Wskaźnik masy ciała (BMI) może nie wystarczać do prawidłowej oceny otyłości i jej konsekwencji zdrowotnych. Naukowcy z University College London (UCL) przeanalizowali dane niemal 7000 dorosłych i wykazali, że aż 69% osób z otyłością według BMI nie spełniało kryteriów otyłości klinicznej zgodnie z nową definicją opracowaną przez komisję „The Lancet Diabetes & Endocrinology”. Wyniki opublikowane w „International Journal of Obesity” sugerują, że uwzględnienie funkcjonowania narządów może poprawić identyfikację pacjentów wymagających interwencji medycznej.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego wskaźnik BMI może nie wystarczać do prawidłowej diagnostyki otyłości i oceny jej konsekwencji zdrowotnych.
- Czym różni się otyłość kliniczna od przedklinicznej według nowych kryteriów komisji „The Lancet Diabetes & Endocrinology”.
- Jakie wyniki przyniosło badanie University College London (UCL) obejmujące niemal 7000 dorosłych.
- W jaki sposób nowa definicja otyłości może poprawić identyfikację pacjentów wymagających leczenia i ograniczyć koszty opieki zdrowotnej.
BMI nie wystarcza do oceny otyłości
Tradycyjnie otyłość rozpoznaje się na podstawie wskaźnika BMI wynoszącego co najmniej 30 kg/m². Metoda ta jest prosta i powszechnie stosowana, jednak nie uwzględnia bezpośrednio ilości tkanki tłuszczowej, jej rozmieszczenia ani wpływu na funkcjonowanie organizmu.
W styczniu 2025 roku komisja „The Lancet Diabetes & Endocrinology” zaproponowała nowe ramy diagnostyczne, rozróżniające otyłość przedkliniczną i otyłość kliniczną. Definicja uwzględnia nadmiar tkanki tłuszczowej oraz obecność zaburzeń funkcjonowania narządów lub istotnych ograniczeń codziennej aktywności. Nowe podejście ma umożliwić bardziej precyzyjną ocenę stanu zdrowia pacjenta, zamiast opierania decyzji diagnostycznych wyłącznie na relacji masy ciała do wzrostu.
Badanie UCL objęło niemal 7000 dorosłych
Naukowcy z University College London przeanalizowali dane 6978 osób w wieku 46 lat, uczestniczących w brytyjskim badaniu kohortowym rozpoczętym w 1970 roku. Porównano klasyfikację opartą na BMI z nowymi kryteriami klinicznymi. Zastosowanie obu metod ujawniło znaczące różnice. Według BMI 32% uczestników miało otyłość, 38% nadwagę, a 29% prawidłową masę ciała. Natomiast zgodnie z nową klasyfikacją 18% spełniało kryteria otyłości klinicznej, 53% otyłości przedklinicznej, a 30% nie miało otyłości.
Co szczególnie istotne, 69% osób z BMI wynoszącym co najmniej 30 kg/m² zakwalifikowano do kategorii otyłości przedklinicznej, a jedynie 31% do otyłości klinicznej. Jednocześnie 16,6% osób z nadwagą według BMI spełniało kryteria otyłości klinicznej. Nawet wśród uczestników z prawidłowym BMI u 4% stwierdzono jej oznaki. Wyniki wskazują, że sam BMI może zarówno nie odzwierciedlać rzeczywistego stopnia zaawansowania choroby, jak i pomijać osoby z klinicznie istotnymi konsekwencjami nadmiaru tkanki tłuszczowej.
