Rezygnacja z przestawiania zegarków dwa razy w roku nie rozwiązuje całego problemu. Pozostaje pytanie, który czas powinien obowiązywać przez cały rok: standardowy czy letni? Autorzy analizy opublikowanej w „Canadian Medical Association Journal” wskazują, że z punktu widzenia zdrowia korzystniejszym rozwiązaniem jest stały czas standardowy. Kluczowe znaczenie ma ekspozycja na światło rano, która pomaga regulować rytm dobowy, sen i nastrój.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego dowody medyczne przemawiają za stałym czasem standardowym zamiast stałego czasu letniego po ewentualnym zniesieniu sezonowej zmiany czasu.
- Jak poranne i wieczorne światło wpływa na zegar biologiczny, rytm dobowy, sen i nastrój oraz dlaczego późniejsze zimowe wschody słońca mogą być problemem.
- Które grupy mogą być szczególnie wrażliwe na skutki stałego czasu letniego, w tym dzieci i młodzież, pracownicy zmianowi oraz osoby wcześnie rozpoczynające pracę.
- Jakie są korzyści i potencjalne konsekwencje stałego czasu letniego oraz doświadczenia państw, które wcześniej zdecydowały się na takie rozwiązanie.
Koniec zmiany czasu. Ale który czas powinien zostać?
Dyskusja o rezygnacji ze zmiany czasu często koncentruje się na uciążliwości przestawiania zegarków wiosną i jesienią. Naukowcy zwracają jednak uwagę, że likwidacja sezonowych zmian wymaga podjęcia kolejnej decyzji: czy przez cały rok powinien obowiązywać czas standardowy, czy czas letni. Oba rozwiązania mają konsekwencje. Stały czas letni oznacza więcej światła wieczorem, co może sprzyjać rekreacji, spotkaniom czy aktywności gospodarczej. Ceną są jednak późniejsze wschody słońca, szczególnie odczuwalne zimą. Stały czas standardowy zapewnia natomiast więcej światła rano i lepiej odpowiada naturalnemu rytmowi światło–ciemność.
Zakończenie zmiany czasu rozwiązuje jeden problem, ale stawia przed nami kolejną decyzję: według której godziny powinniśmy żyć przez cały rok? – mówi główny autor, dr Raymond Lam, profesor psychiatrii na Uniwersytecie Kolumbii Brytyjskiej (UBC) w Vancouver w Kolumbii Brytyjskiej. Dowody zdrowotne wskazują na konieczność zmiany czasu, głównie dlatego, że poranne światło ma znaczenie dla naszego zegara biologicznego, snu i nastroju.
Dlaczego poranne światło jest tak ważne?
Argumentem przemawiającym za czasem standardowym jest funkcjonowanie zegara biologicznego człowieka. Poranne światło pomaga synchronizować rytm dobowy z 24-godzinnym cyklem dnia, podczas gdy ekspozycja na światło wieczorem może przesuwać go na późniejsze godziny. Wprowadzenie stałego czasu letniego oznaczałoby, że zimą słońce wschodziłoby według zegarka godzinę później. Tym samym część osób rozpoczynałaby pracę lub naukę w okresie jeszcze większego niedoboru naturalnego światła.
Nasze zegary biologiczne potrzebują porannego światła, aby zsynchronizować się z 24-godzinnym dniem – mówi dr Ralph Mistlberger, profesor psychologii na Uniwersytecie Simona Frasera w Vancouver w Kolumbii Brytyjskiej. Stały czas letni powoduje, że światło jest o godzinę później, akurat wtedy, gdy zimowe poranki są już najciemniejsze.
Sen i nastrój mogą mieć znaczenie przy wyborze czasu
Autorzy zwracają szczególną uwagę na konsekwencje dla snu i zdrowia psychicznego. Szacuje się, że 1–3 proc. mieszkańców Kanady doświadcza sezonowego zaburzenia afektywnego (SAD), natomiast nawet 15 proc. może mieć łagodniejsze sezonowe zmiany nastroju, snu, apetytu i poziomu energii.
Przywoływane są również badania geograficzne dotyczące osób mieszkających w zachodnich częściach stref czasowych, gdzie słońce wschodzi później. Wyniki takich analiz wiążą późniejszy czas słoneczny z szeregiem niekorzystnych efektów zdrowotnych. Nie oznacza to jednak, że samo ustawienie zegarka jest jedynym czynnikiem odpowiadającym za te różnice. Na zdrowie wpływają również warunki społeczne, środowiskowe i styl życia.
Dzieci i młodzież mogą szczególnie odczuć ciemne poranki
Jedną z grup, na które autorzy zwracają szczególną uwagę, są dzieci i nastolatki. W okresie dojrzewania naturalnie przesuwa się pora zasypiania, podczas gdy zajęcia szkolne często nadal rozpoczynają się wcześnie. Stały czas letni mógłby dodatkowo zwiększyć rozbieżność między rytmem biologicznym młodych ludzi, godzinami nauki i dostępem do porannego światła.
Znaczenie może to mieć również dla osób wcześnie rozpoczynających pracę, pracowników zmianowych, użytkowników transportu publicznego, pieszych i rowerzystów oraz mieszkańców obszarów o słabszym oświetleniu i infrastrukturze transportowej.
Stały czas letni ma również zalety
Autorzy nie pomijają argumentów przemawiających za czasem letnim. Dłuższe jasne wieczory mogą zachęcać do aktywności fizycznej, rekreacji, spotkań towarzyskich i zakupów po pracy czy szkole.
Łatwo zrozumieć atrakcyjność stałego czasu letniego. Ludzie lubią mieć więcej światła po pracy i szkole – mówi dr Patrick Baylis, profesor nadzwyczajny w Vancouver School of Economics na Uniwersytecie Kolumbii Brytyjskiej. Jednak te korzyści wieczorne należy rozważyć w kontekście dowodów łączących późniejszy czas słoneczny z krótszym snem, niższą produktywnością i gorszymi wynikami w nauce.
Doświadczenia innych państw pokazują też, że stały czas letni może budzić sprzeciw społeczny. Stany Zjednoczone wprowadziły go w 1974 roku, ale zrezygnowały z rozwiązania w ciągu roku. Podobne decyzje zostały później cofnięte m.in. w Rosji i Chile.
Główne wnioski
- Autorzy analizy opublikowanej w „Canadian Medical Association Journal” wskazują, że przeważające dowody medyczne przemawiają za stałym czasem standardowym, który lepiej odpowiada naturalnemu cyklowi światła i rytmowi dobowemu człowieka.
- Poranne światło pomaga synchronizować zegar biologiczny z 24-godzinnym rytmem dnia, podczas gdy światło wieczorne może go opóźniać. Stały czas letni oznaczałby późniejsze wschody słońca, szczególnie odczuwalne zimą.
- Skutki mogą mieć szczególne znaczenie dla dzieci i młodzieży, pracowników zmianowych oraz osób wcześnie rozpoczynających pracę. W Kanadzie sezonowe zaburzenie afektywne dotyczy około 1–3 proc. populacji, a łagodniejszych sezonowych zmian nastroju, snu, apetytu i energii doświadcza nawet 15 proc.
- Stały czas letni zapewnia więcej światła wieczorem, co może sprzyjać rekreacji i aktywności społecznej, jednak wcześniejsze doświadczenia USA, Rosji i Chile pokazują, że ciemne zimowe poranki mogą prowadzić do niezadowolenia społecznego i ponownej zmiany polityki czasowej.
Źródło:
- https://www.cmaj.ca/content/198/34/E1335
