Po raz pierwszy na świecie eksperymentalna szczepionka mająca zapobiegać rakowi płuc trafi do badań klinicznych. LungVax, opracowana przez zespoły z University College London (UCL) i Uniwersytetu Oksfordzkiego, ma potencjał zrewolucjonizować profilaktykę jednego z najbardziej śmiertelnych nowotworów, odpowiedzialnego rocznie za ponad 48 tys. zachorowań tylko w Wielkiej Brytanii. Projekt otrzymał finansowanie w wysokości 2,06 mln funtów od Cancer Research UK przy wsparciu CRIS Cancer Foundation i rozpocznie fazę I latem 2026 r., po uzyskaniu zgody regulatorów.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Na czym polega działanie pierwszej na świecie eksperymentalnej szczepionki LungVax i dlaczego może zmienić profilaktykę raka płuc.
- Jakie grupy pacjentów zostaną objęte badaniami klinicznymi i jakie korzyści mogą odnieść osoby z wysokim ryzykiem zachorowania.
- Jakie instytucje i badacze stoją za projektem oraz jakie finansowanie umożliwiło rozpoczęcie fazy I (2,06 mln funtów).
- Dlaczego naukowcy uważają, że podejście immunoprofilaktyczne może pomóc zatrzymać transformację nowotworową, zanim do niej dojdzie.
Przełom w profilaktyce – czym jest szczepionka LungVax?
LungVax to pierwsza na świecie szczepionka zaprojektowana w celu zapobiegania rakowi płuc u osób z grup wysokiego ryzyka. Wykorzystuje ona technologię wektorową opracowaną przez Uniwersytet Oksfordzki podczas pandemii COVID-19, czyli platformę, która okazała się skuteczna, bezpieczna i łatwa do podania na dużą skalę.
Szczepionka zawiera instrukcje genetyczne, które pobudzają układ odpornościowy do rozpoznawania i niszczenia komórek wykazujących cechy wczesnej transformacji nowotworowej. Kluczem są neoantygeny i antygeny nowotworowe pojawiające się na powierzchni komórek płuc już w najwcześniejszych etapach rozwoju raka.
Cel badaczy: „skłonienie układu odpornościowego do rozpoznawania tych wczesnych nieprawidłowych komórek i niszczenia ich, zanim przekształcą się w komórki nowotworowe”.
Dlaczego rak płuc wymaga nowych strategii ochrony?
Rak płuc pozostaje jednym z najtrudniejszych nowotworów do leczenia. Mniej niż 10% pacjentów przeżywa 10 lat od diagnozy. Profesor Mariam Jamal-Hanjani podkreśla dramatyzm tej statystyki:
Mniej niż 10% osób z rakiem płuc przeżywa chorobę przez 10 lat lub dłużej. To musi się zmienić, a ta zmiana nastąpi dzięki ukierunkowaniu leczenia raka płuc na najwcześniejsze stadia.
Wczesne wykrycie rak płuca jest trudne, a znaczna część przypadków diagnozowana jest dopiero na zaawansowanych etapach, kiedy szanse na skuteczne leczenie drastycznie spadają. Dlatego LungVax ma przenieść punkt ciężkości z leczenia na zapobieganie. Jak dodaje Jamal-Hanjani:
Szczepionki profilaktyczne nie zastąpią rzucenia palenia jako najlepszego sposobu na zmniejszenie ryzyka zachorowania na raka płuc. Mogą jednak stanowić realną metodę zapobiegania powstawaniu niektórych nowotworów.
Finansowanie i przygotowania do badań klinicznych
Projekt otrzymał łącznie 2,06 mln funtów na czteroletni program badań klinicznych. Środki przekazała Cancer Research UK przy kluczowym wsparciu CRIS Cancer Foundation. Badania fazy I, planowane na lato 2026 r., będą obejmować:
- ocenę optymalnej dawki szczepionki,
- analizę bezpieczeństwa i działań niepożądanych,
- monitorowanie odpowiedzi immunologicznej,
- sprawdzenie, jak łatwo i skutecznie można podawać preparat.
Profesor Jamal-Hanjani zapowiada:
Badanie kliniczne LungVax to kluczowy pierwszy krok w udostępnieniu tej szczepionki osobom o najwyższym ryzyku zachorowania. Będziemy uważnie obserwować, jak ludzie reagują na szczepionkę, jak łatwo ją podać i kto może odnieść z niej największe korzyści w przyszłości.
