Średnia długość życia na świecie rośnie, jednak nie oznacza to, że żyjemy zdrowiej. Najnowsza analiza Global Burden of Disease (GBD) 2023, opublikowana w prestiżowym czasopiśmie The Lancet Public Health, pokazuje, że dodatkowe lata życia coraz częściej upływają pod znakiem chorób przewlekłych, niepełnosprawności i pogorszenia jakości życia. Zdaniem autorów badania przyszłość zdrowia publicznego zależy nie tylko od wydłużania życia, lecz przede wszystkim od wydłużania okresu życia w dobrym zdrowiu.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dowiesz się, dlaczego ludzie żyją coraz dłużej, ale jednocześnie spędzają więcej lat z chorobami i niepełnosprawnością.
- Poznasz najważniejsze wyniki badania Global Burden of Disease 2023, opublikowanego w czasopiśmie The Lancet Public Health.
- Zrozumiesz, dlaczego kobiety i mieszkańcy krajów o wysokich dochodach spędzają więcej lat w złym zdrowiu.
- Dowiesz się, jakie choroby przewlekłe i czynniki ryzyka najbardziej wpływają na zdrowe starzenie się oraz jakie działania mogą ograniczyć ten problem.
Długość życia rośnie szybciej niż liczba lat przeżytych w zdrowiu
Analiza objęła dane z lat 1990–2023 dotyczące niemal wszystkich państw świata. Naukowcy oceniali nie tylko oczekiwaną długość życia, ale również oczekiwaną długość życia w zdrowiu (Healthy Life Expectancy – HALE) oraz tzw. lukę zachorowalności, czyli liczbę lat spędzanych z chorobami lub niepełnosprawnością. W ciągu ostatnich trzech dekad:
- średnia długość życia wzrosła z 64,6 do 73,8 roku,
- oczekiwana długość życia w zdrowiu zwiększyła się z 55,9 do 63,1 roku,
- luka zachorowalności wydłużyła się z 8,8 do 10,7 roku.
Oznacza to, że choć żyjemy niemal dziewięć lat dłużej niż na początku lat 90., znaczna część tego dodatkowego czasu przypada na życie z przewlekłymi schorzeniami. W 2023 roku mieszkańcy świata spędzali średnio 14,5% swojego życia w złym stanie zdrowia, podczas gdy w 1990 roku odsetek ten wynosił 13,6%.
Coraz więcej lat z chorobami przewlekłymi
Badacze zwracają uwagę, że pogarszająca się sytuacja nie dotyczy wyłącznie osób starszych. Coraz więcej lat przeżywanych z chorobami obserwuje się już od okresu wczesnej dorosłości. Oznacza to, że wiele osób przez dziesięciolecia funkcjonuje z:
- przewlekłym bólem,
- ograniczeniami sprawności,
- chorobami psychicznymi,
- zaburzeniami narządów zmysłów,
- innymi schorzeniami wymagającymi długotrwałego leczenia.
Pandemia COVID-19 wprawdzie chwilowo wpłynęła na długość życia, jednak – jak podkreślają autorzy – nie zmieniła wieloletniego trendu pogłębiania się luki pomiędzy długością życia, a długością życia w zdrowiu.
Nasze odkrycia sugerują, że przyszłe korzyści w zakresie zdrowia populacji będą wynikać nie tylko z pomocy ludziom w dłuższym życiu, ale także z pomocy w prowadzeniu zdrowszego życia – powiedział dr Christopher Murray, dyrektor Instytutu Mierników i Ewaluacji Zdrowia (IHME) w Szkole Medycznej Uniwersytetu Waszyngtońskiego i główny autor badania.
Najbogatsze kraje mają największą lukę zachorowalności
Jednym z najbardziej zaskakujących wniosków badania jest fakt, że największa liczba lat przeżytych w złym zdrowiu występuje właśnie w krajach o wysokich dochodach. W 2023 roku największą lukę zachorowalności odnotowano w:
- Stanach Zjednoczonych – 14 lat,
- Australii – 13,9 roku,
- Kanadzie – 13,7 roku.
Autorzy podkreślają, że rozwój medycyny skutecznie wydłuża życie pacjentów, jednak nie zawsze pozwala utrzymać ich sprawność i dobrą jakość życia przez kolejne lata. Podobny trend obserwowano we wszystkich siedmiu superregionach analizowanych przez GBD. Największą lukę odnotowano w krajach wysokorozwiniętych (12,7 roku), natomiast najmniejszą w Afryce Subsaharyjskiej (9 lat).
Kobiety żyją dłużej, ale więcej lat chorują
Badanie po raz kolejny potwierdziło, że kobiety żyją dłużej od mężczyzn niemal we wszystkich regionach świata. Jednocześnie to właśnie one spędzają więcej lat z chorobami i niepełnosprawnością. W 2023 roku:
- kobiety żyły średnio 12,1 roku w złym zdrowiu,
- mężczyźni – 9,3 roku.
Co istotne, różnica ta występowała niezależnie od poziomu rozwoju gospodarczego poszczególnych krajów.
