31 maja obchodzony jest Światowy Dzień bez Tytoniu. Tegoroczna kampania Światowej Organizacji Zdrowia koncentruje się na obalaniu mitów dotyczących nowych produktów nikotynowych. Jednocześnie Ministerstwo Zdrowia przygotowuje uruchomienie ogólnopolskiego Programu badań przesiewowych raka płuca, który ma wystartować 1 października 2026 r. i objąć osoby znajdujące się w grupie najwyższego ryzyka zachorowania.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie są założenia ogólnopolskiego Programu badań przesiewowych raka płuca.
- Kto będzie mógł skorzystać z badań finansowanych przez Ministerstwo Zdrowia.
- Jakie wyniki przyniósł pilotaż programu realizowany w północnej Polsce.
- Dlaczego eksperci apelują o walkę z mitami dotyczącymi nowych produktów nikotynowych.
WHO: wszystkie produkty nikotynowe są szkodliwe
Światowa Organizacja Zdrowia zwraca uwagę, że e-papierosy, wyroby z tytoniem podgrzewanym oraz saszetki nikotynowe są często przedstawiane jako mniej szkodliwe alternatywy dla tradycyjnych papierosów. Zdaniem ekspertów takie przekazy mogą prowadzić do błędnego przekonania o bezpieczeństwie tych produktów.
– To jest naprawdę dobry moment, żeby skończyć z mitami. Kolorowe opakowania, słodkie smaki czy atrakcyjny wygląd produktów mają budować fałszywe poczucie bezpieczeństwa. A prawda jest zupełnie inna. Każdy produkt, który zawiera toksyczną nikotynę jest szkodliwy. Wpływa na mózg człowieka, powoduje uzależnienia, a także inne groźne choroby, w tym te śmiertelne – mówi prof. Łukasz Balwicki, kierownik Centrum Profilaktyki Nikotynowej UCK i konsultant krajowy w dziedzinie zdrowia publicznego.
Eksperci zwracają szczególną uwagę na młode osoby, które coraz częściej rozpoczynają kontakt z nikotyną od nowych produktów dostępnych na rynku.
Uzależnienie od nikotyny wymaga leczenia i wsparcia
Specjaliści podkreślają, że uzależnienie od nikotyny powinno być traktowane jako problem zdrowotny wymagający profesjonalnego wsparcia, a nie powód do stygmatyzowania pacjentów.
Konsultant krajowa w dziedzinie chorób płuc dr n. med. Małgorzata Czajkowska-Malinowska wskazuje, że edukacja oraz odpowiednie wsparcie medyczne są kluczowe dla zwiększenia skuteczności prób rzucenia palenia.
– Każda próba rzucenia palenia jest krokiem w stronę zdrowia. Nawet jeśli pacjent wraca do nałogu, nie powinniśmy mówić o porażce – powinniśmy pomóc mu podjąć kolejną próbę, lepiej przygotowaną i wspartą medycznie. Uzależnienie od nikotyny jest bardzo silnym uzależnieniem, dlatego porzucenie palenia wymaga też wsparcia otoczenia – podkreśla konsultant krajowa.
Rak płuca pozostaje najczęstszą przyczyną zgonów nowotworowych
Według danych Krajowego Rejestru Nowotworów (2024) rak płuca nadal odpowiada za największą liczbę zgonów z powodu nowotworów złośliwych w Polsce. Jednym z głównych problemów pozostaje zbyt późne rozpoznawanie choroby, kiedy możliwości leczenia radykalnego są już ograniczone.
Prognozy epidemiologiczne wskazują, że do 2029 r. liczba nowych zachorowań może przekroczyć 32,5 tys. przypadków rocznie.
Eksperci podkreślają, że poprawa wyników leczenia wymaga równoczesnego prowadzenia działań profilaktycznych, edukacyjnych oraz wdrażania programów umożliwiających wcześniejsze wykrywanie nowotworów.
