W Anglii rusza pierwsze na świecie badanie kliniczne, które sprawdzi, czy proste testy krwi mogą pomóc lekarzom rodzinnym wcześniej wykrywać kilkanaście rodzajów nowotworów. Projekt STRIDE-RCT, prowadzony przez University of Birmingham, obejmie ponad 20 tys. pacjentów i co najmniej 200 placówek podstawowej opieki zdrowotnej NHS. Nowoczesne testy, wykorzystujące m.in. sztuczną inteligencję i analizę białek, mają usprawnić diagnostykę nowotworów, których wczesne objawy bywają trudne do rozpoznania.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Na czym polega badanie kliniczne STRIDE-RCT i jak może usprawnić wczesne wykrywanie nowotworów.
- W jaki sposób testy krwi wykorzystujące sztuczną inteligencję i analizę białek pomagają identyfikować sygnały nowotworowe.
- Jakie rodzaje raka obejmuje badanie i którzy pacjenci mogą w nim uczestniczyć.
- Czy wielonowotworowe testy krwi mogą w przyszłości wspierać lekarzy rodzinnych w szybszej diagnostyce onkologicznej.
STRIDE-RCT – nowe podejście do wczesnego wykrywania nowotworów
Badanie STRIDE-RCT ma ustalić, czy wielonowotworowe testy krwi mogą skutecznie wspierać lekarzy rodzinnych w podejmowaniu decyzji diagnostycznych. Jego głównym celem jest szybsza identyfikacja pacjentów wymagających pilnych badań specjalistycznych. Projekt realizowany jest przez University of Birmingham we współpracy z brytyjskim systemem ochrony zdrowia NHS. Finansowanie zapewnia Office for Life Sciences za pośrednictwem National Institute for Health and Care Research (NIHR). Wartość rządowego wsparcia wyniesie maksymalnie 8,49 mln funtów.
W badaniu weźmie udział ponad 20 tys. osób z różnych środowisk, w tym mieszkańców obszarów miejskich, wiejskich, nadmorskich i społeczności o niższym statusie społeczno-ekonomicznym. To istotne, ponieważ skuteczność nowych narzędzi diagnostycznych musi zostać oceniona nie tylko w warunkach laboratoryjnych, lecz także w codziennej praktyce podstawowej opieki zdrowotnej.
Jak działają testy krwi wykrywające raka?
Testy oceniane w STRIDE-RCT mają identyfikować sygnały biologiczne wskazujące na obecność nowotworu, a także sugerować jego potencjalną lokalizację w organizmie. Większość analiz będzie wymagała pobrania jednej lub dwóch dodatkowych probówek krwi podczas wizyty u lekarza rodzinnego. Wykorzystywane technologie obejmują:
- Analizę białek we krwi – poszukiwanie biomarkerów mogących wskazywać na proces nowotworowy.
- Sztuczną inteligencję (AI) – analizowanie złożonych wzorców danych biologicznych.
- Wielonowotworową diagnostykę krwi – ocenę sygnałów związanych z różnymi rodzajami raka na podstawie jednej próbki.
W przeciwieństwie do testów ukierunkowanych na pojedynczy nowotwór badane rozwiązania mają wspierać diagnostykę kilku chorób jednocześnie. Należy jednak podkreślić, że testy pozostają na etapie oceny klinicznej. Nie wiadomo jeszcze, czy ich zastosowanie rzeczywiście skróci czas rozpoznania choroby i poprawi wyniki leczenia.
Jakie nowotwory będzie można wykrywać?
STRIDE-RCT koncentruje się przede wszystkim na nowotworach jamy brzusznej i miednicy, które często powodują początkowo niespecyficzne dolegliwości. Zakres badania obejmuje m.in.:
- raka jelita grubego i jelita cienkiego,
- raka trzustki,
- raka żołądka i przełyku,
- raka wątroby,
- raka dróg żółciowych i pęcherzyka żółciowego,
- raka jajnika i endometrium,
- raka nerki i pęcherza moczowego,
- raka prostaty.