Kobiety żyją dłużej niż mężczyźni niemal wszędzie na świecie, ale jednocześnie spędzają więcej tych dodatkowych lat w złym zdrowiu – powiedziała Catherine Bisignano, starsza autorka artykułów naukowych w IHME i współautorka badania. Dodaje również: poprawa zdrowego starzenia się będzie wymagała większego skupienia się na warunkach i czynnikach ryzyka, które wpływają na lata życia z niepełnosprawnością. Zajęcie się nimi na wczesnym etapie poprzez profilaktykę i lepszą opiekę długoterminową może mieć znaczący wpływ na społeczeństwo, system opieki zdrowotnej i gospodarkę.
Jakie choroby odpowiadają za większość lat przeżytych w złym zdrowiu?
Autorzy zwracają uwagę, że ponad połowa wszystkich lat przeżytych z niepełnosprawnością wynika ze stosunkowo niewielkiej grupy przewlekłych schorzeń. W 2023 roku odpowiadały one za 57,4% wszystkich lat przeżytych w złym stanie zdrowia. Największy wpływ miały:
- schorzenia układu mięśniowo-szkieletowego, przede wszystkim przewlekłe bóle krzyża,
- depresja,
- zaburzenia lękowe,
- utrata słuchu związana z wiekiem,
- choroby narządów zmysłów,
- upadki i inne niezamierzone urazy,
- przewlekłe choroby niezakaźne.
Eksperci podkreślają, że większość z tych schorzeń nie prowadzi bezpośrednio do śmierci, jednak przez wiele lat znacząco obniża jakość życia oraz zwiększa zapotrzebowanie na opiekę medyczną i społeczną.
Czynniki ryzyka w dużej mierze można ograniczyć
Badanie wskazuje, że znaczną część lat przeżytych w złym zdrowiu można ograniczyć poprzez skuteczną profilaktykę. Najważniejszymi czynnikami ryzyka pozostają:
- wysokie stężenie glukozy na czczo,
- nadwaga i otyłość (wysoki BMI),
- palenie tytoniu,
- niedożywienie dzieci i matek,
- zanieczyszczenie powietrza (szczególnie w krajach o niższym poziomie rozwoju).
Jednocześnie autorzy podkreślają, że znaczenie poszczególnych czynników różni się w zależności od regionu świata. W krajach rozwiniętych dominują choroby metaboliczne i przewlekłe, natomiast w państwach o niskich dochodach nadal ogromnym problemem pozostaje niedożywienie oraz ograniczony dostęp do podstawowej opieki zdrowotnej.
Zdrowe starzenie się wymaga zmiany priorytetów systemów ochrony zdrowia
Autorzy badania podkreślają, że starzenie się społeczeństw będzie jednym z największych wyzwań zdrowotnych najbliższych dekad. Dlatego polityka zdrowotna powinna koncentrować się nie tylko na wydłużaniu życia, ale przede wszystkim na ograniczaniu liczby lat przeżywanych z chorobami. Eksperci wskazują na konieczność:
- wcześniejszego wykrywania chorób przewlekłych,
- skuteczniejszej profilaktyki,
- rozwoju rehabilitacji,
- lepszego dostępu do opieki długoterminowej,
- zwiększenia dostępności świadczeń z zakresu zdrowia psychicznego,
- wspierania zdrowego stylu życia przez całe życie.
Zdaniem autorów właśnie takie działania mogą ograniczyć rosnące obciążenie systemów ochrony zdrowia oraz poprawić jakość życia starzejących się społeczeństw.
Rosnąca długość życia to nie koniec wyzwań
Wyniki badania Global Burden of Disease 2023 pokazują, że sukces medycyny, jakim jest wydłużenie życia, stawia jednocześnie nowe wyzwania przed systemami ochrony zdrowia. Coraz większym problemem staje się bowiem nie liczba przeżytych lat, lecz ich jakość. Ograniczenie chorób przewlekłych, niepełnosprawności i utraty sprawności będzie jednym z kluczowych celów zdrowia publicznego w nadchodzących dekadach. Eksperci podkreślają, że inwestowanie w profilaktykę, zdrowe starzenie się oraz długoterminową opiekę może przynieść korzyści nie tylko pacjentom, ale również całym społeczeństwom i gospodarkom.
Główne wnioski
- W latach 1990–2023 średnia długość życia na świecie wzrosła z 64,6 do 73,8 roku, jednak luka zachorowalności zwiększyła się z 8,8 do 10,7 roku, co oznacza więcej lat przeżytych z chorobami i niepełnosprawnością.
- Badanie Global Burden of Disease 2023 wykazało, że w 2023 roku ludzie spędzali średnio 14,5% swojego życia w złym stanie zdrowia, a największą lukę zachorowalności odnotowano w Stanach Zjednoczonych (14 lat), Australii i Kanadzie.
- Kobiety żyją dłużej niż mężczyźni, ale spędzają więcej lat w złym zdrowiu – średnio 12,1 roku wobec 9,3 roku u mężczyzn, niezależnie od poziomu rozwoju społeczno-gospodarczego kraju.
- Eksperci wskazują, że poprawa zdrowego starzenia się wymaga większych inwestycji w profilaktykę, leczenie chorób przewlekłych, rehabilitację, opiekę długoterminową oraz zdrowie psychiczne, aby skrócić liczbę lat przeżywanych z niepełnosprawnością.
Źródło:
- https://www.healthdata.org/news-events/newsroom/news-releases/people-are-living-longer-spending-more-years-poor-health
- The Lancet Public Health
