Rzecznik Praw Obywatelskich opublikował opinię do projektu nowelizacji ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, określanego mianem „Lex Szarlatan”. Zdaniem RPO projekt wprowadza słuszne zmiany w zakresie eliminowania pseudomedycyny, jednak część rozwiązań może naruszać konstytucyjne zasady postępowania administracyjnego i prawa obywateli. Wątpliwości dotyczą m.in. trybu nakładania kar oraz wyłączenia niektórych podmiotów z udziału w postępowaniu.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie zastrzeżenia do projektu ustawy o pseudomedycynie zgłasza Rzecznik Praw Obywatelskich.
- Dlaczego ponowne nakładanie kar bez postępowania budzi wątpliwości prawne.
- W jakim zakresie nowelizacja może wykraczać poza ustawę o prawach pacjenta.
- Jakie uprawnienia ma zyskać Rzecznik Praw Pacjenta i jakie będą nowe sankcje.
RPO: walka z pseudomedycyną tak, ale zgodnie z prawem
Zastępca Rzecznika Praw Obywatelskich, Adam Krzywoń, w przekazanej opinii zaznacza, że projekt nowelizacji słusznie podkreśla, iż działania mające na celu leczenie lub poprawę zdrowia mogą być prowadzone wyłącznie przez osoby wykonujące zawody medyczne i w ramach działalności leczniczej. To kluczowe dla ochrony pacjentów przed nieuprawnioną ingerencją w ich zdrowie.
Zastrzeżenia RPO budzi natomiast propozycja ponownego nałożenia kary pieniężnej na podmiot, który – mimo wcześniejszej decyzji Rzecznika Praw Pacjenta – kontynuuje praktyki naruszające zbiorowe prawa pacjentów. Zgodnie z projektem kara taka mogłaby zostać wymierzona bez potrzeby wszczynania kolejnego postępowania. Tymczasem, jak wskazuje RPO, nałożenie kary administracyjnej powinno każdorazowo być poprzedzone postępowaniem prowadzonym zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Brak takiej procedury może zostać uznany za niezgodny z prawem.
RPO ocenia również jako niekonsekwentne propozycje ograniczenia statusu strony podmiotom składającym wnioski o interwencję w sprawach naruszeń zbiorowych praw pacjentów – co stoi w sprzeczności z obowiązującymi zapisami ustawy.
Zakres ustawy nie obejmuje pseudomedycyny?
Rzecznik Praw Obywatelskich podnosi również zastrzeżenia co do samego zakresu projektowanej nowelizacji. W jego ocenie przepisy dotyczące zwalczania pseudomedycyny wykraczają poza ramy przedmiotowe i podmiotowe ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Ustawa ta – jak wskazuje RPO – dotyczy relacji pacjenta z osobami wykonującymi zawody medyczne lub z podmiotami udzielającymi świadczeń zdrowotnych. Pacjentem – według art. 3 ust. 1 pkt 4 – jest osoba korzystająca z usług zdrowotnych udzielanych przez podmioty uprawnione do ich wykonywania.
Lex Szarlatan: definicja pseudomedycyny i nowe uprawnienia RPP
Ministerstwo Zdrowia, uzasadniając potrzebę zmian, wskazuje, że praktyki pseudomedyczne stanowią realne zagrożenie dla zdrowia publicznego. Nowelizacja ustawy ma na celu eliminację działań takich jak:
- udzielanie świadczeń zdrowotnych przez osoby bez kwalifikacji,
- stosowanie metod niepotwierdzonych naukowo,
- zniechęcanie pacjentów do leczenia zgodnego z EBM,
- brak rejestracji działalności leczniczej,
- szerzenie dezinformacji medycznej w celach zarobkowych.
Rzecznik Praw Pacjenta zyska nowe narzędzia
Zgodnie z projektem, Rzecznik Praw Pacjenta uzyska rozszerzone kompetencje. Po zmianach będzie mógł:
- wydawać tymczasowe decyzje blokujące niebezpieczne praktyki,
- prowadzić postępowania wobec podmiotów stosujących pseudomedycynę,
- nakładać sankcje bez uprzedniego wezwania do zaprzestania działań.
Dodatkowo przewidziano możliwość karania tzw. „recydywy” – jeśli dany podmiot ponownie złamie zakaz RPP, kara będzie mogła zostać nałożona bez potrzeby wszczynania nowego postępowania.
Surowsze kary i odpowiedzialność kadry zarządzającej
Projekt zakłada podwojenie maksymalnej kary finansowej z obecnych 500 tys. zł do 1 mln zł. Nowością jest także odpowiedzialność kierowników podmiotów leczniczych – w razie dopuszczenia do nielegalnych działań, mogą oni zostać ukarani grzywną do dwudziestokrotności przeciętnego wynagrodzenia.
Główne wnioski
- RPO popiera eliminację pseudomedycyny, ale zwraca uwagę na brak postępowania administracyjnego przy ponownej karze za naruszenia.
- Projekt ogranicza status strony podmiotom zgłaszającym naruszenia, co może być sprzeczne z obecnymi przepisami.
- Nowelizacja może wykraczać poza zakres ustawy o prawach pacjenta, obejmując działania osób spoza systemu ochrony zdrowia.
- RPP otrzyma nowe uprawnienia: tymczasowe decyzje, surowsze kary i możliwość reakcji bez wezwania do zaprzestania praktyk.
Źródło:
- RPO
