Rzecznik Praw Obywatelskich Marcin Wiącek zaapelował do premiera Donalda Tuska o pilne zmiany systemowe dotyczące dostępu do opieki zdrowotnej dla osób w kryzysie bezdomności, zarówno w Polsce, jak i poza granicami kraju. W wystąpieniu wskazał na liczne problemy proceduralne i prawne, które uniemożliwiają tej grupie obywateli korzystanie z przysługujących im świadczeń medycznych finansowanych ze środków publicznych.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie problemy mają osoby w kryzysie bezdomności z dostępem do leczenia.
- Dlaczego obecne przepisy są niewystarczające w sytuacjach nagłych i transgranicznych.
- Jakie zmiany w procedurach proponuje Rzecznik Praw Obywatelskich.
Problemy z dostępem do leczenia w kraju i za granicą
W piśmie do premiera Rzecznik podkreśla, że osoby w kryzysie bezdomności, mimo posiadania obywatelstwa polskiego, często nie mogą skorzystać z opieki zdrowotnej, zwłaszcza w sytuacjach nagłych. Dotyczy to zarówno pobytu za granicą, jak i w kraju. W praktyce barierą jest brak potwierdzenia prawa do świadczeń, co wiąże się z długotrwałymi i sformalizowanymi procedurami, niedostosowanymi do specyfiki sytuacji osób w kryzysie.
Do Biura RPO trafiają sygnały o przypadkach, w których polscy obywatele przebywający czasowo za granicą – często w stanie krytycznym – nie otrzymują pomocy z powodu braku formalnego potwierdzenia prawa do leczenia. W niektórych sytuacjach kończy się to tragicznie, gdyż czas oczekiwania na decyzję uniemożliwia udzielenie pomocy ratującej życie.
Potrzebne uproszczenia i koordynacja między resortami
Wśród propozycji przedstawionych przez Rzecznika znalazły się m.in.: uproszczenie procedury potwierdzania prawa do świadczeń, przyznanie konsulom uprawnień do wydawania odpowiednich dokumentów, a także wyznaczenie w Centrali NFZ osoby koordynującej powroty do kraju w celach medycznych.
RPO wskazuje również na konieczność lepszego zdefiniowania miejsca zamieszkania w przepisach, co pozwoliłoby uniknąć sytuacji, w których brak takiej informacji uniemożliwia podjęcie działań przez właściwy organ. Zwrócono także uwagę, że w sytuacjach nagłych prawo do świadczeń powinien móc poświadczyć także zagraniczny świadczeniodawca – obecnie takiej możliwości przepisy nie przewidują.
Potrzeba także zmian w zakresie abolicji i upadłości
Wystąpienie do premiera obejmuje również problematykę upadłości konsumenckiej w kontekście osób w kryzysie bezdomności. Zdaniem RPO obecny system nie uwzględnia ich rzeczywistej sytuacji – w szczególności w zakresie zobowiązań alimentacyjnych, nawiązek czy grzywien, które są nieściągalne, ale nadal obciążają osoby nieposiadające środków do życia.
Rzecznik zaproponował rozważenie wprowadzenia warunkowej abolicji oraz możliwości fakultatywnego zawieszania obowiązków na mocy kodeksu karnego wykonawczego. Takie zmiany mogłyby stanowić realne wsparcie dla osób próbujących wyjść z wieloletniego kryzysu.
Strategia rządu a realia – potrzebne działania
Rzecznik przypomina, że zgodnie z Konstytucją oraz rządową strategią współpracy z Polonią na lata 2025–2030, państwo ma obowiązek zapewnić każdemu obywatelowi dostęp do świadczeń zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych – niezależnie od jego sytuacji materialnej i miejsca pobytu.
W związku z tym RPO zaapelował do premiera o ocenę aktualnego stanu realizacji tych założeń i przedstawienie planowanych działań legislacyjnych oraz organizacyjnych, które mają poprawić sytuację najbardziej wykluczonych obywateli.
Źródło:
Główne wnioski
- Osoby bezdomne mają realne trudności z uzyskaniem potwierdzenia prawa do leczenia, zarówno w Polsce, jak i za granicą, zwłaszcza w nagłych przypadkach.
- Rzecznik Praw Obywatelskich apeluje o uproszczenie procedur administracyjnych.
- RPO proponuje nadanie konsulom nowych uprawnień oraz powołanie osoby w Centrali NFZ do koordynowania powrotów bezdomnych obywateli do Polski w celach medycznych.
- W wystąpieniu uwzględniono również potrzebę zmian w przepisach o abolicji i upadłości konsumenckiej w odniesieniu do osób w skrajnym kryzysie życiowym.
- RPO