Nowa definicja może usprawnić opiekę nad pacjentami
Autorzy badania podkreślają, że uwzględnienie objawów klinicznych i funkcjonowania narządów może pomóc lekarzom w ustalaniu priorytetów terapeutycznych. Takie podejście mogłoby również ograniczyć niepotrzebne interwencje i poprawić wykorzystanie zasobów systemu ochrony zdrowia. Jak wyjaśnia główna autorka badania, dr Jo Blodgett z UCL:
Wiek średni to wrażliwy okres, w którym bierzemy pod uwagę trajektorie rozwoju negatywnych skutków zdrowotnych. Zastosowanie nowszej klasyfikacji Lancet w tej grupie wiekowej może pomóc w identyfikacji osób najbardziej narażonych na zły stan zdrowia i tych, które odniosłyby największe korzyści z interwencji. Ma to ogromną wartość z perspektywy decydentów i może zaoszczędzić czas i pieniądze NHS i jej personelowi. Wyjście poza sam wskaźnik BMI umożliwiłoby lepsze odróżnianie zdrowych osób, które mają wysoki wskaźnik BMI ze względu na typ sylwetki, od tych, które mają podstawowe i klinicznie istotne ograniczenia zdrowotne lub dysfunkcję istotnych narządów.
Badacze zaznaczają jednak, że potencjalne oszczędności dla brytyjskiego NHS pozostają przewidywaną korzyścią, a nie bezpośrednio wykazanym rezultatem analizy.
Otyłość kliniczna a ryzyko przedwczesnej śmierci
W badaniu oceniono również związek nowych kategorii diagnostycznych ze śmiertelnością w pięcioletnim okresie obserwacji. Osoby z otyłością przedkliniczną miały około trzykrotnie wyższe ryzyko zgonu, natomiast w grupie z otyłością kliniczną ryzyko było około pięciokrotnie wyższe niż u uczestników bez otyłości.
Jednocześnie tradycyjne kategorie nadwagi i otyłości określone na podstawie BMI nie wykazywały istotnego związku ze śmiertelnością. Wyniki wymagają jednak ostrożnej interpretacji. W całej analizowanej grupie odnotowano zaledwie 27 zgonów, co ogranicza wiarygodność oszacowań. Konieczne są większe badania z dłuższą obserwacją.
Nowe kryteria mogą zmienić sposób prowadzenia badań
Nowa klasyfikacja może mieć znaczenie nie tylko dla praktyki klinicznej, lecz także dla epidemiologii i badań nad otyłością. Jak wskazuje współautor publikacji, dr John Mitchell z UCL:
Definicja komisji Lancet zapewnia również naukowcom bardziej wiarygodny sposób badania, u kogo rozwija się otyłość kliniczna, jak ludzie przechodzą od otyłości przedklinicznej do otyłości klinicznej oraz które grupy są najbardziej narażone na późniejsze choroby.
Propozycję komisji opublikowaną w styczniu 2025 roku poparło 76 międzynarodowych organizacji medycznych i organizacji reprezentujących pacjentów. Jej szersze wdrożenie mogłoby umożliwić bardziej indywidualne planowanie leczenia oraz skuteczniejsze monitorowanie postępu choroby.
Główne wnioski
- BMI nie zawsze odzwierciedla rzeczywisty wpływ otyłości na zdrowie. Badanie University College London obejmujące 6978 osób w wieku 46 lat wykazało, że 69% uczestników z otyłością według BMI nie spełniało kryteriów otyłości klinicznej.
- Nowa definicja otyłości rozróżnia otyłość kliniczną i przedkliniczną. Według kryteriów komisji „The Lancet Diabetes & Endocrinology” 18% badanych miało otyłość kliniczną, 53% przedkliniczną, a 30% nie miało otyłości.
- Otyłość kliniczna może wiązać się z wyższym ryzykiem przedwczesnej śmierci. W pięcioletniej obserwacji ryzyko zgonu było około pięciokrotnie wyższe u osób z otyłością kliniczną i trzykrotnie wyższe u osób z otyłością przedkliniczną. Wyniki wymagają jednak potwierdzenia, ponieważ odnotowano tylko 27 zgonów.
- Nowe kryteria diagnostyczne mogą usprawnić opiekę nad pacjentami i ograniczyć koszty leczenia. Uwzględnienie funkcjonowania narządów oraz ograniczeń codziennej aktywności może pomóc lekarzom lepiej identyfikować osoby wymagające interwencji. Potencjalne oszczędności dla NHS nie zostały jeszcze potwierdzone.
Źródło:
- University College London
- https://www.nature.com/articles/s41366-026-02257-2