Znaczenie wcześniejszej diagnostyki potwierdzają dane epidemiologiczne. W Anglii każdego roku około 71 tys. osób otrzymuje diagnozę raka trzustki, żołądka, wątroby, jajnika lub jelita grubego. Nowotwory te odpowiadają łącznie za niemal 35 tys. zgonów rocznie. W przypadku wielu z tych chorób rozpoznanie we wczesnym stadium zwiększa możliwości zastosowania skutecznego leczenia.
Kto będzie mógł uczestniczyć w badaniu STRIDE-RCT?
Do projektu kwalifikowani będą pacjenci w wieku co najmniej 45 lat, zgłaszający się do lekarza rodzinnego z objawami ze strony jamy brzusznej. Mogą to być między innymi uporczywe wzdęcia, dyskomfort lub inne utrzymujące się dolegliwości wymagające diagnostyki. Takie objawy często występują również w chorobach niezwiązanych z nowotworami. Dlatego jednym z najważniejszych wyzwań podstawowej opieki zdrowotnej jest ustalenie, którzy pacjenci wymagają pilnego skierowania na dalsze badania.
Nowe testy mają wspierać tę ocenę, a nie zastępować badanie lekarskie, diagnostykę obrazową czy endoskopową.
Czy badania krwi mogą usprawnić diagnostykę raka w NHS?
Obecnie lekarze rodzinni muszą podejmować decyzje na podstawie objawów, wywiadu medycznego i dostępnych badań. Tymczasem wczesne symptomy raka trzustki, jajnika czy żołądka mogą przypominać znacznie częstsze, łagodne schorzenia. Profesor Aneel Bhangu z University of Birmingham, współbadacz projektu, wskazuje, że wielu pacjentów onkologicznych trafia do specjalistów dopiero po miesiącach niejednoznacznych objawów. Jednocześnie większość osób kierowanych na pilną diagnostykę nie ma nowotworu.
Dlatego badacze chcą sprawdzić, czy testy krwi pozwolą lepiej identyfikować osoby rzeczywiście wymagające pilnej diagnostyki, ograniczając jednocześnie niepotrzebne procedury i niepokój pacjentów. Kluczowa będzie jednak ocena skuteczności testów, w tym ryzyka wyników fałszywie dodatnich i fałszywie ujemnych.
Sztuczna inteligencja w diagnostyce nowotworów – jakie są perspektywy?
Wykorzystanie AI do analizy biomarkerów nowotworowych może stanowić ważny kierunek rozwoju diagnostyki onkologicznej. Algorytmy mogą wspomagać rozpoznawanie wzorców biologicznych trudnych do uchwycenia tradycyjnymi metodami analitycznymi. Jednak ich rzeczywista przydatność wymaga potwierdzenia w dużych, odpowiednio zaprojektowanych badaniach klinicznych.
STRIDE-RCT ma dostarczyć danych pozwalających ocenić, czy takie technologie mogą zostać włączone do rutynowej praktyki lekarzy rodzinnych. Decyzja o ewentualnym wdrożeniu testów w całej Anglii zostanie podjęta dopiero po ocenie wyników badania.
Główne wnioski
- Badanie STRIDE-RCT obejmie ponad 20 tys. pacjentów i co najmniej 200 placówek NHS w Anglii. Projekt prowadzony przez University of Birmingham otrzyma do 8,49 mln funtów finansowania rządowego.
- Testy krwi mają wspierać wcześniejsze wykrywanie kilkunastu rodzajów nowotworów, w tym raka trzustki, jelita grubego, jajnika, żołądka, wątroby i prostaty. W diagnostyce wykorzystane zostaną m.in. sztuczna inteligencja i analiza białek we krwi.
- W badaniu będą mogli uczestniczyć pacjenci w wieku 45 lat i starsi, zgłaszający się do lekarza rodzinnego z objawami brzusznymi, takimi jak uporczywe wzdęcia lub dyskomfort. Większość testów będzie wymagała pobrania jednej lub dwóch dodatkowych probówek krwi.
- STRIDE-RCT ma ocenić skuteczność nowych testów w podstawowej opiece zdrowotnej. Wyniki pozwolą ustalić, czy badania krwi mogą przyspieszyć diagnostykę nowotworów i zostać w przyszłości wdrożone w całym systemie NHS.
Źródło:
- https://www.birmingham.ac.uk/news/2026/new-blood-test-based-clinical-trial-to-help-spot-cancers-earlier
