Warszawa wyraźnie wyprzedza inne polskie metropolie pod względem wydatków na zdrowie – wynika z raportu „Miejskie recepty na zdrowie. Programy polityki zdrowotnej w największych polskich miastach na tle działań na rzecz zdrowia publicznego”. Dane pokazują nie tylko skalę zaangażowania samorządów, ale też duże różnice między regionami. W latach 2018–2023 miasta Unii Metropolii Polskich przeznaczyły na ten cel 4,4 mld zł, a poziom wydatków i ich dynamika pozostają silnie zróżnicowane. To przekłada się bezpośrednio na możliwości prowadzenia lokalnej polityki zdrowotnej i dostępność działań profilaktycznych.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak wygląda poziom wydatków na zdrowie w największych polskich miastach.
- Jakie są różnice w wydatkach per capita między metropoliami.
- Jak zmieniały się nakłady samorządów w latach 2018–2023.
- Jaką rolę odgrywają dotacje i wydatki bieżące w systemie zdrowia.
Dwa filary finansowania: państwo i samorząd
Model systemu ochrony zdrowia w Polsce zakłada wyraźny podział ról. Na poziomie centralnym finansowane są świadczenia medyczne – od podstawowej opieki zdrowotnej, przez AOS i leczenie szpitalne, aż po refundację leków i świadczenia wysokospecjalistyczne.
Samorządy działają równolegle, ale w innym obszarze. Odpowiadają za tworzenie i nadzór nad podmiotami leczniczymi oraz realizację programów polityki zdrowotnej. Czyli koncentrują się na profilaktyce, edukacji zdrowotnej i reagowaniu na lokalne potrzeby – od badań przesiewowych po programy szczepień.
Wydatki rosną, ale nierównomiernie
W latach 2018–2023 miasta UMP przeznaczyły na ochronę zdrowia łącznie 4,4 mld zł. Średniorocznie:
- wydatki bieżące wynosiły 419,5 mln zł
- wydatki majątkowe – 309,5 mln zł
Między 2018 a 2023 rokiem wydatki bieżące wzrosły o 21,5%, co wskazuje na większe zaangażowanie w działania operacyjne – programy profilaktyczne, zakup usług i materiałów medycznych.
Jednocześnie wydatki inwestycyjne nie rosły w tym samym tempie – w 2023 r. były o 1,8% niższe niż w 2018 r.
Warszawa wyraźnie przed resztą
Różnice między miastami są wyraźne i utrzymują się w całym analizowanym okresie. Średni poziom wydatków per capita wyniósł 107 zł, co oznacza wzrost o 9,1% między 2018 a 2023 rokiem. Dane dla poszczególnych metropolii pokazują jednak zupełnie różną skalę zaangażowania.
W 2023 roku Warszawa osiągnęła poziom 202 zł na mieszkańca i wyraźnie dystansuje pozostałe miasta. Kolejne miejsca zajmują Poznań z wynikiem 136 zł oraz Katowice – 109 zł. W środku zestawienia znajdują się m.in. Gdańsk (84 zł) i Kraków (79 zł), który w ostatnich latach notuje spadek nakładów.
Na drugim biegunie pozostają Lublin (54 zł) i Szczecin (51 zł), gdzie poziom wydatków jest kilkukrotnie niższy niż w stolicy. Skala tych różnic pokazuje, jak bardzo lokalna polityka finansowa wpływa na możliwości prowadzenia działań zdrowotnych w poszczególnych miastach.
Wydatki na ochronę zdrowia w miastach UMP na osobę (w zł)
| Miasto | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Białystok | 63 | 72 | 50 | 56 | 67 | 65 |
| Bydgoszcz | 44 | 48 | 44 | 57 | 65 | 69 |
| Gdańsk | 61 | 70 | 79 | 106 | 81 | 84 |
| Katowice | 81 | 90 | 94 | 123 | 124 | 109 |
| Kraków | 126 | 108 | 116 | 117 | 83 | 79 |
| Lublin | 48 | 48 | 49 | 61 | 71 | 54 |
| Łódź | 63 | 66 | 65 | 66 | 75 | 61 |
| Poznań | 73 | 83 | 90 | 108 | 96 | 136 |
| Rzeszów | 110 | 126 | 86 | 48 | 115 | 73 |
| Szczecin | 43 | 50 | 46 | 55 | 56 | 51 |
| Warszawa | 190 | 146 | 182 | 197 | 209 | 202 |
| Wrocław | 53 | 56 | 56 | 72 | 77 | 67 |
Źródło: Raport UMP, na podstawie danych z Banku Danych Lokalnych GUS.
