Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) opublikowała projekt wytycznych, który może znacząco zmienić sposób prowadzenia badań bezpieczeństwa nad przeciwciałami monoklonalnymi (mAbs). Dokument proponuje ograniczenie lub całkowite zastąpienie badań na naczelnych innych niż ludzie w przypadku niektórych klas nowych leków. Jest to kolejny etap realizacji strategii FDA ukierunkowanej na stopniową eliminację badań na zwierzętach, uważaną przez agencję za konieczną w świetle dostępności nowocześniejszych i bardziej humanitarnych metod oceny bezpieczeństwa.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego FDA chce ograniczyć użycie naczelnych w badaniach bezpieczeństwa nowych przeciwciał monoklonalnych.
- Kiedy trzymiesięczne badania toksyczności mogą zastąpić dłuższe testy oraz jakie modele zwierzęce mogą być alternatywą.
- Jakie klasy przeciwciał nie podlegają nowym wytycznym i dlaczego wciąż wymagają bardziej rozbudowanych badań.
- Jak zmiana wpłynie na koszty, etykę i tempo rozwoju leków, a także jak wpisuje się w strategię FDA dotyczącą eliminacji testów na zwierzętach.
Nowe wytyczne FDA – kluczowe założenia
W opublikowanym 2 grudnia projekcie FDA rekomenduje, by nowe monospecyficzne przeciwciała monoklonalne, czyli wiążące jeden określony cel biologiczny, nie wymagały sześciomiesięcznych badań toksyczności na naczelnych. Zamiast tego sponsorzy mogliby przedkładać:
- trzymiesięczne badania toksykologiczne prowadzone na naczelnych, psach lub świnkach miniaturowych,
- zestawienia danych toksyczności uzyskanych dla podobnych już przebadanych przeciwciał,
- uzasadnienia na podstawie krótszych badań, jeśli dłuższe ekspozycje nie są biologicznie wykonalne (np. ze względu na rozwój przeciwciał przeciwko lekowi lub ciężkie reakcje jak anemia).
Co ważne, FDA podkreśla, że jeśli porównywalne przeciwciała nie dawały użytecznych wskazówek toksykologicznych, sponsorzy nie będą musieli wykonywać trzymiesięcznych badań na zwierzętach. To oznacza potencjalne, znaczące ograniczenie wykorzystania naczelnych w preklinicznych programach rozwoju leków.
Jakie produkty nie są objęte nowymi wytycznymi?
Projekt wytycznych nie obejmuje:
- leków ocenianych przez Biuro Chorób Onkologicznych (Office of Oncologic Diseases),
- koniugatów przeciwciało–lek (ADC),
- przeciwciał wielospecyficznych,
- konstrukcji niestandardowych, takich jak jednołańcuchowe fragmenty zmienne.
Są to obszary, w których FDA uznaje obecnie, że brak jest wystarczających danych alternatywnych, aby bezpiecznie ograniczyć testy na zwierzętach.
Reakcje branży naukowej i przemysłu
Publikacja wytycznych spotkała się z szerokim odzewem. Matthew Bailey, prezes Narodowego Stowarzyszenia Badań Biomedycznych, w rozmowie z Fierce ocenił:
Doceniamy zaangażowanie FDA w realizację zasady 3R (Zastąpienie, Ograniczenie i Udoskonalenie) w nowym dokumencie doradczym.
Jednocześnie ostrzegł, że dla niektórych obszarów terapeutycznych brakuje wystarczających danych porównawczych, zwłaszcza w takich dziedzinach jak rzadkie nowotwory, HIV/AIDS czy choroby autoimmunologiczne:
Badania na naczelnych i innych zwierzętach pozostają kluczowe po zakończeniu trzymiesięcznych badań toksyczności tych przeciwciał monoklonalnych – dodał Bailey.
Z kolei regulator oraz część branży CRO zauważają, że zmiana może znacznie usprawnić proces R&D. Rzecznik Charles River Laboratories stwierdził:
Charles River docenia zaangażowanie FDA w poprawę dobrostanu zwierząt w procesie rozwoju przeciwciał monoklonalnych. (…) FDA wydała wytyczne regulacyjne, które pozwolą branży na dalsze wdrażanie zasady 3R.
Argumenty FDA: efektywność, koszty i etyka
Komisarz FDA, dr Marty Makary, podkreślił znaczenie reformy:
Realizujemy nasze zobowiązanie z mapy drogowej dotyczące wyeliminowania wymogu testowania na zwierzętach w procesie oceny leków oraz naszą obietnicę przyspieszenia prac nad lekami i skutecznymi terapiami dla Amerykanów.
Dodał także:
Współczesna nauka dała nam o wiele skuteczniejsze i bardziej humanitarne metody oceny bezpieczeństwa leków niż testy na zwierzętach. Ta reforma może skrócić czas wprowadzania leku na rynek oraz obniżyć koszty badań i rozwoju, co może przełożyć się na niższe ceny leków.
Według FDA, przeciętny program prekliniczny mAb wykorzystuje nawet do 100 naczelnych, głównie makaków, a koszt jednego zwierzęcia wynosi około 50 tys. dolarów. Ograniczenie takich testów może więc przynieść duże korzyści ekonomiczne i etyczne.
NAM – przyszłość oceny bezpieczeństwa leków
FDA wprost zachęca sponsorów do prezentowania strategii wykorzystania metodologii nowego podejścia (NAM) podczas spotkań regulacyjnych, w tym spotkań typu B. NAM obejmują m.in.:
- modele in vitro,
- modele organoidowe,
- zaawansowane modele obliczeniowe,
- symulacje toksykologiczne.
W ostatnich miesiącach również NIH zwiększył inwestycje w rozwój NAM, uruchamiając nowe biuro dedykowane tej dziedzinie oraz wspierając tworzenie centrum organoidów o budżecie 87 mln dolarów.
Kontekst regulacyjny – presja na odchodzenie od badań na zwierzętach
Projekt wytycznych jest także reakcją na niedawne doniesienia, że CDC nakazało badaczom zakończenie wszystkich badań na małpach do końca roku, co wywołało szeroką debatę o przyszłości badań z udziałem naczelnych.
FDA już w kwietniu zapowiedziała strategię stopniowego odchodzenia od testów na zwierzętach w przypadku mAbs, jednak część środowiska badawczego ostrzega, że pełna eliminacja testów nie jest jeszcze możliwa.
Główne wnioski
- FDA proponuje rezygnację z sześciomiesięcznych badań toksyczności na naczelnych dla monospecyficznych przeciwciał monoklonalnych, zastępując je krótszymi, bardziej ukierunkowanymi testami.
- Trzymiesięczne badania lub dane z podobnych przeciwciał mogą wystarczyć, a w niektórych przypadkach FDA dopuszcza całkowite pominięcie dodatkowych badań na zwierzętach.
- Wytyczne nie dotyczą leków onkologicznych, ADC ani przeciwciał wielospecyficznych, gdzie wymagana jest większa pewność toksykologiczna.
- Strategia FDA wspiera zasadę 3R i rozwój nowych metodologii (NAM), obniżając koszty nawet o kilkadziesiąt milionów dolarów rocznie i przyspieszając proces R&D.
Źródło:
- opracowanie własne, FDA, Fierce Biotech
