Komitet Noblowski ogłosił laureatów tegorocznej Nagrody Nobla w dziedzinie chemii. Wyróżnienie trafiło do Susumu Kitagawy (Kyoto University), Richarda Robsona (University of Melbourne) i Omara M. Yaghi (University of California, Berkeley) za ich wkład w rozwój metaloorganicznych struktur szkieletowych (MOF). Zbudowane przez nich porowate konstrukcje molekularne otworzyły zupełnie nowe możliwości w tworzeniu funkcjonalnych materiałów o szerokim zastosowaniu – od filtracji toksycznych gazów po magazynowanie CO₂.
To kolejny naukowy Nobel przyznany w tym tygodniu. W poniedziałek Komitet Noblowski ogłosił, że Nagroda Nobla z medycyny 2025 trafiła do Mary E. Brunkow, Freda Ramsdella i Shimona Sakaguchiego za odkrycia dotyczące obwodowej tolerancji immunologicznej, które zrewolucjonizowały podejście do terapii autoimmunologicznych i nowotworowych.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Kto otrzymał Nagrodę Nobla z chemii 2025 i za jakie odkrycie został uhonorowany.
- Czym są struktury metaloorganiczne (MOF) i dlaczego są uznawane za przełomowy materiał.
- Jakie mają zastosowania w przemyśle, ochronie środowiska i nowoczesnych technologiach.
- Jak tegoroczna Nagroda Nobla wpisuje się w szerszy kontekst odkryć naukowych 2025 roku.
Czym są struktury metaloorganiczne?
Nagrodzone badania koncentrowały się na opracowaniu i udoskonaleniu struktur metaloorganicznych (MOF – Metal-Organic Frameworks) – nowej formy architektury molekularnej, w której jony metali połączone są za pomocą długich cząsteczek organicznych. Taka struktura przypomina sieć z dużymi pustymi przestrzeniami, przez które mogą przepływać gazy i inne substancje chemiczne.
BREAKING NEWS
— The Nobel Prize (@NobelPrize) October 8, 2025
The Royal Swedish Academy of Sciences has decided to award the 2025 #NobelPrize in Chemistry to Susumu Kitagawa, Richard Robson and Omar M. Yaghi “for the development of metal–organic frameworks.” pic.twitter.com/IRrV57ObD6
Laureaci nagrody 2025 w dziedzinie chemii, Susumu Kitagawa, Richard Robson i Omar Yaghi, stworzyli chemikom nowe możliwości rozwiązania niektórych wyzwań, przed którymi stoimy – poinformowała Szwedzka Akademia.
Przełomowe zastosowania materiałów MOF
Jak podkreślił Komitet Noblowski, MOF-y mają potencjał, by stać się materiałem XXI wieku. Obecnie materiały te wykorzystywane są na niewielką skalę, jednak wiele firm inwestuje w ich masową produkcję.
Niektórym się to udało. Na przykład, przemysł elektroniczny może teraz wykorzystywać materiały MOF do pochłaniania części toksycznych gazów potrzebnych do produkcji półprzewodników. Inne MOF mogą natomiast rozkładać szkodliwe gazy, w tym te, które mogą być użyte jako broń chemiczna. Wiele firm testuje również materiały, które mogą wychwytywać dwutlenek węgla z fabryk i elektrowni, aby zmniejszyć emisję gazów cieplarnianych – czytamy w oficjalnym uzasadnieniu.
Zastosowania MOF-ów obejmują m.in.:
- pozyskiwanie wody z pustynnego powietrza,
- filtrację i magazynowanie toksycznych gazów,
- wychwyt CO₂ z emisji przemysłowych,
- katalizowanie reakcji chemicznych,
- transport ładunków elektrycznych w nowoczesnych materiałach.
Zdaniem Heinera Linke, przewodniczącego Komitetu Noblowskiego ds. chemii:
Struktury te otwierają przed nami nieprzewidziane dotąd możliwości w zakresie tworzenia materiałów o nowych funkcjach.
Nagroda, która zmienia świat
Nagroda Nobla z chemii przyznawana jest od 1901 roku. Dotychczas wyróżniono nią 197 naukowców. W 1911 roku otrzymała ją Maria Skłodowska-Curie za odkrycie radu i polonu. Wcześniej, w 1903 roku, Skłodowska-Curie została również laureatką w dziedzinie fizyki. W 1935 roku Nobla z chemii przyznano jej córce, Irène Joliot-Curie, oraz zięciowi, Frédéricowi Joliotowi.
W ubiegłym roku nagrodę otrzymali David Baker, Demis Hassabis i John M. Jumper za metody obliczeniowe umożliwiające przewidywanie struktury białek.
W 2025 roku laureaci chemicznego Nobla – Kitagawa, Robson i Yaghi – podzielą się równą częścią nagrody finansowej w wysokości 11 milionów koron szwedzkich (ok. 4,2 mln zł). Otrzymają także tradycyjny złoty medal z wizerunkiem Alfreda Nobla oraz kaligrafowany dyplom.
Co dalej w Tygodniu Noblowskim?
W tym tygodniu poznaliśmy już laureatów Nobla w dziedzinie medycyny oraz fizyki. W czwartek zostanie ogłoszony laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury, a w piątek – Pokojowej Nagrody Nobla. W poniedziałek, 13 października, poznamy zwycięzcę Nagrody Nobla z nauk ekonomicznych, która formalnie nosi nazwę Nagrody Banku Szwecji im. Alfreda Nobla.
Główne wnioski
- Laureatami Nagrody Nobla z chemii 2025 zostali Susumu Kitagawa, Richard Robson i Omar M. Yaghi za rozwój struktur metaloorganicznych (MOF).
- Stworzone przez nich porowate materiały mają potencjał do magazynowania CO₂, oczyszczania powietrza i katalizy reakcji chemicznych.
- MOF-y określane są jako materiał XXI wieku, a wiele firm inwestuje obecnie w ich komercyjne zastosowanie na dużą skalę.
- Tegoroczna nagroda kontynuuje serię przełomowych odkryć – po Noblu z medycyny za obwodową tolerancję immunologiczną.
Źródło:
- The Nobel Prize, Wikipedia