Program badań przesiewowych raka płuca ruszy 1 października
Ministerstwo Zdrowia zdecydowało o uruchomieniu Programu badań przesiewowych raka płuca, którego podstawowym narzędziem diagnostycznym będzie niskodawkowa tomografia komputerowa (NDTK).
Program ma umożliwić wykrywanie zmian nowotworowych jeszcze przed pojawieniem się objawów klinicznych. Według założeń resortu zdrowia wdrożenie badań przesiewowych może przyczynić się do zmniejszenia liczby zgonów z powodu raka płuca o 12-28%.
Badania będą realizowane w wyspecjalizowanych ośrodkach spełniających określone wymagania kadrowe i techniczne. Pacjenci z nieprawidłowymi wynikami zostaną skierowani na dalszą diagnostykę oraz leczenie.
Dane z pilotażu: 80% badanych deklarowało chęć rzucenia palenia
W latach 2020-2023 w makroregionie północnym prowadzony był pilotaż programu wczesnego wykrywania raka płuca.
Z danych przedstawionych przez prof. Witolda Rzymana, kierownika Katedry Chirurgii Klatki Piersiowej Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego i konsultanta krajowego w tej dziedzinie, wynika, że uczestnicy programu wypalali średnio 21 papierosów dziennie, a przeciętne obciążenie paleniem wynosiło 36 paczkolat.
– W pilotażu, który prowadziłem na północy Polski wzięło udział ponad 3 tysiące osób. Z przeprowadzonej wśród pacjentów ankiety wiemy, że aż 80% z nich deklaruje chęć rzucenia palenia. Mamy zatem o kogo walczyć – podkreśla prof. Witold Rzyman
Kto będzie mógł skorzystać z programu?
Program skierowano do kobiet i mężczyzn w wieku 55-74 lata, którzy obecnie palą lub palili tytoń w przeszłości.
Warunkiem kwalifikacji będzie historia palenia wynosząca co najmniej 20 paczkolat oraz okres abstynencji tytoniowej nieprzekraczający 15 lat. Tak określona grupa została uznana za populację o najwyższym ryzyku rozwoju raka płuca.
Każdy aktywny palacz objęty programem otrzyma również interwencję antynikotynową wraz z informacją o możliwościach leczenia uzależnienia od tytoniu.
Polska dołącza do krajów prowadzących ogólnokrajowe badania przesiewowe
Ministerstwo Zdrowia podkreśla, że rozwiązania przyjęte w programie są zgodne z modelami funkcjonującymi już w innych państwach europejskich.
Po wdrożeniu programu Polska dołączy do krajów takich jak Chorwacja, Czechy i Niemcy, które prowadzą ogólnokrajowe programy badań przesiewowych raka płuca z wykorzystaniem niskodawkowej tomografii komputerowej.
Resort zdrowia wskazuje również, że włączenie NDTK do świadczeń gwarantowanych stanowi realizację kolejnych celów zapisanych w Narodowej Strategii Onkologicznej 2020-2030.
Główne wnioski
- Od 1 października 2026 r. ruszy ogólnopolski Program badań przesiewowych raka płuca z wykorzystaniem niskodawkowej tomografii komputerowej.
- Program obejmie osoby w wieku 55-74 lata z historią palenia wynoszącą co najmniej 20 paczkolat i okresem abstynencji nie dłuższym niż 15 lat.
- Ministerstwo Zdrowia szacuje, że program może zmniejszyć liczbę zgonów z powodu raka płuca o 12-28%.
- W pilotażu obejmującym ponad 3 tys. osób aż 80% uczestników deklarowało chęć rzucenia palenia.
Źródło:
- https://www.gov.pl/web/zdrowie/80-proc-pacjentow-chce-rzucic-palenie-mamy-o-kogo-walczyc-swiatowy-dzien-bez-tytoniu-juz-31-maja