Duża zmienność w niektórych miastach
Nie wszystkie miasta utrzymują stabilny poziom finansowania. Przykładem są:
- Kraków – spadek z 126 zł w 2018 r. do 79 zł w 2023 r.
- Rzeszów – wahania od 126 zł (2019) do 48 zł (2021), a następnie ponowny wzrost i spadek
Takie zmiany mogą wynikać z jednorazowych inwestycji lub przesunięć priorytetów budżetowych. Na dynamikę wydatków wpłynęły również czynniki zewnętrzne – pandemia COVID-19 oraz sytuacja geopolityczna po wybuchu wojny w Ukrainie.
Rosnące znaczenie dotacji i współpracy zewnętrznej
Jednym z wyraźnych trendów jest wzrost znaczenia dotacji przekazywanych przez samorządy.
- 2018 r. – 147,5 mln zł
- 2023 r. – 233,8 mln zł
- wzrost o ponad 58%
Udział dotacji w wydatkach ogółem wzrósł z 21,3% do 30,6%. To pokazuje rosnącą rolę współpracy z podmiotami zewnętrznymi – organizacjami pozarządowymi, instytucjami ochrony zdrowia i partnerami społecznymi.
Presja kosztowa: wynagrodzenia i materiały
W analizowanym okresie wyraźnie rosły koszty wynagrodzeń:
- z 61,6 mln zł w 2018 r. do niemal 100 mln zł w 2023 r.
To efekt presji płacowej w sektorze ochrony zdrowia, widocznej w całym systemie. Równolegle zwiększały się wydatki na materiały i usługi – szczególnie w 2020 r., co było bezpośrednio związane z pandemią i koniecznością zakupu środków ochrony osobistej oraz sprzętu medycznego.
Środki na przeciwdziałanie alkoholizmowi
Ciekawym elementem struktury finansowania są środki przeznaczane na przeciwdziałanie alkoholizmowi. W 2023 r. osiągnęły one poziom 284,4 mln zł – wzrost aż o 65% względem 2018 r. Ich źródłem są opłaty za zezwolenia na sprzedaż alkoholu, które – zgodnie z przepisami – muszą być przeznaczane na programy profilaktyczne.
Istotny wpływ na wzrost tych środków miało wprowadzenie od 1 stycznia 2021 r. dodatkowych opłat za sprzedaż alkoholu w opakowaniach do 300 ml.
Wydatki miast UMP na ochronę zdrowia w latach 2018–2023 według kategorii (w mln zł)
| Kategoria | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Wydatki ogółem | 692 | 629 | 709 | 786 | 793 | 764 |
| Wydatki bieżące ogółem | 362 | 374 | 431 | 432 | 478 | 440 |
| Wydatki bieżące na wynagrodzenia | 53 | 56 | 53 | 57 | 64 | 86 |
| Pochodne od wynagrodzeń | 8 | 9 | 8 | 9 | 10 | 14 |
| Materiały i usługi | 63 | 65 | 95 | 70 | 80 | 91 |
| Jednostki budżetowe | 210 | 205 | 269 | 259 | 279 | 204 |
| Dotacje ogółem | 147 | 165 | 159 | 172 | 197 | 234 |
| Wydatki majątkowe ogółem | 330 | 255 | 278 | 354 | 316 | 324 |
| Wydatki inwestycyjne | 244 | 203 | 229 | 236 | 104 | 167 |
| Lecznictwo ambulatoryjne (85121) | 28 | 54 | 29 | 12 | 16 | 26 |
| Przeciwdziałanie alkoholizmowi (85154) | 172 | 181 | 175 | 186 | 218 | 284 |
| Szpitale ogólne (85111) | 275 | 195 | 267 | 313 | 298 | 250 |
| Zakłady opiekuńczo-lecznicze i pielęgnacyjno-opiekuńcze (85117) | 47 | 20 | 29 | 30 | 19 | 57 |
Źródło: Raport UMP, na podstawie danych z Banku Danych Lokalnych GUS.
Główne wnioski
- Miasta Unii Metropolii Polskich przeznaczyły łącznie 4,4 mld zł na zdrowie w latach 2018–2023.
- Warszawa osiągnęła najwyższy poziom wydatków per capita – 202 zł w 2023 r.
- Różnice między miastami są znaczące – od 202 zł w Warszawie do 51 zł w Szczecinie.
- Wydatki bieżące wzrosły o 21,5%, podczas gdy inwestycyjne spadły o 1,8%.
Źródło:
- https://metropolie.pl/fileadmin/news/2026/03/Miejskie_Recepty_na_Zdrowie_raport_UMP.pdf