Na kim będzie testowana pierwsza szczepionka na raka płuc?
Badacze wskazują dwie kluczowe grupy:
1. Pacjenci, u których usunięto raka we wczesnym stadium
To osoby z największym ryzykiem nawrotu – szansa na powrót choroby w ciągu kilku lat jest u nich wysoka.
2. Osoby poddawane badaniom przesiewowym w ramach Lung Screening Programme
Testowanie w tej grupie pozwoli ocenić skuteczność szczepionki u osób z dużym ryzykiem transformacji nowotworowej, ale bez obecnych zmian nowotworowych.
Jeżeli wyniki będą obiecujące, LungVax trafi do badań na większej populacji osób zagrożonych rakiem płuc – zarówno palących, jak i niepalących.
LungVax – kulminacja lat badań biologii raka
Profesor Sarah Blagden z Uniwersytetu Oksfordzkiego, współtwórczyni projektu, mówi:
Rak płuc jest śmiertelny i odbiera życie zbyt wielu osobom. Od dziesięcioleci wskaźnik przeżywalności jest bardzo niski. LungVax to nasza szansa, by aktywnie zapobiegać tej chorobie.
Ocenia, że projekt jest zwieńczeniem ogromnego postępu nauki:
Lata badań nad biologią raka, zrozumienie fundamentalnych zmian zachodzących w najwcześniejszych stadiach choroby, zostaną teraz poddane próbie.
Blagden podkreśla także znaczenie finansowania:
To finansowanie oznacza, że po raz pierwszy mamy nadzieję, że ludzie będą mogli otrzymać LungVax w ramach badań klinicznych od przyszłego roku.
Głos pacjentów: dlaczego te badania są tak ważne?
Jedną z osób wspierających projekt jest 55-letni Graeme Dickie, który zachorował na raka płuc w wieku 42 lat i spędził lata na intensywnym leczeniu. Opowiada:
Jestem dowodem na to, że badania ratują życie. Dzięki naukowcom ciężko pracującym rok po roku nad opracowywaniem nowych testów i metod leczenia mogłem cieszyć się wieloma kolejnymi latami szczęścia z rodziną.
Dodaje także:
Dla mnie badania są niezwykle ważne. Osobiście nie będę mógł skorzystać bezpośrednio z LungVax, ale wiem, że moja historia pomoże innym uzyskać dostęp do lepszych interwencji na wczesnym etapie.
Perspektywa organizacji badawczych i fundacji
Michelle Mitchell, dyrektor naczelna Cancer Research UK, podkreśla znaczenie projektu:
Chcemy świata, w którym można zapobiegać większej liczbie nowotworów. Jesteśmy teraz na etapie, w którym nasza wiedza o biologii raka, budowana latami żmudnych badań, otwiera nowe możliwości zapobiegania tej chorobie. Wspierając badania kliniczne LungVax, poddamy szczepionkę najbardziej rygorystycznym testom naukowym i podejmiemy ten ważny pierwszy krok w kierunku świata, w którym ludzie będą żyć dłużej i lepiej, wolni od strachu przed rakiem płuc.
Współzałożycielka CRIS Cancer Foundation, Lola Manterola, dodaje:
W CRIS jesteśmy zdeterminowani, aby położyć kres nowotworom, finansując najzdolniejszych badaczy. Dziś nauka daje nam szansę na zmianę przyszłości raka. Po raz pierwszy nasza wiedza o układzie odpornościowym pozwala nam wyobrazić sobie zatrzymanie choroby, zanim się pojawi.
Główne wnioski
- LungVax jest pierwszą na świecie szczepionką opracowaną, aby zapobiegać rakowi płuc i wykorzystuje technologię wektorową znaną z badań nad COVID-19, tworząc instrukcje rozpoznawania neoantygenów nowotworowych.
- Projekt otrzymał 2,06 mln funtów finansowania od Cancer Research UK przy wsparciu CRIS Cancer Foundation, a badania fazy I mają rozpocząć się latem 2026 r., po uzyskaniu zgód regulacyjnych.
- Badania obejmą osoby po wczesnym leczeniu raka płuc oraz uczestników programów przesiewowych, aby ocenić bezpieczeństwo, dawkę i immunologiczną odpowiedź na LungVax.
- Eksperci podkreślają, że LungVax może stać się pierwszą realną metodą profilaktyki najgroźniejszego nowotworu na świecie, choć nie zastąpi zaprzestania palenia jako kluczowego działania ochronnego.
Źródło:
- University College London
