpoznania patomorfologicznego.
W diagnostyce zaleca się określenie stopnia zaawansowania nowotworu według klasyfikacji TNM, oznaczenie stężenia antygenu rakowo-płodowego (CEA) oraz wykonanie tomografii komputerowej klatki piersiowej, jamy brzusznej i miednicy mniejszej.
Ważną część zaleceń stanowi diagnostyka molekularna. U chorych z nieoperacyjnym przerzutowym rakiem okrężnicy przed rozpoczęciem leczenia systemowego należy oznaczyć status MSI/MMR oraz genów KRAS, NRAS i BRAF. Wyniki tych badań mają znaczenie dla wyboru terapii.
Ministerstwo Zdrowia wskazuje również na konieczność odpowiedniego planowania opieki po zakończeniu leczenia, z podziałem zadań między onkologa a lekarza pierwszego kontaktu.
Pełna lista 13 zaleceń Ministerstwa Zdrowia dotyczących raka okrężnicy
Poniższa tabela zawiera oryginalną treść zaleceń opublikowanych w załączniku do obwieszczenia Ministra Zdrowia z 29 października 2026 r. Zachowano numerację, brzmienie oraz siłę zaleceń.
| Nr | Zalecenie – treść oryginalna | Siła zalecenia |
|---|---|---|
| 1 | U pacjenta z podejrzeniem raka okrężnicy, u którego możliwe jest zastosowanie leczenia onkologicznego, jest wymagane ustalenie rozpoznania patomorfologicznego zgodnie ze standardami organizacyjnymi opieki zdrowotnej w dziedzinie patomorfologii1) oraz stosując wytyczne dla pracowni i zakładów patomorfologii2) | (-) |
| 2 | U pacjenta z rozpoznaniem raka okrężnicy należy przeprowadzić wywiad rodzinny i w przypadku uzasadnionego podejrzenia zespołu uwarunkowanego genetycznie skierować pacjenta do poradni genetycznej. | 2A |
| 3 | W ramach diagnostyki raka okrężnicy zaleca się określenie zaawansowania choroby według klasyfikacji TNM3) oraz oznaczenie stężenia CEA. Oznaczenie statusu niestabilności mikrosatelitarnej/czynności genów naprawy niesparowanych zasad DNA (MSI/MMR) jest zalecane w przypadkach, w których wynik może mieć wpływ na decyzje terapeutyczne. | 2A |
| 4 | U pacjenta z rozpoznaniem raka okrężnicy, w ramach oceny zaawansowania choroby (klasyfikacja kliniczna cTNM3)), zalecana jest tomografia komputerowa jamy brzusznej, miednicy mniejszej oraz klatki piersiowej. | 2A |
| 5 | U pacjenta z rozpoznaniem raka okrężnicy w stopniu pT13) po leczeniu radykalnym (tj. po resekcji R0 metodą endoskopową i bez histologicznych czynników ryzyka przerzutów do węzłów chłonnych) zalecana jest obserwacja. | 2A |
| 6 | U pacjenta leczonego chirurgicznie z intencją radykalną w raporcie pooperacyjnym należy określić stopień zaawansowania choroby według klasyfikacji pTNM3) z uwzględnieniem oceny histopatologicznej co najmniej 12 węzłów chłonnych usuniętych w czasie zabiegu. | 2A |
| 7 | U pacjenta z rozpoznaniem raka okrężnicy w stopniu III według klasyfikacji TNM3) zalecana jest chemioterapia uzupełniająca przy uwzględnieniu braku przeciwwskazań do jej stosowania. | 2A |
| 8 | U pacjenta z rozpoznanym zaawansowanym lub przerzutowym rakiem okrężnicy wybór terapii systemowej zależy od wyników oznaczeń markerów molekularnych. Zalecane są chemioterapia jedno lub dwulekowa, sama lub w skojarzeniu z lekiem biologicznym, albo immunoterapia. | 2A |
| 9 | U pacjenta z rozpoznaniem nieoperacyjnego przerzutowego raka okrężnicy należy przed rozpoczęciem leczenia systemowego oznaczyć status MSI/MMR, genów KRAS, NRAS i BRAF oraz wykonać inne badania molekularne, jeśli wynik tych oznaczeń może wpłynąć na decyzję terapeutyczną. | 2A |
| 10 | Plan obserwacji po leczeniu (zakres i częstość badań kontrolnych) należy dostosować do stopnia zaawansowania i ryzyka nawrotu raka okrężnicy. Należy uwzględnić kolonoskopię, a innymi elementami obserwacji mogą być: tomografia komputerowa jamy brzusznej, klatki piersiowej i miednicy mniejszej oraz oznaczanie CEA. | 2A |
| 11 | Po zakończonym leczeniu należy opracować plan opieki nad pacjentem z określeniem zadań dla onkologa i lekarza pierwszego kontaktu w zakresie obserwacji pacjenta pod kątem powikłań po leczeniu i wczesnego wykrycia możliwej wznowy. | 2A |
| 12 | Pacjentowi należy zapewnić dostęp do rehabilitacji, pomocy psychologicznej, poradnictwa dietetycznego oraz w przypadkach tego wymagających, konsultacji psychiatrycznej. | 2A |
| 13 | Jeśli pacjent z przyczyn medycznych ma przeciwwskazania do określonego rodzaju leczenia przeciwnowotworowego zakres wykonywanej diagnostyki należy odpowiednio zmodyfikować wraz z uzasadnieniem. | 2A |
Przypisy do tabeli zgodne z dokumentem źródłowym:
1) Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 grudnia 2017 r. w sprawie standardów organizacyjnych opieki zdrowotnej w dziedzinie patomorfologii (Dz. U. poz. 2435).
2) R. Langfort i wsp.: Standardy organizacyjne oraz standardy postępowania w patomorfologii. Wytyczne dla pracowni/zakładów patomorfologii.
3) Według klasyfikacji TNM AJCC 2017 (8. Rewizja).
Główne wnioski
- Ministerstwo Zdrowia opublikowało 13 zaleceń dotyczących raka okrężnicy w obwieszczeniu z 29 października 2026 r., ogłoszonym dzień później w Dzienniku Urzędowym MZ (poz. 78).
- Diagnostyka obejmuje rozpoznanie patomorfologiczne, ocenę zaawansowania według TNM, oznaczenie CEA oraz badania obrazowe, a w określonych przypadkach również diagnostykę molekularną.
- U pacjentów z nieoperacyjnym przerzutowym rakiem okrężnicy należy oznaczyć status MSI/MMR oraz genów KRAS, NRAS i BRAF przed rozpoczęciem leczenia systemowego.
- Po zakończeniu leczenia należy opracować plan dalszej opieki nad pacjentem, określający zadania onkologa i lekarza pierwszego kontaktu w monitorowaniu powikłań oraz wykrywaniu możliwego nawrotu choroby.
Źródło:
- https://dziennikmz.mz.gov.pl/legalact/2026/78/
